Mon, 06 Aug 2018
ताजा समाचार
अफगानिस्तानमा आत्मघाती दुई हमला, ३५ को मृत्यु ७० घाइते || इन्डोनेसिया र चीनमा भूकम्प || एप्पलको बजार मूल्य १० खर्ब डलर पुग्यो || जिम्बाबेमा विपक्षीद्वारा मतपरिणाम बहिस्कार || दुई मन्त्रीलाई शपथः चार महिला || रु २१ अर्ब ८० करोड राजश्व संकलन || पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम अस्वीकृत || भौतिक पूर्वाधार तथा विकास मन्त्रालयमा नयाँ संरचना बन्दै || मन्त्री विश्वकर्माद्वारा निरीक्षण || आयुर्वेद, प्राकृतिक चिकित्सा पाठ्यक्रममा समावेश हुने || ट्रम्पको भारत भ्रमण निश्चित भइनसकेको अमेरिकी भनाइ || पिएमएल–एन नेताद्वारा पूर्व प्रधानमन्त्री शरीफसँग भेट || क्यालिफोर्निया डढेलोबाट एक हजार घर नष्ट || म्यानमारमा बाढीका कारण डेढलाख मानिस विस्थापित || सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई यातना नदिइएको पुष्टि || गुगलले चीनका लागि सेन्सर–मैत्री सर्च इन्जिन विकास गर्दैछः स्रोत || मुलुकलाई काठमा आत्मनिर्भर बनाउँछौँ : वनमन्त्री बस्नेत || दोलखामा ४.२ रिक्टरको परकम्प || घरजग्गा कारोवारबाट रु दुई करोड २८ लाख राजश्व || राष्ट्रियसभाका समितिमा रहने सदस्यको नाम अनुमोदित || आँखा पाक्ने रोगका बिरामी बढे || सरकारलाई आर्थिक र राजनीतिक रुपान्तरण गर्न समय दिनुपर्ने : अध्यक्ष || ट्याक्टर दुर्घटनामा दुईको मृत्यु || विकास र समृद्धिको नारा पूरा गर्न सक्दैनः नयाँ शक्ति || स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा सिलबन्दी || दश महिनाभित्र भैरहवाबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान शुरु हुन्छ : मन्त्री अधिकारी || प्रदेश नं १ : दुई विधेयक पारित || पैसा र पहुँच नहुनेले सेयरमा हेरेरै बस्ने प्रवृत्तिको अन्त्यः मन्त्री || डुबेर बालिकाको मृत्यु || क्रिकेटः श्रीलंकाले पहिलो ब्याटिङ रोज्यो || राष्ट्रसंघीय महासचिव जापान जाने || प्रदेश नं. ७ प्रदेशसभा सदस्यद्वारा समसामयिक विषयमा ध्यानाकर्षण || महिला शिक्षित नभएसम्म सामाजिक विकृति अन्त हुन्न : मुख्यमन्त्री राउत || काँग्रेसले तीन दिन आधा झण्डा झुकाउने || बडाहाकिमका छोरा बने देशकै सर्वोकृष्ट किसान || पर्सागढीमा ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रम || शोक प्रस्ताव पारित || कुरा गरिरहेकै समयमा मोबाइल फोन विस्फोट हुँदा युवकको मृत्यु || नेपाली क्रिकेटको तीन दशकः एक दिवसीय खेल्दासमेत पूर्वाधार निर्माणमा ढिलाइ || नयाँ दिल्लीमा दलालको फन्दाबाट ३९ नेपाली महिलाको उद्धार ||
ध्वनी प्रदूषणको नियन्त्रण किनआवश्यक छ

माघ २५, २०७४

  • साधारणतया   ध्वनी   प्रदूषण   भन्नाले   चर्को   आवाजको कारणले हुने अवरोध अथवा डिस्टर्वेन्स बुझिन्छ । तर यो एउटा अवरोध मात्र नभएर समाजमा गम्भीर  प्रभाव  पार्ने  भएको  लेसन्  १९७२  मा  विश्व  स्वास्थ्य  संगठनले  ध्वनी  प्रदूषणको  घोषणा  गरेको  थियो  ।  यसको  नियन्त्रणको  सार्थक  प्रयास  स्वरूप  विश्वमा  र  नेपालका  कैयौं  शहर  र  गाउँमा  मानिसले  शान्तिको  अनुभूति  गर्न  पाएर  दीगो  विकासकोलागि  गहिरो  साेंचको  बातावरण  बन्नपायो  ।  तर  ऐतिहासिक  शहर   जनकपुरमा   विद्यमान   समाजिक   विकृती   र   प्रदूषणको  कारणले  विकासको  सपना  सजाउनेहरु  चिन्तित्  रहन्छन्।  यसको  निराकरणहोस्  भन्ने  चाहना  राख्दै यहाँका जनप्रतिनिधि, प्रशासन् र जनताले प्रयास थालून् भन्ने आशयले केहि चर्चा गर्नु सांदर्भिक होला । पहिला  ध्वनी  सम्बन्धि  केहि  आधारभूत  कुरा  गरौं  ।  वैदिक  धरातलमा  कुरा  गर्दा  ध्वनी  लगायत  सम्पूर्ण  शक्तिको  उद्गम  ।।।ॐ’  हो  ।  इसाईले  ॐ  लाई  ।।।शब्द’  भन्दछन्  ।  यसमा  नेमा  शब्द  भनांै  वा  ध्वनी भनांै सम्पूर्ण शक्तिको स्रोत हो ध्वनी । ध्वनी विना न संवादन संगीत न जीवन न संसारको कल्पना गर्न सकिन्छ । तर शक्ति वरदान मात्र होइन, यसको दुरूपयोग मानव समाजको लागि अभिषाप पनि बन्न सक्छ  ।  ध्वनीकै  माध्यमले  सन्त  र  सदगुरुको  दिव्य  प्रवचनद्वारा  आध्यात्मिक  क्रान्ति  हुनसक्छ,  संगीतको  आनन्द  लिन  सकिन्छ  र  भाषण  संभव  छ  ।  तर  यहि  ध्वनी  लाई  जब  प्रमादको  उद्देश्यले  अथवा  आप्mनो  डम्फु फुक्न अरुलाई अबरोध र हानि हुने गरी टाढा टाढा सम्म लाउडस्पिकर र डीजे घनकाइन्छ तब त्यही ध्वनी व्यक्ति र समाजको लगि हानिकारक हुन्छ ।ध्वनीप्रदूषणले के हुन्छ?चिकित्शा  भाषामा  भन्दा  ध्वनी  प्रदूषणले  कान  कम सुन्ने, कान कराउने र गर्न खोजेको काममा ध्यान केन्द्रित नहुने हुन्छ । त्यस्तै मानसिक तनाव पनि उत्पन्न हुन्छ । अनि अत्यधिक मानसिक तनावको कारणले सम्पूर्ण शारीरिक प्रकृयामा नकारात्मक प्रभाव पर्न गई उच्च  रक्तचाप,  हृदय  रोग,  निद्रान  लाग्ने  र  मानसिक  ह्रास  जस्ता  गम्भीर  समस्या  उत्पन्न  हुन्छ  ।  यसको  प्रत्यक्ष असर परिवार र सामाजमा पर्छ । यसको ठोस तथ्याङ्कन  भए  पनि  लाखौं  मानिस  प्रभावितरहेको  र  समाज आक्रान्त रहेको प्रष्ट छ ।यातायातको साधनको कारणले हुने ध्वनी प्रदूषण त छँदैछ तर अहिलेलाई अलि फरक सन्दर्भमा केन्द्रित हुन  चाहन्छु  ।  व्यंग्यकारले  जनकपुरको  विशेषताको  रुपमा बर्ण नगर्ने र अधिकांश वौद्धिक वर्गले पचाउन नसकेको कारण हो“ धार्मिक र सांस्कृतिक कोलाहल । अध्यात्म प्रति मेरो श्रद्धा छ । त्यसैले धर्म र संस्कृतिको नाममा हुनेगरेका केहि असामाजिक क्रियाकलाप प्रति चेतन  खोजेको  हुँ  ।  संस्कृति  समाजको  सुन्दर्ता  हो  तर विकृत संस्कृति रोकिनु पर्छ । धर्म त झन् मानव सभ्यताको आधार हो र यसको उपहासले विनाशलाई निम्त्याउँछ । सद्गुरु र संतको दिव्य प्रवचन आस्था पूर्वक सुन्नु पर्छ । यो कार्यक्रम परिसर अथवा शान्त स्थलमा संभव छ । धार्मिक कार्यक्रम परिसरमा साउन्ड सिस्टमको प्रयोग स्वभाविक हो । तर कार्यक्रम परिसर बाहिरको  जहाँसम्म  प्रश्न  छ  घण्टांै  ÷  दिनौंसम्म  मच्चाइने कोलाहल मार्पmत समाजलाई के संदेश दिन खोजिएको  हो  त्यो  बिचारनीय  छ  ।  पहिला  पहिला  मोवाइल,  टिभी,  रेडियो  नहुँदा  यदाकदा  गित  सुन्न  पाउँदा  मानिसले  आपूmलाई  अहोभाग्य  ठान्थे  ।  तर  आज  जहाँ  टेक्नोलोजी  पुगेको  छ,  मानिस  आफ्नै  मोवाइल  र  टिभीमा  मग्न  रहन  रुचाउँछन्  ।  परिसर  बाहिरको कोलाहलले आध्यात्मिक उद्देश्य भन्दा पनि कसै कसैको टाइम पास होला तर धेरै जसो खास गरेर गम्भीरतापूर्वक कर्म गर्नेलाई अवरोध मात्र पु¥याउँछ ।उदाहरणको  लागि,  रामजानकी  सिनेमा  अगाडि  मनाइने चैतेदुर्गा पूजामा सिनेमाहलको चुचुरामै टेकेर आधुनिक  भजन  नवरात्री  भरि  परपरसम्म  सुनिनेगरी  घन्काइन्छ  ।  मैले  सुनेको  त  दुर्गा  पाठ  उच्च  स्वरमा  गर्नै  हुँदैन  ।  एकै  छिन  बिचार  गरौं  एसएलसी  जस्ता  परीक्षाको  समय  हो  यो  ।  कसैको  घरमा  बिरामीलाई  शान्ति चाहिएको हुन्छ । कोही सांच्चिकै धार्मिक हुन्छ र नित्य विहान पूजा र ध्यान गर्ने गरेका होलान् । तर ती  सबैलाई  जबर्दस्ती  भजन  सुन्न  बाध्य  तुल्याइन्छ  चाहे ती सबैको परीक्षा, पढाई, शान्ति र ध्यान भाँड्मा जाओस् । कोहि कोहि रमाउलान् । तर अनेकौ परिवार पिडित्  हुन्छन्  ।  के  यो  मौलिक  अधिकारको  हनन्  होइन? सरस्वती पूजामा त कतिपय ठाउँमा कानै खाने गरि अभद्र गीत बजाइन्छ । यसले धार्मिक महत्वको धरातललाई आघात त पु¥याइरहेकै छ साथै बच्चा र यूवावर्र्गलाई जुन हिसावले अनुचित चन्दा र दुर्वयसनी तिर  आकर्षित  गर्दैछ  र  जस्तो  मनोवृतिको  बढावा  दिईरहेकोछ, त्यो निश्चयनै समाजको भविष्यको लागि चिन्ताको  विषयहो  ।  चाहे  त्यो  कोलाहल  धार्मिक  शब्दले  नै  सुसज्जित्  किननहोस्,  धर्म  विकृत  बन्दैछ  र  आध्यात्मिक  ह्रासको  स्थिति  उत्पन्न  भएको  छ  ।  असह्य आर्थिक चन्दा र यसको दुरुपयोग सांगठनिक रूपमै  महामारी  तुल्य  बन्दै  गएको  छ  ।  समाजिक  उत्थानमा लाग्नु भन्दा आप्mनो अहमको डम्फु फुक्न सांगठनिक  रूपमै  धर्मलाई  हतियार  बनाइने  गरिएको  छ । सनातन धर्मको गौरवमय इतिहास बोकेको यस नगरको के यहि हो कलयुगको स्वरूप । जनता निरीह बनेका  छन्  र  प्रशासन  मौन  छन्  ।  बौद्धिक  वर्गमा  यसले बितृष्णा उत्पन्न गराउने गरेकोछ र धेरैजसो त यो बस्ने ठाउँ नै होइन भन्दै अन्यत्रै गन्तव्य बनाउन बाध्य  छन्  ।  के  हामी  यसरी  नै  उन्नत्  समाजको  कल्पना गरेका छौं ?संघीयता   पछि   प्रदेश   २   लाई   उदाहरणीय   बनाइने र विकासको सपना बांड्ने बागडोर संभालेर बसेका  राजनीतिक  र  सामाजिक  अगुवाहरू  निमुखा  जनमानसमा आशा जगाउन त सफल होलान्, केहि विकास पनि गरिएलान् तर जबसम्म हाम्रो मानसिकता र सोचको विकास हँुदैन तबसम्म हाम्रो अधिकारको संरक्षण  हुन  सकदैन,  विकासले  गतिलिन  सकदैन,  र  भएको  विकासको  पनि  वास्तविक  अनुभूति  हुँदैन  ।  फलतः यो ठाउँ आन्तरिक द्वन्द र भ्रष्टाचारको व्यापार गर्नेको थलो भन्दा उभो लाग्न सक्दैन । टेक्नोलोजिलाई पूर्ण रुपमा खुला छोड्दा समाजिक हित विपरीत प्रयोग हुने  कुरा  प्रति  आइन्सटाइनले  गम्भिर  ध्यानाकर्षण  गराउन  खोजेका  थिए  ।  अल्पशिक्षित्  समाजमा  कतिपय  महत्वपूर्ण  विषयमा  बहुमत  होइन  बुद्धिमत  हितकर  हुन्छ  ।  आधुनिक  सिङ्गा  पुरका  पिता  भनिने  लिक्वानयूले पूर्ण        वाक        स्वतन्त्रताले अल्पविकसित, विकासोन्मुख र      अशिक्षित्      समाजमा अस्थिरता श्रृजना हुने सम्भावनालाई गम्भिर     रुपमा     लिएका थिए   ।   तसर्थ   जनकपुरको इज्जत जोगाउन र एउटा सभ्य समाजको कल्पना  गर्ने  र्हो  भने  अनियन्त्रित  साउन्ड  सिस्टमको  प्रयोगमा   नियन्त्रण   गर्न   समाजिक   अगुवाहरुले   र  प्रशासनले  आवश्क  पहल  व्यवहारमा  उतार्नु  आवश्यक   छ   ।   रामशिशयादवजीको   सोचले   सफल   गंगासागर   सफाई   अभियान   उदाहरणीय   छ  ।  अनियन्त्रित  साउन्ड  सिस्टमको  नियन्त्रण  गर्न  बजेटको होइन, सोच र इच्छा शक्तिको आवश्यकता छ   ।   व्यवहारमा   तत्काल   लागु   गर्न   सकिने   अहिलेलाई  मेरो  एउटा  स्पष्ट  सुझाव  के  छ  भने  धार्मिक  अथवा  सांस्कृतिक  जे  कार्यक्रम  भए  पनि  कार्यक्रम परिसर भित्रलाई मात्र लक्षित गरी साउण्ड सिस्टम  फर्काएर  राखियोस्  र  टाढा  टाढा  भ्याउने  गरि  टाढा  अथवा  अग्ला  स्थानमा  लाउडस्पीकर  जस्ता चिज नराखियोस्, र यसरी राख्न नपाउने गरी नगरपालिकाले नियम लागु गरी नियमित अनुगमन मात्र गर्दा पनि ठूलो राहत हुन्छ ।सारांशमा   जबसम्म   समय   सापेक्ष   समाजमा   बिद्यमान  विकृतिको  नियन्त्रण  गरिंदैन  विकासले  सार्थक  दिशालिन  सक्दैन  र  भौतिक  विकासलाई  मात्र  समाजिक  र  मानवीय  धरातलमा  वास्तविक  विकास  मान्न  सकिँदैन  ।  हामि  सबैले  ध्वनी  प्रदूषण  एउटा गम्भीर सामाजिक समस्याको रुपमा मनन् गरी आआप्mनो स्तरबाट प्रयास गरौं र आशा गरौं प्रशासन पनि कानमा तेल हालेर नबसिराखून् ।

गार्डेज, अफगानिस्तान : अफगानिस्तानको पूर्वी सहर गार्डेजमा भएका आत्मघाती हमलाम...

जाकार्ता : इन्डोनेसियाको पूर्वी भागमा पर्ने मालुकु प्रान्तमा शुक्रबार...

न्यूयोर्क : आइपड, आइफोन र आइप्याडको उत्पादक कम्पनी एप्पलले बिहीबार...

हरारे : जिम्बाबेको प्रमुख विपक्षी गठबन्धन मुभमेन्ट फर डेमोक्रेटिक...

काठमाडौँ : राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नवनियुक्त दुई मन्त्रीलाई पद तथा...

चितवन : आन्तरिक राजश्व कार्यालय भरतपुरले आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम...

धनगढी : प्रदेश नं ७ को भौतिक पूर्वाधार तथा...

काठमाडौँ : युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर सुनार (विश्वकर्मा) ले नेपालमा...

काठमाडौँ : राष्ट्रिय पाठ्यक्रम विकास तथा मूल्यांकन परिषद्को आज बसेको...

वासिङटन : अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प भारत जाने निश्चित भइनसकेको...

इश्लामावाद, पाकिस्तान : पाकिस्तान मुस्लिम लिग–नवाज (पिएमएल–एन) का नेता सेहवाज...

लस एन्जलस, संयुक्तराज्य अमेरिका : क्यालिफोर्नियाको जङ्गलको केही भागमा लागेको...

बागो, म्यानमार : दक्षिणपश्चिमी म्यानमारमा भीषण वर्षापछि आएको बाढीको कारण...

मस्को : यसै हप्ता सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई...

बेइजिङ : गुगलले चीनको कठोर सेन्सरसीप (नियन्त्रण) नियमलाई सम्बोधन गर्नेगरी...

काठमाडौँ : वन तथा वातावरणमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतले काठकोे उत्पादनमा वृद्धि...

काठमाडौँ : दोलखाको नाम्दु आसपास केन्द्रबिन्दु भएर आज गोरखा भूकम्पको...

म्याग्दी : जिल्लामा घरजग्गा कारोवारबाट आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : राष्ट्रियसभा मातहतका चार विषयगत समितिमा रहने सदस्यको...

तुलसीपुर : राप्ती आँखा अस्पताल दाङमा आँखा पाक्ने रोगका बिरामी...

विराटनगर : राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष कमल थापाले वर्तमान सरकारलाई...

रोल्पा : गएराति रोल्पा माडी गाउँपालिका–१ धारावाङमा भएको ट्याक्टर दुर्घटनामा...

काठमाडौँ : नयाँ शक्ति पार्टी नेपालले विकास र समृद्धिको...

काठमाडौँ : अनुगमनका क्रममा क्लिनिक सञ्चालनसम्बन्धी कुनै पनि कागजातहरु फेला...

काठमाडौँ : संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीले आगामी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ को प्रदेश सभाको आज बसेको...

दोलखा : ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइमन्त्री वर्षमान पुनले पैसा...

बनियानी, झापा : झापाको मेचीनगरमा एक बालिकाको डुबेर मृत्यु भएको...

दाम्बुल्ला, श्रीलंका : श्रीलंका र दक्षिण अफ्रिकाबीचको दोस्रो एक दिवसीय...

संयुक्त राष्ट्रसंघ : संयुक्त राष्ट्रसंघीय महासचिव एन्टोनियो गुटर्रेस नागासाकी समारोहमा...

धनगढी : प्रदेश नं ७ प्रदेशसभाको आज बसेको बैठकको विशेष...

महेन्द्रनगर, धनुषा : प्रदेश २ मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले महिला शिक्षित...

काठमाडौँ : नेपाली काँग्रेसले पार्टीका पूर्व केन्द्रीय सदस्य एवं...

गोरखा । उनी काठमाडौंको खानदानी परिवारमा जन्मिएका थिए । बाबु...

वीरगञ्ज । पर्साको पर्सागढी नगरपालिकाले ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रमसहित चालु...

काठमाडौँ,: राष्ट्रिय सभाको आजको बैठकले प्रजातान्त्रिक एवं लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अथक...

नयाँ दिल्ली । मोबाइल फोनमा कुरा गरिरहेको समयमा अचानक...

काठमाडु । नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिल (आइसिसी)को मान्यता...

काठमाडु । भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीबाट ३९ नेपाली महिलाको...