Wed, 25 Apr 2018
ताजा समाचार
हात्तीको आक्रमणबाट मृत्यु || टाटा सुमोको ठक्करबाट मृत्यु || किमले अस्पताल पुगेर घाइते चिनियाँ भेटे || निर्माण नहुँदै भत्कियो नाला || रामायण मेला प्रारम्भ, पर्यटन प्रबद्र्धनमा जोड || दिल्लीको खराब लय जारी, पञ्जावसँग ४ रनले पराजित || प्रसुती गृह हस्तान्तरण || जन्मदर्ताविहीन बालबालिका पनि विद्यालयमा भर्ना || युरोपमा तहल्का पिट्दै काफ्ले र शिवाकोटि || टिकोला झारेपछि किसान चिन्तित || भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी वैशाख २८ गते आउने || गर्भमा छोरी देखिएपछि हत्या || आईपिएल क्रिकेट : राजस्थान र चेन्नई विजयी || फेसबुकमा ‘लाइभ’ गरिरहेको समयमा गोली हानेर पत्रकारको हत्या || प्रमुख निर्वाचन आयुक्तको घरमा विष्फोट || नग्न बन्दूकधारीको आक्रमणबाट अमेरिकामा चारजनाको मृत्यु || रोयल च्यालेन्जर्स बैंङ्लोर र किङ्स ईलेभेन पञ्जाव विजयी, आज दुई || काबुलमा आत्मघाती आक्रमण, ३१ जनाको मृत्यु, ५४ जना घाइते || चीनमा डुङ्गा दुर्घटनामा १७ जनाको मृत्यु || डोटी जीप दुर्घटनाः मृतक पाँच || छिमेकीबीचको सम्बन्ध सुमधुर हुनुपर्छ– प्रम ओली || बन्दूकधारी समूहको आक्रमणमबाट नाइजेरियामा कम्तिमा ३० गाउँलेको मृत्यु || विभिन्न सिन्डिकेट खारेज गर्न महासंघको माग || युवाको श्रमलाई स्वदेशमा नै टिकाउनुपर्ने ः मन्त्री तामाङ || जिप दुर्घटनामा तीनको मृत्यु, १६ घाइते || सरकारको देश विकास अभियानलाई कसैले रोक्न सक्दैन ः डा भट्टराई || रु एक करोड भन्दा बढी राजश्व संकलन || उत्तर कोरियाले थप परमाणु मिसाइल परीक्षण नगर्ने || चेन्नई सुपर किङ्स शीर्ष स्थानमा उक्लियो, राजस्थान रोयल्स ६४ रनले || राजपाले वार्षिकोत्सव मनाउँदै || हवाहुरी प्रभावित परिवारलाई राहत || बाम गठबन्धन संघीयता विरोधी || देशभर अझै तीन लाख बालबालिका विद्यालय बाहिर : शिक्षा मन्त्री || भन्सारमा प्रहरीद्वारा लाठी चार्ज जउवा संघका अध्यक्ष पिटिए || प्रदेश २ को नीति आयोगमा बृद्ध झा || फेसबुकबाट सुरु भएको प्रेमको विश्वासमा पर्दा... || दक्षिणी जापानमा ज्वालामुखी विस्फोट || क्यानको निलम्बन फुकुवा हुने सम्भावना बढ्यो, विधान हुबहु पारित || आँप र लिच्चीको उत्पादन बढने || राष्ट्रिय तेक्वान्दो प्रतियोगिता सुरु ||
मधेश—सत्ताका ' स्पीन डक्टर ’

चैत्र २, २०७४

  • धर्मेन्द्र झा

प्रदेश २ को लोकप्रिय मतको अवस्थाको विश्लेषण गर्ने हो भने यहाँ कांग्रेस करिव पहिलो अवस्थामा छ । यो अलग कुरा हो, प्राविधिकरुपमा कांग्रेसले अपेक्षितरुपमा संसदीय र प्रादेशिक सिट हाथ पार्न सकेन । यही परिणामलाई आधार मानेर माथि पहिलो अनुच्छेदमा उल्लेख गरिएजस्तैका सज्जनहरुले कांग्रेससरहित मधेश र नेपालको चाहना राख्दै त्यहिअनुकूलको निष्कर्ष निकाल्ने प्रयत्न गर्ने हो र यस्ता दृष्टिकोणबाट सत्तालाई प्रभावित पार्ने प्रयत्न गर्ने हो भने यो अधुरो, अपूर्ण र एकांगी दृष्टिकोणमात्र हुने छैन बरु आग्रही र निजी आस स्वार्थप्रेरित धारणा हुने कुरामा शंका हुन सक्दैन । यी वास्तवमा स्पीन डक्टरहरु हुन् जो सत्तालाई आफू अनुकूलमात्र सञ्चालित भएको देख्न चाहन्छन् । 

पूर्वी मधेशतिरका एक सज्जन जो काठमाडौमा सरकारी जागिरे छन्, ले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमार्फत् एउटा टिप्पणी सार्वजनिक गरे, कांग्रेसमुक्त भारत भनेको त त्यसको प्रभाव नेपालमा पो पर्यो । केन्द्रिय संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने कांग्रेसबाहेकका सबै दल सरकारमा जाने भए । म ती सज्जनलाई व्यक्तिगतरुपमा राम्ररी चिन्दछु । उनको पृष्ठभूमीबारे पनि मलाई सामान्य जानकारी छ । उनी केही वर्षअघिसम्म कांग्रेसलाई नै समर्थन गर्थे, पछि मधेशकेन्द्रित दलतर्फ आकर्षित भए । गएको चुनावमा उनले एमाले र माओवादीलाई गाली गरेर (सामाजिक सञ्जाल साक्षी छ) मधेशकेन्द्रित दलका पक्षमा खुलेरै मत मागेका थिए । चुनावका वेलासम्म उनले एमालेलाई उग्रराष्ट्रवादीको कित्तामा उभ्याउँदै मधेशविरोधीको दर्जा दिएका थिए । समय पविर्तनशील छ । उनी पनि परिवर्तित भए, यसलाई अस्वाभाविक मान्न सकिँदैन, हुँदैन । अहिले एमाले र माओवादीको कित्तामा मधेश उभिएको अवस्थामा उनी सरकारको गुणगानमा व्यस्त छन् । यो उनको व्यक्तिगत कुरा हो । कसैसँग खासै सरोकार राख्ने कुरा भएन । यसमा आपत्ति मान्नुपर्ने कुरा पनि भएन । तर प्रवृत्तिगतरुपमा शायद यस्ता दृष्टिकोण विश्लेषणका विषय बन्न सक्छन् । विश्लेषण्योग्य यस कारणले पनि कि यस्ता दृष्टिकोण बोक्नेको मनशाय धेरै हदसम्म छिटोभन्दा छिटो सत्ताको नजिक पुग्ने र शासनलाई आफ्नो पक्षमा प्रभावित पार्ने हुने गर्दछ । यस्ताखालका प्रवृत्तिबाट सरकारले आफूलाई मुक्त राख्न सकेन भने आमजनताले परिवर्तनको आभाष गर्न पाउने छैनन् । सरकार यसतर्फ गम्भीर हुुनु आवश्यक छ । माथिको प्रसगं एक सामान्य सन्दर्भमात्र हो तर यस्ता अनेकौं पिपलपातेहरुको ओइरो अहिले जताततै पर्याप्त देख्न सकिन्छ ।माथिको सन्दर्भ केन्द्रीय सरकारका सम्बन्धमा मात्र होइन, प्रदेश नम्बर २ का सम्बन्धमा पनि अवस्था यस्तै छ । व्यक्तिगतरुपमा प्रदेश सरकारका मुख्यमन्त्री र मन्त्रीहरु असल छन् । उनीहरुको छवी तुलनात्मकरुपमा राम्रो छ । मधेशका मुद्दाबारे जानकार छन् । मधेश आन्दोलनको राप र तापबाट खारिएका छन् । तर उनीहरुको कार्यशैली पनि माथि उल्लेखित प्रवृत्तिका धारकहरुले प्रभावित बनाउने प्रयास गरेका छन् र गर्नेछन् । सरकारको काम कार्यवाहीलाई तिनले आफूकेन्द्रित गर्ने प्रयास गर्नेछन् । यसका केही उदाहरण पनि देखिइसकेको छ । सरकारले यस्ता प्रवृत्तिहरुबाट आफूलाई पृथक राखी मधेशको अधिकार र समुन्नतिका लागि पूर्वाग्रहरहित ढंगले क्रियाशील हुन सक्नुपर्दछ । ृरकारको सफलता यसैमा निर्भर गर्दछ ।  निश्चित पनि राजनीतिमा मूल्य र मान्यताको अत्यन्तै महत्वपूर्ण स्थान हुन्छ । अहिले सरकारमा रहेकाहरुको निश्चित पनि केही दलीय मूल्य र मान्यता छन् । यसमा शंका छैन । तर यही आधारमा मात्र असल र प्रभावकारी शासनको परिकल्पना व्यर्थ हुन्छ । चुनावमा होमिने वेलासम्म दलहरुका आफ्ना विचार, आस्था, दृष्टिकोण, दर्शन, मूल्य र मान्यता महत्वपूर्ण हुनछन्, थिए । तर चुनाव सम्पन्न भएपश्चात र केही विजयी र पराजित भएपछि निर्वाचनकालीन तुसहरुलाई विर्सन सक्नुपर्छ वा उचित व्यवस्थापन गर्न सक्नुपर्छ । अझ विजयी दल, जसले सरकारको नेतृत्व गर्छ, ले यो यथार्थ  गम्भीरतापूर्वक मनन् गर्नु जरुरी छ । यसको साटो इवी साध्ने र वहिष्करणको नीति अख्तियार गर्ने हो भने त्यसबाट प्रदेश र आमजनताको भलो नहुने निश्चित छ ।  देशमा एक किसिमले राजनीतिक परिवर्तन भएको स्वीकारिनु पर्छ । लोकतान्त्रिक संघीय गणतन्त्रात्मक पद्धतिमा देश गएपछि पहिलोपटक देशमा यसअनुकूलको शासन व्यवस्था सञ्चालनको स्थिति आएको छ । यस अवस्थामा न्यूनतम कुराहरमा दलहरुबीच सामञ्जस्य हुनु आवश्यक छ । तर यो यथार्थलाई लत्याएर केही खास व्यक्तिहरु सत्ताको वरिपरि केन्द्रित भई दलहरुबीच दुरी बढाउने प्रयत्नमा छन् भने यसलाई स्वाभाविक मान्न सकिँदैन । राजनीतिमा शास्त्रीयरुपमा ।।।स्पीन डक्टर’ को उल्लेख गर्ने गरिन्छ । स्पीनको अर्थ हो घुम्नु वा घुमाउनु । डक्टरको अर्थ हो विज्ञ । अर्थात् स्पीन डक्टरको सोझो अर्थ हो, घुमाउने कलामा पारंगत अर्थात् विज्ञ । यसको राम्रो उदाहरण क्रिकेट खेलमा पाउन सकिन्छ । यस खेलमा ।।।स्पीन वल’ भन्ने श्व्दावली प्रयोग गरिन्छ । यसको तात्पर्य हो, घुमाएर वल फ्याँक्नु र वल्लेवाजलाई भ्रममा पारेर उसको विकेट लिनु । राजनीतिमा ।।।स्पीन डक्टर’को अर्थ हो, सत्ताको केन्द्रीय तहको वरिपरि अर्को तह विकसित हुनु जसले सत्तालाई मुख्य विष्यवस्तुबारे जानकारी प्राप्त गर्नबाट रोक्ने प्रयत्न गर्दछ । आमजनता र आमविचारलाई समबन्धित ठाउँमा पुग्नबाट रोक्दछ । यसले अमजनतालाई यसरी घुमाउँछ कि सम्बन्धित ठाउँमा पुग्न नै दिँदैन । अहिले प्रदेश नम्बर २ का सन्दर्भमा पनि यस्तै यस्तै अवस्थाको सिर्जना हुन खोजेको छ भन्दा अस्वाभाविक हुँदैन ।  हो, पछिल्लो निर्वाचनमा कांग्रेस पराजित भएको छ । कांग्रेसले यो पराजय स्वीकार गरी लोकतान्त्रिक मूल्य—मान्यतालाई आत्मसात गरेको छ । कांग्रेसमा सत्ता सञ्चलनको राम्रो अनुभव छ । अहिले प्रदेश सत्तामा आएकाहरुको विगत पनि कांग्रेससँग नजिक रहेको छ । त्यसैले आपसी समबन्ध विकसित गर्न सत्ता सञ्चालकहरुलाई कठीन नहुनुपर्ने हो । प्रदेशको विकासमा कांग्रेसको साथ पनि आवश्यक छ । प्रदेश २ को लोकप्रिय मतको अवस्थाको विश्लेषण गर्ने हो भने यहाँ कांग्रेस करिव पहिलो अवस्थामा छ । यो अलग कुरा हो, प्राविधिकरुपमा कांग्रेसले अपेक्षितरुपमा संसदीय र प्रादेशिक सिट हाथ पार्न सकेन । यही परिणामलाई आधार मानेर माथि पहिलो अनुच्छेदमा उल्लेख गरिएजस्तैका सज्जनहरुले कांग्रेससरहित मधेश र नेपालको चाहना राख्दै त्यहिअनुकूलको निष्कर्ष निकाल्ने प्रयत्न गर्ने हो र यस्ता दृष्टिकोणबाट सत्तालाई प्रभावित पार्ने प्रयत्न गर्ने हो भने यो अधुरो, अपूर्ण र एकांगी दृष्टिकोणमात्र हुने छैन बरु आग्रही र निजी आस स्वार्थप्रेरित धारणा हुने कुरामा शंका हुन सक्दैन । यी वास्तवमा स्पीन डक्टरहरु हुन् जो सत्तालाई आफू अनुकूलमात्र सञ्चालित भएको देख्न चाहन्छन् । यिनका कुरामा लागेर मधेश—सत्ता सञ्चालन हुने हो भने भोलीका दिनमा कित्ताकाटको राजनीति प्रारमभ हुन सक्ने खतरालाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन । यसो भएछ भने यो कसैका लागि पनि हितकर नहुने निश्चित छ । देशमा संघीयताको प्रादुर्भाव मधेश आन्दोलनले गरेको हो । यसमा प्रत्येक मधेशवासीको कुनै न कुनैरुपमा समर्थन छ । अतः संघीयतालाई सफल बनाउन पनि मधेशले नै भूमिका निर्वाह गर्नु अपरिहार्य छ । यस कार्यका लागि मधेश—सत्ताले कांग्रेसलगायत सबै राजनीतिक दललाई गोलवद्ध गर्नु जरुरी छ । तर हुन सक्छ स्पीन डक्टरहरुलाई यो कुरा स्वीकार्य नहोस र उनीहरु सत्ता र विपक्षीबीचको दुरीलाई अझ बढी बढाउन भूमिका निर्वाह गरुन । तर अहिलेलाई विश्वास गरौं, सत्ताका सञ्चालकहरुले यो कुरा बुझ्नेछन् र स्पीन डक्टरहरुको स्वार्थ पूरा हुन दिन छैनन् । सत्ताका सञ्चालकहरुले बुझ्नु जरुरी छ, यस्ता चैते समर्थक अर्थात् नयाँ स्पीन डक्टरहरुको स्वार्थ सत्तालाई सफल बनाउनुभन्न्दा पनि उनीहरुको आफ्नो निजी स्वार्थ पूरा गर्नु नै हो । उनीहरु प्रतिवद्ध राजनीतिक कार्यकर्ता होइनन् । अस्ति एकथरि राजनीतिक विचार बोक्दथे । हिजो एकथरि राजनीतिक आस्थाको नजिक भए र आज एकथरि राजनीतिक आदर्शका हिमायती बनेका छन् । यो सामान्य कुरा मधेश—सत्ताका सञ्चालकलाई थाहा छैन भनेर मान्न सकिँदैन । यदी थाहा छ भने सरकारका सदस्यहरुले यस्ता स्पीन डक्टरहरुलाई समय छँदै चिन्नेछन् र यिनलाई आफूहरुभन्दा टाढा राख्ने प्रयत्न गर्नेछन् । अहिले मधेशलाई विकास र उन्नति चाहिएको छ । यस कार्यमा जो जो आवश्यक छन्, जसको अपरिहार्यता छ, जो उचित र अनिवार्य छन् सरकारले त्यस्ताको सहयोग र योगदान प्राप्त गर्ने प्रयास गर्नेछ, विनाकुनै आग्रर र पूर्वाग्रह । होइन, राजनीतिक आग्रहका आधारमा सबैजसो अवसर यिनै स्पीन डक्टरको वरिपरि घुम्ने र आवश्यक नीति पनि यिनकै सक्रियता र स्वार्थमा निर्माण हुने अवस्था आउँछ भने त्यसले उज्जवल मधेशको भविष्यको निश्चित हुने छैन । सम्बन्धित पक्षलाई यसको हेक्का हुनु अत्यन्त जरुरी छ । चेतना होस ।

राजविराज : सप्तरीको कञ्चनरुप नगरपालिका–११ स्थित ठेलियामा हात्तीको आक्रमणबाट...

सिमरा, बारा : जीतपुर सिमरा उपमहानगरपालिका–१५ डुमरवानामा टाटा सुमोको...

बेइजिङ । उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनले चिनियाँ...

लहान : सिरहा नगरपालिका–११ स्थित भलुवाहीमा निर्माणाधीन नाला निर्माण...

काठमाडौं । इन्डियन प्रिमियर लिग (आइपीएल) क्रिकेटमा दिल्ली डेयरडेभिल्सको खराब...

गौशाला । जन्मदर्ताको अभावमा विद्यालयसम्म पुग्न नसकेका गौशाला नगरपालिकाका दर्जनौ...

नेपालि गीत संगीतको क्षेत्रका तथा नेपाली चलचित्र गायनमा एकदमै...

बर्दिवास । आफ्नो बगैँचाका आँपका रुखमा पात नै नदेखिने गरी...

जनकपुरधाम । भारतीय प्रधानमन्त्री ...

जनकपुरधाम । प्रदेश नम्बर २ ...

हैदरावाद । इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपिएल) क्रिकेटमा गएराति राजस्थान रोयल्स...

निकारागुवा । निकारागुवामा सरकारविरुद्ध हुँदै आएको प्रदर्शनका क्रममा एक...

काठमाडौँ : ललितपुरको हात्तीवनस्थित प्रमुख निर्वाचन आयुक्त डा अयोधिप्रसाद...

वासिङ्टन । अमेरिकाको दक्षिणी राज्य टेनिसीको वाफल हाउसमा आइतबार एकजना...

काठमाडौं । इन्डियन प्रिमियर लिग आईपिएल क्रिकेटमा गएराती रोयल च्यालेन्जर्स...

काबुल । अफगानिस्तानको राजधानी काबुलमा आइतबार बिहान गरिएको आत्मघाती हमलामा...

चीन । चीनको दक्षिणी गुआङसी जुआङ स्वायत्त क्षेत्रमा दुई डुङ्गा...

डोटी : डोटीमा शनिबार अपराह्न भएको जीप दुर्घटनामा मृत्यु...

काठमाडौँ : प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय...

लागोस, नाइजेरिया : नाइजेरियाको उत्तरपश्चिमी जाम्फारा राज्यमा एक सशस्त्र लुटेराहरूको...

काठमाडौँ : नेपाल राष्ट्रिय व्यवसायी महासंघले सरकारले यातायात क्षेत्रमा...

काठमाडौँ : कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री शेरबहादुर...

डोटी : डोटीको शिखर नगरपालिका–३ आली गाउँमा आज दिउँसो...

भक्तपुर : नेकपा ९एमाले०का केन्द्रीय सदस्य डा राजन भट्टराईले...

नवलपरासी : पश्चिम नवलपरासीको महेशपुर छोटी भन्सार कार्यालयले चालु आर्थिक...

काठमाडौं । उत्तर कोरियाले अब थप परमाणु मिसाइल परीक्षण नगर्ने...

काठमाडौं । इन्डियन्स प्रिमियर लिग आइपिएल क्रिकेटमा गएराति भएको खेलमा...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय जनता पार्टी(राजपा) नेपालले शुक्रबार ...

जनकपुरधाम । नेपाली कांग्रेसका केन्द्रिय सदस्य तथा पुर्वगृहमन्त्री विमलेन्द्र निधिले...

कलैया । शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले शिक्षामा...

प्रदेश नम्बर २ मा हाल सम्म ३ जनाको राजनीतिक नियुक्ती...

काठमाडौं । दुई वर्षसम्मको फेसबुक र फोनमा परेको ‘लभ’...

टोकियोे । जापानको दक्षिणीे हिमालयन क्षेत्रमा बिहीबार ज्वालामुखी विस्फोट भएको...

काठमाडौं । नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान)को विधान निर्वाचित क्यानले हुबहु...

मलगंवा । हावाहुरीले क्षति नगरे सर्लाहीमा...