Wed, 25 Apr 2018
ताजा समाचार
हात्तीको आक्रमणबाट मृत्यु || टाटा सुमोको ठक्करबाट मृत्यु || किमले अस्पताल पुगेर घाइते चिनियाँ भेटे || निर्माण नहुँदै भत्कियो नाला || रामायण मेला प्रारम्भ, पर्यटन प्रबद्र्धनमा जोड || दिल्लीको खराब लय जारी, पञ्जावसँग ४ रनले पराजित || प्रसुती गृह हस्तान्तरण || जन्मदर्ताविहीन बालबालिका पनि विद्यालयमा भर्ना || युरोपमा तहल्का पिट्दै काफ्ले र शिवाकोटि || टिकोला झारेपछि किसान चिन्तित || भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी वैशाख २८ गते आउने || गर्भमा छोरी देखिएपछि हत्या || आईपिएल क्रिकेट : राजस्थान र चेन्नई विजयी || फेसबुकमा ‘लाइभ’ गरिरहेको समयमा गोली हानेर पत्रकारको हत्या || प्रमुख निर्वाचन आयुक्तको घरमा विष्फोट || नग्न बन्दूकधारीको आक्रमणबाट अमेरिकामा चारजनाको मृत्यु || रोयल च्यालेन्जर्स बैंङ्लोर र किङ्स ईलेभेन पञ्जाव विजयी, आज दुई || काबुलमा आत्मघाती आक्रमण, ३१ जनाको मृत्यु, ५४ जना घाइते || चीनमा डुङ्गा दुर्घटनामा १७ जनाको मृत्यु || डोटी जीप दुर्घटनाः मृतक पाँच || छिमेकीबीचको सम्बन्ध सुमधुर हुनुपर्छ– प्रम ओली || बन्दूकधारी समूहको आक्रमणमबाट नाइजेरियामा कम्तिमा ३० गाउँलेको मृत्यु || विभिन्न सिन्डिकेट खारेज गर्न महासंघको माग || युवाको श्रमलाई स्वदेशमा नै टिकाउनुपर्ने ः मन्त्री तामाङ || जिप दुर्घटनामा तीनको मृत्यु, १६ घाइते || सरकारको देश विकास अभियानलाई कसैले रोक्न सक्दैन ः डा भट्टराई || रु एक करोड भन्दा बढी राजश्व संकलन || उत्तर कोरियाले थप परमाणु मिसाइल परीक्षण नगर्ने || चेन्नई सुपर किङ्स शीर्ष स्थानमा उक्लियो, राजस्थान रोयल्स ६४ रनले || राजपाले वार्षिकोत्सव मनाउँदै || हवाहुरी प्रभावित परिवारलाई राहत || बाम गठबन्धन संघीयता विरोधी || देशभर अझै तीन लाख बालबालिका विद्यालय बाहिर : शिक्षा मन्त्री || भन्सारमा प्रहरीद्वारा लाठी चार्ज जउवा संघका अध्यक्ष पिटिए || प्रदेश २ को नीति आयोगमा बृद्ध झा || फेसबुकबाट सुरु भएको प्रेमको विश्वासमा पर्दा... || दक्षिणी जापानमा ज्वालामुखी विस्फोट || क्यानको निलम्बन फुकुवा हुने सम्भावना बढ्यो, विधान हुबहु पारित || आँप र लिच्चीको उत्पादन बढने || राष्ट्रिय तेक्वान्दो प्रतियोगिता सुरु ||
नयाँ अठोट, नयाँ संकल्प

चैत्र ४, २०७४

  •         किशोर नेपाल

                 देशकाल 

एकातिर भ्रष्टाचारले समाजलाई दग्ध पार्दैे लगेको छ भने अर्कोतिर विकासका परिणामहरु राजनीतिको घेरोमा परेका छन । धेरै ठूला प्रभावशाली नेताहरुका लागि सरकार एटीएम मसिन वनेको छ ।

जुन  पध्दति,  प्रक्रिया  र  व्यवहारकुशल  ढंगले   देशमा   संघीयताको   यात्रा   शुरु   हुनुपर्ने थियो, त्यो भएन । नेपाली राज्यको सम्पूर्ण  स्वरुप  परिवर्तनको  तयारीमा  रहेका  वेला जुन हिसावले सात राज्यको विभाजन गरियो,  यो  न  त  सीमांकनका  हिसावले  व्यवहारिक  थियो  न  त  जनताको  भावना  अनुरुप नै थियो । त्यो    अवस्था    पार    भै    सकेको    छ । यतिवेला विभिन्न सात संघ अन्तर्गतका स्थानीय निकायहरुको चुनाव भै सकेको छ, विधिवत   रुपलेराज्यपालहरुको   नियुक्ति,   प्रदेश  सभाको  गठन,  मुख्यमन्त्रीको  चयन  तथा  प्रादेशिक  मन्त्री  परिषदको  निर्माणको  काम पनि लगभग टुंगिन लागि सकेकोछ । तर  पनि,  केन्द्रीय  प्रशासनको  प्रभाव  र  निर्देशनबाट  संघहरु  मुक्त  छैनन  ।  एक  त  संघीय  संरचनाको  निर्माण  नै  भएको  छैन,  अर्को  यसको  व्याख्याजसरी  गरिएको  छ  निश्चय पनि त्यो राम्रो कुरा होइन । राज्यको प्रशासनिक  संरचनालाई  केन्द्रीय  प्रभावले  थिच्ने हो भने प्रादेशिक प्रशासनको कल्पना नै नगरे हुन्छ । हिजो जसरी प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरु  केन्द्रीय  आधारमा  आर्थिक  र  प्रशासनिक  निर्णय  गर्दथे  त्यही  खालको  अवस्था अहिले पनि विद्यमान रहने संकेत देखिएका छन । यो वाहेक मानसिक तहमा पनि  हिजोआज,  नेपाल  संघीय  राज्यमा  जानै  सक्दैन,  संघीय  राज्यमा  जान  यसको  आर्थिक  स्रोत  नै  पर्याप्त  छैन  भन्ने  तर्क  अगाडि सारिएको छ । यो एकप्रकारको भ्रम र  भ्रान्ति  हो  ।  राज्यको  पुनर्गठनहुन्छ  भने,  नयाँ चिन्तन अनुसार राज्यको निर्माण हुन्छ भने  जनता  त्यसका  लागि  समर्पित  भएर  लाग्नेछन । नेपाललाई  संघीय  मोडमा  लैजान  धेरै  काम भएका छन । यही संघीयताको अस्त्र थियो  जसले  देशलाई  गतिशील  मोडमा  लैजान सक्दछ भन्ने अस्त्रको काम गर्यो । निश्चय  पनि,  संघीय  नेपालको  निर्माणमा  मधेश–तराईको दवाव धेरै रह्यो । तर, प्रदेश निर्माणका  हिसावमा  पहाडी  राज्य  सहमत  थिएनन भन्ने सत्य होइन । जनसंख्या,    उत्पादन,    समाज    र    जीवनशैलीका आधारमा अहिले पनि मधेश पहाड दुवैतिरका जात–जातिहरु संगै छन । कतिपय अनुदारवादीहरुले मधेशको निर्माण मधेशीले  मात्रै  गरेको  हो  भन्ने  विचार  अहिले  पनि  राखेका  छन  ।  मधेशप्रतिको  अनुदारभाव  वा  दुर्भावले  नेपाली  राष्ट्रियता  वलियो  तुल्याउँदैन  ।  नेपाली  राष्ट्रियताको  आफनै रंगछ र आफनै रुपछ । यति कुरामात्र वुझने  हो  भने  संघीय  गणतन्त्र  नेपालका  लागि दरो व्यवस्था हुनेछ ।नेपाली  राज्यको  व्यवस्थापनगर्नु  त्यति  सजिलो छैन । अहिलेसम्म नेपाली राज्यको केन्द्रीय  हैसियत  एउटा  सानो  शासकीय  वर्गमा निहित रहेको छ । यो वर्गमा सम्भ्रान्त मधेशीहरुको  पहुँच  रहेपनि  मधेश  तराईका  नाममा   फैलिएको   नेपाली   भू   भागका   जनतामा यसको कुनै पहूँच छैन । परिवर्तनका एजेण्डाहरु कुनै एउटा सानो वर्गतिर लक्षित हुँदैन   ।   यसले   वहु–आयामिक   ढंगले   समाजमा परिवर्तन खोज्दछ । यो मामिलामा पनि हामी नेपालीहरु पछाडि छोडिएका छौं । नेपालको  राज्य  व्यवस्थामा  आमूल  परिवर्तनको  खोजी  थियो  २०६२–६३  को  आन्दोलन  ।  तर,  त्यसले  व्यापकतालिन  पूरै   एक   दशक   लाग्यो   ।   संविधानको   निर्माण   भइ   रहेको   अवस्थामा   देशमा   जसप्रकारका हिंसात्मक क्रिया र प्रतिक्रिया देखियो  त्यो  सामान्य  जनताको  आग्रह  थिएन  ।  पूरै  देशलाई  आर्थिक,  सामाजिक  र  धार्मिक  सिण्डिकेटका  रुपमा  चलाउँदै  आएकाहरु   नै   हिंसाका   लागि   सक्रिय   भए  ।  त्यतिबेला  सरकार  र  प्रतिपक्षीहरुले  दूरदर्शी भाव देखाउन सकेनन । अन्ततः त्यो घटनाले  मधेश  तराइका  नाममा  अहिलेको  संविधानमा नराम्रो दाग लगाएरै छाड्यो ।आजभन्दा पहिले परिवर्तनका लागि जे जति पनि घटना भएका छन ती घटनालाइ परिप्रेक्ष्यमा  राखेर  नहिंडेसम्म  हाम्रो  उन्नति  सम्भव  छैन  ।  जुन  समाज  अगाडि  वढन  चाहन्छ त्यसले आफनो पिठ्यूँमा अर्काको अतिरिक्त  भारी  वोकेर  हिंडदैन  ।  अतिरिक्त  भारीले थोरै आम्दानी वढला । तर  त्यसले  आफनो  मुख्य  काममा  हानी   गर्दछ   ।   खासगरेर,   हाम्रो   जस्तो   साना   किसानहरुको   ठूला   ठूला   समूह   रहेको   समाजमा   आम्दानीमा   विचलन   वढनु  राम्रो  कुरा  होइन  ।  अहिले  हामी  नेपालीले  श्रमशक्तिको  चिन्ता  लिनु  परेको  छ । विभिन्न खाडी राष्ट्रमा कामको खोजमा पुगेका   नेपालीहरुले   जे   जति   कमाउन   सकेका  छन  त्यसले  उनीहरुको  आफनै  जीवन असन्तुलित वन्न पुगेकोछ ।यतिवेला  हाम्रा  राज्यहरुमा  निर्माण  र  विकासको  अभियान  घनीभूत  हिसावले  चल्नुपर्ने  हो  ।  प्रदेश  स्तरका  कार्यालय  स्थापनागर्न  भवन  छैन  ।  हिजो  सीडीओ  अटाउने  कोठामा  वसेर  आज  प्रादेशिक  प्रशासन चलाउन पनि सकिदैन । नयाँ वनेका राज्यमा   विकासको   सन्जाल   निर्माणगर्ने   चाहना स्वाभाविक हो । अहिले    त    हामीसंग    प्रादेशिक    राजधानी  भन्न  सुहाउने  शहर  पनि  छैनन  ।  प्रादेशिक राजधानी भन्ने वित्तिकै मानिसको आवागमन  वढदछ  ।  कामको  खोजीमा  आउने   श्रमिकहरुको   संख्या   वढछ   नै,   विद्यार्थीहरुको   संख्या   पनि   त्यसरी   नै   वढदछ  ।  प्रदेशको  राजधानीले  आफनो  मात्रै व्यवस्था गरेर पुग्दैन । संगै रहेका अन्य शहर–बजारलाई  पनि  ध्यान  दिनु  पर्दछ  ।  प्रादेशिक राजधानी हुने वित्तिकै त्यहाँ सहज ढंगले  केही  उत्पादन  हुने  होइन  ।  एकातिर  यो  वाध्यता  छ  भने  अर्कोतिर  प्रदेशको  राजधानीका हिसावले सवै क्षेत्रको सन्तुलित विकासमा ध्यान दिनु त्यत्तिकै जरुरी छ । यी तमाम चुनौतिहरुका वीचमा चुनौति वनेका छन कर्मचारीहरु । उनीहरुका लागि आफनो  सुविधा  पहिलो  हुन्छ  र  त्यसपछि  मात्र  राज्यको  ।  देशमा  उदार  प्रजातन्त्रको  स्थापनादेखि    अहिलेसम्म    कर्मचारीकै    गुनासो वढी देखिन्छ । घूसखोरी र पचासौं प्रकारका अपचलनहरुले समाज थिलथिलो भएको छ । यो  अवस्था  भएर  पनि  गर्नुपर्ने  काम  त  जसरी  पनि  गर्नु  नै  पर्दछ  ।  भोलिका  दिनमा  संघीय  प्रयोग  असफल  भएछ  भने  त्यसको दोष राजनीतिज्ञको थाप्लामा भन्दा कर्मचारीको थाप्लामा वढी थुप्रिनेछ । यद्यपि, संघीय  सत्तामा  राजनीतिको  रुपान्तरणको  यो  अवस्थामा  केही  वोल्नुपनि  नकारात्मक  ठहरिएला  ।  तर,  यो  विचारलाई  त्यस्तो  आग्रहका साथ लिनुपर्ने आवश्यकता छैन ।संघीय    राज्यको    संचालन    निकै    कष्टपूर्ण  अवस्थामा  भएको  छ  ।  एकातिर  भ्रष्टाचारले  समाजलाई  दग्ध  पार्दैे  लगेको  छ  भने  अर्कोतिर  विकासका  परिणामहरु  राजनीतिको घेरोमा परेका छन । धेरै ठूला प्रभावशाली नेताहरुका लागि सरकार एटीएम मसिन वनेको छ । कुनदिन मसिनले  त्यो  एटीएम  कार्डलाई  अस्वीकार  गरीदिन्छ  त्यो  दिन  हामीले  थाह  पाउने  छौं  देश  कहाँ  पुगेको  छ  ।  अहिलेका  लागि  संघीयताको दह«ो प्रयोगले प्रदेशको परिदृश्य वदल्ने हो । यो नै अठोट हो र यो नै सपना हो ।

राजविराज : सप्तरीको कञ्चनरुप नगरपालिका–११ स्थित ठेलियामा हात्तीको आक्रमणबाट...

सिमरा, बारा : जीतपुर सिमरा उपमहानगरपालिका–१५ डुमरवानामा टाटा सुमोको...

बेइजिङ । उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनले चिनियाँ...

लहान : सिरहा नगरपालिका–११ स्थित भलुवाहीमा निर्माणाधीन नाला निर्माण...

काठमाडौं । इन्डियन प्रिमियर लिग (आइपीएल) क्रिकेटमा दिल्ली डेयरडेभिल्सको खराब...

गौशाला । जन्मदर्ताको अभावमा विद्यालयसम्म पुग्न नसकेका गौशाला नगरपालिकाका दर्जनौ...

नेपालि गीत संगीतको क्षेत्रका तथा नेपाली चलचित्र गायनमा एकदमै...

बर्दिवास । आफ्नो बगैँचाका आँपका रुखमा पात नै नदेखिने गरी...

जनकपुरधाम । भारतीय प्रधानमन्त्री ...

जनकपुरधाम । प्रदेश नम्बर २ ...

हैदरावाद । इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपिएल) क्रिकेटमा गएराति राजस्थान रोयल्स...

निकारागुवा । निकारागुवामा सरकारविरुद्ध हुँदै आएको प्रदर्शनका क्रममा एक...

काठमाडौँ : ललितपुरको हात्तीवनस्थित प्रमुख निर्वाचन आयुक्त डा अयोधिप्रसाद...

वासिङ्टन । अमेरिकाको दक्षिणी राज्य टेनिसीको वाफल हाउसमा आइतबार एकजना...

काठमाडौं । इन्डियन प्रिमियर लिग आईपिएल क्रिकेटमा गएराती रोयल च्यालेन्जर्स...

काबुल । अफगानिस्तानको राजधानी काबुलमा आइतबार बिहान गरिएको आत्मघाती हमलामा...

चीन । चीनको दक्षिणी गुआङसी जुआङ स्वायत्त क्षेत्रमा दुई डुङ्गा...

डोटी : डोटीमा शनिबार अपराह्न भएको जीप दुर्घटनामा मृत्यु...

काठमाडौँ : प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय...

लागोस, नाइजेरिया : नाइजेरियाको उत्तरपश्चिमी जाम्फारा राज्यमा एक सशस्त्र लुटेराहरूको...

काठमाडौँ : नेपाल राष्ट्रिय व्यवसायी महासंघले सरकारले यातायात क्षेत्रमा...

काठमाडौँ : कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री शेरबहादुर...

डोटी : डोटीको शिखर नगरपालिका–३ आली गाउँमा आज दिउँसो...

भक्तपुर : नेकपा ९एमाले०का केन्द्रीय सदस्य डा राजन भट्टराईले...

नवलपरासी : पश्चिम नवलपरासीको महेशपुर छोटी भन्सार कार्यालयले चालु आर्थिक...

काठमाडौं । उत्तर कोरियाले अब थप परमाणु मिसाइल परीक्षण नगर्ने...

काठमाडौं । इन्डियन्स प्रिमियर लिग आइपिएल क्रिकेटमा गएराति भएको खेलमा...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय जनता पार्टी(राजपा) नेपालले शुक्रबार ...

जनकपुरधाम । नेपाली कांग्रेसका केन्द्रिय सदस्य तथा पुर्वगृहमन्त्री विमलेन्द्र निधिले...

कलैया । शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले शिक्षामा...

प्रदेश नम्बर २ मा हाल सम्म ३ जनाको राजनीतिक नियुक्ती...

काठमाडौं । दुई वर्षसम्मको फेसबुक र फोनमा परेको ‘लभ’...

टोकियोे । जापानको दक्षिणीे हिमालयन क्षेत्रमा बिहीबार ज्वालामुखी विस्फोट भएको...

काठमाडौं । नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान)को विधान निर्वाचित क्यानले हुबहु...

मलगंवा । हावाहुरीले क्षति नगरे सर्लाहीमा...