Mon, 23 Jul 2018
ताजा समाचार
कर्जन्हाबासीले गरे चकका जाम , कर्मचारी कुट्ने मेयरमाथि कारवाहीको माग || सुरुङ निर्माण ९५ प्रतिशत पूरा || सरकारले जनताको भावनाअनुसार काम गर्नुपर्छ : नेता महत || जेठ २ गतेसम्म भिसा लागेका नेपालीलाई मलेसिया जान अनुमति || विद्युत् र इन्टरनेट सेवा ठप्प हुँदा सेवाग्राहीलाई समस्या || सिरहामा ७९ नयाँ कुष्ठरोगी फेला || भारतबाट चार बालकको उद्धार || दुर्घटनामा एकको मृत्यु || कर्मचारी कुटपिट गर्ने नगर प्रमुखमाथि कारवाहीको माग गर्दै चक्काजाम || लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको रक्षाका लागि फेरि आन्दोलन गर्ने दिन आयो: कांग्रेस || अमेरिकाले एकतर्फी कर लादेर जंगल राजको नीति लियो: फ्रान्स || १३ औं दक्षिण एशियाली खेलकुद सागमा कुल २७ खेल समावेश || मन्दिरको सरसफाई || प्रहरी विधेयक रोक्न प्रदेश सरकारलाई सुझाव || आर्थिक मामिला सबै भन्दा कम, सर्वाधिक खर्चमा मुख्यमन्त्री कार्यालय || च्याउ किसानको अनुदान रकम अन्यत्र लगाइएको आरोप || दुई नागरिकता रद्द || धनगडि नगरपालिकामा गोली चल्दा एक जना घाईते || काँग्रेस–नेकपा झडप, ५ घाईते || धरान उपमहानर प्रमुख सुब्बाको दाहसंस्कार शनिबार || मोबाइल ‘एप्स’को प्रयोग गरी अपाङ्गता भएकाको तथ्याङ्क संकलन || गाईलाई सुत्केरी भत्ता.... || महोत्तरीमा लागूऔषध दुव्र्यसनी बढ्दै || भारतका पूर्वअर्थमन्त्रीलाई भ्रष्टाचारको अभियोग || टर्कीमा दुई वर्षे संकटकालको अन्त्य हुने संकेत || भारतमा भवन भत्किदा र सडक दुर्घटना परी १९ को मृत्यु || वरियारपट्टी सशस्त्र प्रहरीका इन्स्पेक्टर खड्काको निगरानीमा तस्करी || महोत्तरीमा महिलाको हत्या, दुईजना पक्राउ || भारतको राज्यसभामा २२ भाषाका दोषासेको व्यवस्था || किम र मुनलाई इन्डोनेसियाली राष्ट्रपतिको निमन्त्रणा || डुङ्गा दुर्घटना हुँदा १६ को मृत्यु, ३० बेपत्ता || औषधिको गुणस्तरवारे अनुसन्धान हुनुपर्छ : स्वास्थ्यमन्त्री यादव || डा केसीका माग सम्बोधन गरिनुपर्छ : नेता थापा || चिनिया टोलीद्वारा झापाका नदीहरूको सर्वेक्षण शुरु || मानव अधिकार हननका ३३ पीडित परिवारले क्षतिपूर्ति पाउने || बीस करोड डलरको परियोजना स्वीकृत || कृषक जडीबुटी खेतितर्फ आकर्षित || पाँच अर्ब २१ करोड राजश्व संकलन || अपहरित बालिका २ महिना बन्धक सामुहिक बलात्कार गर्ने तीन युवक || इंग्ल्यान्ड जाने नेपाली क्रिकेट टोलीको बिदाइ ||
धर्म निरपेक्षताबारे केही कुरा

चैत्र ६, २०७४

  •               रोशन जनकपुरी

 कुनै  धर्म  वा  जातिविशेषको  वकालत  वा  आसक्तिले  उसलाई  संकीर्ण  बनाउँंछ  ।  अझ  प्रचण्ड  र  पासा·  जस्ता  माओवादी  नेताहरु  जस्ले  घोषितरुपमा नै आफूलाई माक्र्सवादी–लेनिनवादी–माओवादी भनेका थिए, उनिहरु जस्ताको हकमा यसप्रकारका कार्यले विशेष अर्थ राख्दछ । राजनेता वा  राज्यले  व्यक्तिको  आस्थाको  सम्मान  गर्नु  एउटा  कुरा  हो  भने  आफ्नै  धारणा विपरीत त्यस्ता कार्यमा सामेल हुनु फरक कार्य हो ।

 दोस्रो कार्यकालको निम्ती निर्वाचित उपराष्ट्रपति नन्दकिशोर  पुन  ।।।पासाङ्ग’ले  हात  जोडेर  पूजा–पाठ  गरिरहेका तस्वीर मिडियामा आएपछि चर्चाको विषय बनेको  छ  ।  हुन  त  कसैले  पूजापाठ  गर्नु  वा  नगर्नु  उसको व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र आस्थाको विषय हो र सामान्य कुरो हो । तर उपराष्ट्रपति पासाङ्गले पूजापाठ गरिरहेको  तस्वीर  चर्चामा  आउनु  र  टिकाटिप्पणी  हुनुको पछाडी उनको विगत र वर्तमानको परिचय हो । उपराष्ट्रपति    पासाङ्ग    विगतमा    माओवादी    जनसेनाका प्रमुख कमान्डर थिए । उनको वर्तमानको परिचयपनि  कम्युनिस्टको  नै  छ  ।  कम्युनिस्टहरु  विचारमा  अनिश्वरवादी  हुन्छन्  भन्ने  तथ्य  भनिरहनु  पर्दैन । यस अर्थमा भन्नु पर्दा यो उपराष्ट्रपति पासाङ्गको वैचारिक पलायन हो । हो, उनले आफूलाई म अब देखि कम्युनिस्ट रहिन र इश्वरवादी भएँं भनेर घोषणा गरेभने  केही  भनिरहनु  पर्दैन  ।  वामपन्थी  नेताहरु  भित्र  वैचारिक  पतनको  यो  रुप  प्रस्तुत  गर्ने  उनि  पहिलो भने होइन । यसभन्दा पूर्व झपाली विद्रोहको नायक र नेपालको नेल्सन मन्डेला भनिने मोहनचन्द्र अधिकारीले  भारतको  वृन्दावनमा  सन्यासीको  रुप  धरेको,  माओवादी  जनयुद्धका  सर्वोच्च  कमान्डर  पुष्पकमल  दाहाल  प्रचण्डले  भैसीपूजा  गरेको  आदि  कयौँं कम्युनिस्ट नेताहरुको पूजापठ गरिरहेको तस्वीर प्रकाशित भइसकेका छन् । व्यक्तिगत स्तरमा यसको खासै महत्व छैन पनि । तर   सैद्धान्तिक   र   विचारधारात्मक   स्तरमा   यसले  राजनेताको  विश्वसनीयताको  प्रश्न  अवश्य  खडा  गर्दछ  ।  अझ  सम्विधानले  घोषित  गरेको  धर्मनिरपेक्ष राज्यको कुनै नेताले यस प्रकारको धार्मिक आयोजनमा सामेल हुन्छ भने यो राज्यको तटस्थतामा समेत  प्रश्नचिन्ह  खडा  गर्दछ  ।  सैद्धान्तिकरुपमा  धर्मनिरपेक्षताका  मूख्यतः  दुईवटा  विशिष्टताहरु  छन्  — पहिलो, यो पूर्णतः धर्मप्रति उदासीन धारणा हो र दोस्रो,  यो  मूख्यतः  राज्यको  निम्ती  हो  ।  बहुधार्मिक  राज्यहरुमा राज्यको तटस्थता र सबैप्रति समानभावको रुपमा धर्मनिरपेक्षताको विकास भएको हो । वस्तुतः यो राज्यको धार्मिकता प्रतिको दृष्टिकोण हो । धार्मिक राज्यहरु कुनै एक धर्मप्रति समर्पित हुन्छन् भने  बहुधार्मिक  र  बहुसांस्कृतिक  राज्यहरु  धर्मप्रति  उदासीन हुन्छन् र उनको एकमात्र दायित्व जनताको हित र समृद्धि हुन्छ । यस अर्थमा लोकतन्त्रको निम्ती धर्मनिरपेक्षता आवश्यक तत्व छ भने धर्मनिरपेक्षताको निम्ती  राज्यलाई  लोकतान्त्रिक  हुनु  आवश्यक  छ  ।    धर्मनिरपेक्षताको  सिद्धान्तले  धर्मकेन्द्रित  समाजको  स्थानमा एउटा यस्तो समाजको वकालत गर्दछ जस्मा मानिसहरु आपसी सहयोग र मैत्रीभावबाट बाँंधिएका होउन,  ज्ञान  विज्ञान  र  तर्कको  आधारमा  निर्णय  लिउन  ।  धर्मनिरपेक्षताको  विचारले  मानवतावादी  लक्ष्यहरुको प्राप्तिमा कुनै देवता वा पैगम्बरभन्दापनि मानिसको  विवेकको  पक्ष  लिन्छ  ।  जतिबेला  हाम्रो  समाजमा  धार्मिक  विभेद  र  कटुता  बढदै  गै  रहेको  छ, यस्तोमा धर्मनिरपेक्षता राज्यको निम्ती वैकल्पिक हुने गर्दछ । यस  अर्थमा  धर्मनिरपेक्षता  धार्मिक  राज्यको  विपरीत विचार हो । धर्मनिरपेक्ष राज्यहरुको निम्ती धर्म व्यक्तिको नितान्त वैयक्तिक विषय अर्थात धर्म मान्नु  र  नमान्नु  व्यक्तिको  नीजि  विषय  हुनुपर्दछ  ।  राज्य  यस  कार्यमा  आफू  सामेल  हुनुहुँंदैन  ।  यसले  उसको तटस्था भंग हुनसक्दछ ।  तर बुर्जुआ र छद्म लोकतान्त्रिक राज्यहरुमा बहुमत धार्मिक समुदायको दबाबमा    धर्मनिरपेक्षताको    परिभाषामा    समेत    परिवर्तन आएको देखिन्छ । हाम्रो मित्र राष्ट्र भारतमा धर्मनिरपेक्षतालाई   ।।।सर्वधर्म   समभाव’को   रुपमा   सम्वैधानिकरुपमा  व्याख्यायित  गरिएको  छ,  तर  अहिले नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा दक्षिणपन्थी भारतीय जनता  पार्टीको  सरकार  आएपछि  संकीर्ण  हिन्दुवाद  बढदै गएर अन्य धर्मावलम्बीहरुले दबाब महुूसस गर्न थालेका छन् । हुन त त्यहाँं धार्मिक कटुता र धार्मिक अस्थिरता  भारतको  विभाजन  देखिकै  हो  ।  तथापि  भाजपाको एकल धार्मिक आक्रमक नीतिको कारण भारतीय  सहिष्णु  समाज  खलबलिएको  र  अस्थिरता  बढदै  गैरहेको  प्रति  समाजशास्त्रीहरुले  पटक–पटक  चिन्ता व्यक्त गर्दैआएका छन् । हामी   नेपालीहरु   भर्खर   गणतन्त्रमा   पाइला   टेक्दै   छौँं   ।   नेपालको   सम्विधानले   राज्यलाई   धर्मनिरपेक्ष  घोषित  गरेपनि  यस्को  परिभाषा  अझै  अपूर्ण नै छ । नेपालको सम्वैधानिक प्रावधान अनुसार धर्मनिरपेक्षताको अर्थ ।।।सनातनदेखि चलिआएको धर्म र संस्कृतिको संरक्षण र धार्मिक स्वतन्त्रता’ मात्र हो । धर्मनिरपेक्षताले राज्यको धर्मसम्बन्धी दृष्टिकोण स्पष्ट पार्दछ ।  त्यो  के  हो  भने  जनताको  हित  र  समृद्धिको  दायित्व बाहेक राज्यको कुनै धर्म हुँंदैन । राज्य कुनैपनि धर्म विशेषप्रति आग्रही हुँंदैन । यसैकारण राजनेताहरु कुनैपनि धार्मिक कृत्यहरुमा सामेल हुनुहँंदैन । राज्यको निम्ती  मन्दिर–मस्जिद  आदि  धार्मिक  देवालयहरु  पुरातन   संग्रहालयको   दृष्टिले   संरक्षणयोग्य   मात्र   हुनुपर्दछ  ।  बहुधार्मिक  राज्यहरुमा  राजनेताहरु  कुनै  धर्मविशेषको कार्यक्रममा भाग लिँंदा उसको धार्मिक तटस्थता  भंग  हुने  गर्दछ  र  अन्य  धार्मिक  समुदायमा  राज्यप्रति अविश्वास जन्मने गर्दछ । शुरुमा यो अविश्वास सामान्य झैँं देखिएपनि पछि यो गम्भीर हुँंदै जान्छ र धर्मलाई हतियार बनाएर सत्ताको राजनीति   गर्ने   चतुर   राजनीतिबाजहरुले   यसलाई   भोटको  उपकरणको  रुपमा  प्रयोग  गर्न  थाल्दछन्  ।  यो  बाहिर  आलोचित  भएपनि  राजनीतिक  वृत्तभित्र  स्वीकृत  विधिझैँं  कायम  हुनजान्छ  र  परिणामस्वरुप  समाज  निरन्तर  धार्मिक  अस्थिरतामा  फँंस्दै  जान्छ  ।  भारत,  पाकिस्तान,  बाङ्गलादेश,  श्रीलंका  आदि  हाम्रै  छिमेकीहरु  यस्का  उदाहरणहरु  हु्न्,  जहाँं  धार्मिक  अस्थिरता  एउटा  लाइलाज  सामाजिक  रोग  जस्तै  देखिन्छ । हाम्रो सम्विधानमा गणतन्त्र र धर्मनिरपेक्षता लेखिनुको  मूख्य  कारण  यस  देशमा  सामन्तवाद  विरुद्धको संघर्षमा र राजनैतिक परिवर्तनको संघर्षमा देशका सबै संस्कृति, धर्म र समुदायका मानिसहरुले भाग  लिएका  छन्,  बलिदान  दिएका  छन्  ।  अतः  कुनैपनि  राजनेताले  सार्वजनिकस्तरमा  धर्मविशेषको  कृत्यमा राजकीयस्तरमा भाग लिँंदा उसको तटस्थता प्रभावित  हुनेछ  ।  नेपालमा  बहुसंख्यक  जनता  हिन्दू  धार्मिक समुदायमा छन् । अझ ऐतिहासिकरुपमा नेपाल हिन्दू शासकहरुबाट शासित  रहँंदै  आएको  छ  ।  त्यसैले  राज्यका  विविध  आयामहरुमा   हिन्दू   प्रभाव   देखिनु   अस्वाभाविक   होइन, तर राजनेताहरुले सार्वजनिक जीवनमा यसबाट बच्नु  आवश्यक  देखिन्छ  ।  किनभने  अहिलेको  नेपाल  बहुजातीय,  बहुधार्मिक  र  बहुसांस्कृतिक  राज्य  हो  ।  अझ अहिलेको सम्बैधानिक गणतान्त्रिक संघीय राज्य देशका  सबै  धर्म,  संस्कृति  र  जातीय  समुदायहरुको  संघर्ष, त्याग–तपस्या र बलिदानको परिणाम हो । यस्मा सबैको हक लाग्दछ । यस दृष्टिले राजनीतिज्ञहरु कुनै मन्दिर वा मस्जिद वा चर्चमा माथा टेक्नुभन्दा कुनै स्कूल, नहर, वृद्धाश्रम, अनाथाश्रम, आदि जनमुखी कार्यको शिलान्यास वा उद्घाटन गर्नु बढी उचित देखिन्छ । प्रसंगवश यहाँं यो भन्नु उचित हुनेछ कि देशमा जतिबढी धार्मिक मन्दिर र मस्जिद आदिहरुको निर्माण बढदै जान्छ, समाजमा विभेद र विभाजनको मात्रा उतिकै बढदै जान्छ । यसको विपरीत स्कूल आदि धर्मनिरपेक्ष स्थलको निर्माणले सामूहिक मानवीय चेतनाको विकास गराएर समाजमा सामाजिक   निकटताका   अवसरहरु   सृजना   गर्दे   जान्छ  ।    तर  भोटको  राजनीति  र  राजनीतिज्ञहरुको  निजी  धर्माकांक्षा  यति  प्रबल  छ  कि  राजनेताहरुमा  सार्वजनिकरुपमा  धार्मिक  कृत्यहरुमा  सामेल  हुनु  दिनहूँं  सामान्य  कार्य  जस्तै  देखिन्छ  ।  मन्दिरहरुको  उदघाटन,  धार्मिक  प्रवचनहरुमा  प्रमुख  अतिथिको  रुपमा राजनेताहरुको उपस्थितिले धर्मनिरपेक्ष राज्यको खिल्ली दिनहुँं उडाएको देखिन्छ । विगतमा    भारतीय    व्यापारी    योगी    बाबा    रामदेवको  औषधि  फ्याक्ट्रीको  उद्घाटन  राष्ट्रपति  विद्या  भण्डारीले  गर्नु  र  प्रचण्ड,  झलनाथ  खनाल  जस्ता  प्रमुख  नेताहरुले  रामदेवको  योगशिविरमा  विशिष्ट  अतिथिको  रुपमा  उपस्थित  हुनु  र  माला  लगाउनु  यसका  उदाहरणहरु  हुन्  ।  बौद्धिक  वर्गको  एउटा हिस्साले धर्मनिरपेक्षताको बहसलाई व्यक्तिको धार्मिक  स्वतन्त्रता  अथवा  धर्ममान्ने  स्वतन्त्रतालाई  निषेध गर्ने कार्यको रुपमा व्याख्या गरेर एक प्रकारको भ्रम  छर्ने  गरेको  पाइन्छ  ।  यसैकारण  देशमा  रहेका  अल्पसंख्यक धार्मिक समुदायपनि भ्रमित भएर यसको विपक्ष  उभिने  गरेको  पाइन्छ  ।  सत्ताच्युत  भएको  प्रतिगामी  सामन्तवादी  शक्तिसमेतले  यस  भ्रमलाई  कायम  राखेर  समाजमा  अस्थिरता  फैलाउन  चाहन्छ  र  आफु  पुनः  सत्तामा  फर्कने  दाउ  खोज्ने  कोशीस  गर्दछ । अतः राजनेताहरुले इमान्दारीपूर्वक धर्मनिरपेक्ष आचरण गर्नुले पनि वास्तविक अर्थमा भ्रम निवारण तथा लोकतन्त्रको समृद्धिमा बल पु¥याउँंछ । प्रश्न  उठ्छ,  त्यसोभए  राजनेताहरुको  व्यक्तिगत  धर्म  हुनु  हुँंदैन  ?  एउटा  राजनेता  व्यक्तिगतरुपमा  कुनै  धर्म  मान्नु  वा  नमान्नू  उसको  निजी  आस्था  र  विवेकको कुरो हो । यसमा कसैको आपत्ति हुनु हुँंदैन । तर  राजनेता  भनेपनि  व्यक्ति  सार्वजनिक  हुनजान्छ  र  राज्यको दायित्व उसको हुन जान्छ । यस्तोमा कुनै धर्म वा जातिविशेषको वकालत वा  आसक्तिले  उसलाई  संकीर्ण  बनाउँंछ  ।  अझ  प्रचण्ड  र  पासाङ्ग  जस्ता  माओवादी  नेताहरु  जस्ले  घोषितरुपमा  नै  आफूलाई  माक्र्सवादी–लेनिनवादी–माओवादी  भनेका  थिए,  उनिहरु  जस्ताको  हकमा  यसप्रकारका  कार्यले  विशेष  अर्थ  राख्दछ  ।  राजनेता  वा  राज्यले  व्यक्तिको  आस्थाको  सम्मान  गर्नु  एउटा  कुरा  हो  भने  आफ्नै  धारणा  विपरीत  त्यस्ता  कार्यमा  सामेल हुनु फरक कार्य हो । कम्युनिस्ट    विचार    अनिश्वरवादी    विचार    हो  ।  यस्ले  धर्मलाई  मानवीयताको  बाटोमा  एउटा  बन्धन  र  दुःखको  कारणको  रुपमा  मान्दछ  ।  त्यसैले  कम्युनिस्ट विचारका अनुयायीहरु जनताको धर्ममान्ने स्वतन्त्रतालाई   सम्मान   गरेपनि   आफू   धर्मप्रति   आलोचनात्मकरुपमा  नै  प्रस्तुत  हुन्छन्  ।  उनिहरुको  विचारमा पूर्णरुपमा मुक्त हुन मानिसले धर्मसमेतभन्दा माथी उठनु पर्दछ र एउटा वैश्विक मानवीय परिधिको निर्माण गर्नु पर्दछ । यहाँं पासाङ्गको चर्चा यसै सन्दर्भमा गरिएको हो । पहिलो,  उनि  आफूलाई  एउटा  कम्यूनिस्ट  विचारको  भन्दछन्  ।  यस  आलोचनाबाट  मुक्ति  पाउन  उनले  आफूलाई कम्युनिस्ट भन्न छाड्नु पर्दछ । यो ती सबै कम्युनिस्टहरुको हकमा लागू हुन्छ, जस्ले आफूलाई कम्युनिस्ट विचारको अनुयायी ठान्दछन्। दोस्रो, एउटा राजनेताको रुपमा उनले राज्यको धर्मनिरपेक्ष तटस्थता भंग न होस भन्ने त सचेत हुनै पर्दछ । अफसोस धर्मनिरपेक्षताको यो परिभाषाको धज्जी त पहिले सम्विधानले नै उडाएको छ र सत्ता, भोट र अर्थलोलुप राजनैतिक परम्परामा राजनीतिबाजहरुबाट यस्तो  जनपक्षीय  अपेक्षता  मूर्खता  नै  हुनेछ  ।  तर  जनताले त यसबारे सचेत बहस गर्नैपर्ने देखिन्छ ।

सिरहा । सिरहाको कर्जन्हा नगरपालिकाका नागरिक समाजले मेयरको विरुद्धमा सडक...

रसुवा : उत्तरी रसुवामा निर्माणाधीन रसुवागढी हाइड्रोपावरको सुरुङ निर्माण अन्तिम...

नवलपरासी : नेपाली काँग्रेसका सहमहामन्त्री डा प्रकाशशरण महतले वर्तमान...

काठमाण्डु । सरकारले जेठ २ गतेसम्म काठमाडौंस्थित मलेसियन दूतावासबाट...

ताप्लेजुङ : जिल्लामा विद्युत् र इन्टरनेट दुवै सेवा ठप्प...

लहान : नयाँ कुष्ठरोगी खोजी गर्न खटाइएको विशेषज्ञ टोलीले...

बुटवल : भारतको एक बाल सुधारगृहमा रहेका चार जना नेपाली...

पाल्पा : पाल्पाको तानसेन नगरपालिका–८, डुम्रेचोकमा पिकअप जीप र...

लहान । कर्जन्हा नगरपालिकाका प्रमुख गंगा पासवानले आफ्नै कार्यालयका कर्मचारीलाई...

काठमाण्डु । नेपाली कांग्रेसका शीर्ष नेताहरुले लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको रक्षाका लागि...

काठमाडौं । अमेरिकाले एकतर्फी कर लादेर जंगल राजको नीति लिएको...

काठमाडौं । आउँदो फागुन २५ गते देखि चैत ४ गतेसम्म...

जनकपुरधाम । जनकपुरधाम स्थित राजदेवी, राम...

इटहरी : मोरङ जिल्लाको बूढीगंगगा गाउँपालिका क्षेत्रका व्यावसायिक च्याउखेतीमा...

विराटनगर ; जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङले आर्थिक वर्ष २०७४÷७५...

सिरहा । सिरहाको धनगढीमाई नगरपालिका–१३ भोर्नेनीस्थित एक जनामाथि शुक्रबार राति...

गरुडा( रौतहट) । सडक विस्तार गर्ने...

इटहरी : सुनसरी जिल्लाको धरान उपमहानगरपालिकाका प्रमुख स्व तारा सुब्बाको...

कञ्चनपुर : मोबाइल ‘एप्स’को प्रयोग गरी कञ्चनपुर र कैलालीका...

रत्ननगर, चितवन : रत्ननगर नगरपालिकाले चालु आर्थिक वर्षबाट गाईलाई...

बर्दिवास : महोत्तरी जिल्लामा लागूऔषध दुव्र्यसनीको संख्या वर्षेनी बढ्दै...

नयाँदिल्ली : भारतका पूर्वअर्थमन्त्री पि चिदम्बरमलाई भ्रष्टाचारको अभियोग लागेको...

अङ्करा : टर्कीमा सन् २०१६ मा भएको असफल ‘कू’...

नयाँ दिल्ली : भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीको बाहिरी इलाकामा...

सिरहा । सिरहाको वरियारपट्टी सशस्त्र प्रहरीका इन्स्पेक्टर हरि खड्काको निर्देशनमा...

गौशाला ; महोत्तरी जिल्लाको पिपरा गाउँपालिका–१, ढेकहा गाउँमा हिजो...

नयाँदिल्ली : भारतको माथिल्लो सदनका रूपमा रहेको राज्यसभामा २२...

जाकार्ता : इन्डोनेसियाका राष्ट्रपति जोको विडोडोले उत्तर कोरियाका नेता किम...

इस्तानबुल : शरणार्थीहरू चढेको डुङ्गा दुर्घटना हुँदा बुधबार साइप्रसमा...

काठमाडौँ : उपप्रधान एवं स्वास्थ्य तथा जनसंख्यामन्त्री उपेन्द्र यादवले...

काठमाडौँ : नेपाली काँग्रेसका केन्द्रीय सदस्य गगनकुमार थापाले चिकित्सा क्षेत्रको...

दमक : चिनिया अधिकारीहरूले झापाका नौवटा नदीमा तटबन्ध निर्माणको...

काठमाडौँ : सरकारले मानव अधिकार आयोगकोे सिफारिशमा मानव अधिकार...

काठमाडौँ : सरकारले मुलुकमा सौर्य ऊर्जा उत्पादन तथा व्यवस्थापन...

सल्यान : जिल्लामा कृषक जडीबुटी खेतीतर्फ आकर्षित हुन थालेका...

विराटनगर : आन्तरिक राजश्व कार्यालय विराटनगरले आर्थिक वर्ष २०७४÷७५...

गरुडा (रौतहट)। बालिकालाई अपहरण गरी शरीर बन्धक ...

काठमाडौं, साउन २ । इंग्ल्यान्डको लर्ड्समा हुने त्रिकोणात्मक क्रिकेट शृंखला...