Sun, 15 Jul 2018
ताजा समाचार
छुट्टाछुट्टै घटनामा दुईको मृत्यु || राजपाले अझै राज्यमन्त्रीको टुंगो लगाउन सकेन् || गरिबसँग विशेश्वर कार्यक्रम || बुद्धमायाले किन गरीन् आत्महत्याको प्रयास || ठाकुर सर्वसम्मत नेता चयन || नारायणी नदीमा डुबेर बेपत्ता || आँपको मूल्य घट्दा उपभोक्ता खुशी, किसान मारमा || निर्णय कार्यान्वयन नगर्न अल्पकालीन अन्तरिम आदेश || डा. केसीका जायज माग सम्बोधन गर्नुपर्छ || बिम्स्टेक सम्मेलनको तयारी तीव्र गतिमा || बाढीपहिरो पीडितलाई सहयोग गर्न प्रदेश प्रमुखको आग्रह || मुख्यमन्त्री राउतलाई मातृशोक || सरकार छिट्टै एकोहोरो भयो : नेता सिटौला || पाकिस्तानी पूर्वप्रधानमन्त्री शरिफ स्वदेश प्रस्थान, जेलमा बस्न मानसिक रुपमा तयार || आवासीय चिकित्सकहरु हडतालमा || कृषकलाई रु २४ लाखको कृषि उपकरण || आगलागीबाट सात लाखको क्षति || बोलेरो दुुर्घटनामा मृत्यु हुनेको संख्या पाँच पुग्यो || कमला बेसिनमा सरोकारबालालाई सक्रिय पार्न कार्यशाला || चन्द्रपुरमा ट्राफिक अस्तव्यस्त || हिंसा न्यूनीकरणका लागि 'एप्स’ || नक्कली अन्तशुल्क स्टिकर मुद्दामा १ वर्ष जेल, पौने ७ करोड || ‘कानून निर्माणमा ढिलाइले समस्या’ : राष्ट्रियसभा अध्यक्ष || अफगानिस्तानमा चार प्रहरी र ८८ लडाकू मारिए || सैन्य गतिविधि रोक्न राष्ट्रसंघको आग्रह || अदालतको निर्णयलाई सम्मान गर्नुपर्छ : अध्यक्ष दाहाल || ठूलीभेरीको बजेट २९ करोड || राष्ट्रिय परिचयपत्र यथाशीघ्र जारी गर्न प्रधानमन्त्रीको निर्देशन || उपप्रधानमन्त्री पोखरेलसंग जापानी राजदूतको भेटवार्ता || पानीमा डुबेर दुई वर्षीय बालकको मृत्यु || तीसहजार घुससहित साह नियन्त्रणमा || संसदीय सुनुवाई विशेष समितिद्वारा कार्यविधि पारित || धान लाग्ने रोगका कारण किसान हैरान || छुट्टाछुट्टै घटनामा परी दुई जनाको मृत्यु || भक्तपुरका कैयाँै बस्ती डुबानमा, ३ को मृत्यु || सिरियामा १७ लडाकू मारिए || बेलायतले अफगानिस्तानमा थप सेना पठाउने || आमनिर्वाचन अभियानसँगै पाकिस्तानमा हिंसा || मापदण्ड लागु गर्न स्थानीय तहलाई निर्देशन || प्रदेश नं - ५ : दुई विधेयक प्रमाणीकरण ||
जातीय सामाजिक संरचनाः एक दृष्टिकोण

चैत्र २०, २०७४

  •                          रोशन जनकपुरी

 कुनैबेला सत्तासोपानमा राजा, गुरु, सेनापतिपछि स्थान पाउने रथकार अर्थात्र डकर्मी (बढई), कामी (लोहारहरु) पछि गएर शुद्र अर्थात् निम्नश्रेणीमा झरे भने समाजमा अक्षरको विकासपछि जन्मेका कायस्थहरु शास्त्रमा पञ्चम् वर्ण भनिएपनि आफ्नो क्षमता र राज्यको आवश्यकता अनुरुप निम्न श्रेणीबाट शुरु गरेर शासनको माथिल्लो श्रेणी र मनुको वर्णाश्रम व्यवस्थामा दोस्रो क्षत्रीयसम्मको यात्रापनि गरे । इतिहासको अध्ययनले के देखाउँंदछ भने बेला–बेलामा राजनीतिक र सामाजिक हैसियतको आधारमा जातिहरुको समायोजन र स्तरीकरणको काम राज्यले गर्ने गरेको छ । दशौँं–एघारौँं शताब्दीमा भारतको राजस्थान प्रान्तको माउन्टआबूमा एउटा यस्तै आयोजनमा बाहिरिया (ब्रात्य) शक (खस?) हरुलाई हिन्दूधर्ममा समावेश गरिएको थियो ।

नेपाली   समाजमा   जात   (कास्ट)   एउटा  सामाजिक  यथार्थ  हो  ।  कुनै  बेला  शासकीय  र  सामाजिक  आवश्यकताको  कारण  विकसित  भएको  जात  वर्तमानमा  आफ्नो औचित्य गुमाउँंदै गएपनि समाजिक संरचनामा  शासकीय  वर्चस्व  र  स्वार्थको  रक्षा  गर्न  यसले  समाजमा  अझै  बलियो  पकड  बनाएको  देखिन्छ  ।  यद्यपि  जातीय  सोपान   र   यसको   आधारमा   विद्यमान   भेदभावलाई गलत भन्दै जातीय संरचनाको अनावश्यक  रहेको  भन्दै  यसको  चौतर्फी  आलोचना  समेत  भएकोपनि  यथार्थ  नै  हो । वास्तवमा वर्तमानमा देश र समाजको अग्रगामिताको  निम्ती  नेपाली  समाजमा  जातीय  संरचना  एउटा  महत्वपूर्ण  बाधक  हो । केही आदिवासी जनजातिहरु बाहेक सामाजिक संरचनामा जातीय प्रभाव सम्पूर्ण देशमा पाइन्छ, तरपनि देशका दक्षिणी भाग समथर  मैदानी  क्षेत्र  जसलाई  तराई–मधेश  भनिन्छ,  त्यहाँंको  सामाजिक  संरचनामा  यसको प्रभाव जब्बर छ । नेपालको   सम्विधानले   आफूलाई   धर्मनिरपेक्ष   जस्तै   जाति   निरपेक्षपनि   धोषित गर्दछ । यद्यपि यसका कयौँं धारा अझै  कर्मकाण्डीय  छन्  र  प्रकारन्तरले  जातीय सापेक्ष छन् । जेहोस् नैतिकरुपमा सार्वजनिक      जीवनमा      जातिगत      धारणा   र   व्यवहारहरु   आलोच्य   नै   छन्  ।  त्यसैले  राजनेताहरु,  सम्वैधानिक  प्रमुखहरु    र    सार्वजनिक    जीवनका    विविध      आयामको      व्यक्तित्वहरु      आफूलाई जातीय छापबाट अलग राख्ने प्रयास  गर्ने  गरेको  पाइन्छ  ।  तर  विगत  केही  वर्षदेखि  यस  स्थितिमा  परिवर्तन  आएको  देखिन्छ  ।  एकातिर  समाजमा  जातीय  संरचनाको  बलियो  उपस्थिति  र    अर्कोतिर    चुनावको    राजनीतिले    राजनैतिक  र  सामाजिक  आयामलाई  घातकरुपमा प्रभावित गरेको छ । भाषणमा जातीयविभेदको    आलोचना    गरेपनि    राजनैतिक  र  सम्वैधानिक  व्यक्तित्वहरु  समेत       जातीय       आयोजनहरुमा       सामेल   हुनेगरेको   पाइन्छ   ।   समाजमा   जातीय    संरचनाको    प्रभाव    बलियो    हुँंदासम्म   यस   भावनाबाट   आफूलाई   मुक्त   राख्न   कठिन   नै   हुन्छ   (यद्यपि   देश  र  समाजको  अग्रगामिताको  निम्ती  यो  आवश्यक  छ  ।)  तर  सार्वजनिक  जीवनका  व्यक्तित्वहरुले  न्यूनतम्  पदमा  रहुन्जेल यस प्रकारका आयोजनबाट बच्नु नै  श्रेयस्कर  हुन्छ  ।  प्रायः  हरेक  जातिका  आ–आफ्ना    जातीय    संगठनहरु    छन्,    जसले राजनैतिक–सामाजिकरुपमा आफ्नो उपस्थिति  देखाउन  बेला–बेलामाकार्यक्रम  आयोजन गर्ने गर्दछ । सम्बन्धित जातिका राजनेताहरु   वा   महत्वपूर्ण   व्यक्तित्वहरु   त्यसमा   सामेल   हुने   गर्दछन्   ।   भर्खरै   राजबिराजमा   कायस्थ   जातिको   संस्था   चित्रगुप्त   सेवा   समितिको   स्वर्णजयन्ती   समारोहको उद्घाटन गर्न प्रदेशनम्बर दुइका प्रदेशप्रमुख  गएका  थिए  ।  यस  जातीय  आयोजनमा    बहालबाला    न्यायाधीश,    प्रतिनिधिसभा        र        प्रदेशसभाका        सांसदहरु  समेत  सामेल  भए  ।  हुन  त  व्यक्तिगत्रुपमा   प्रदेशप्रमुख,   न्यायाधीश   वा  सांसद  आदि  सार्वजनिक  जीवनका  महत्वपूर्ण   व्यक्तित्वहरु   जातीय   भावना   राख्छन्–राख्दैनन्,  त्यो  उनको  वैयक्तिक  प्रश्न  हो,  तर  सार्वजनिकपदमा  यथा  ः  प्रदेशप्रमुख, न्यायाधीश वा राजनेता जस्ता सार्वजिनिकपदमा   बस्दा   नैतिकरुपमा   भने  प्रश्न  अवश्य  खडा  हुन्छ  —  के  यिनीहरु  जाति  विशेषका  मात्र  हुन्  वा  सबैका  हुन्  ?  प्रसंगवश्  यहाँं  चित्रगुप्त  सेवा  समितिको  चर्चा  गरियो,  होइन  भने  यो  स्थिति  सबैतिर  छ  ।  राष्ट्रपति,  प्रधानमन्त्री वा मन्त्रीहरु कुनै महारुद्री वा कुनै धर्मविशेषको प्रवचक वा मुल्लाको प्रवचन वा मजलिस, वा त्योहारमा सामेल हुन  जान्छन्  त्यहाँंपनि  यो  प्रश्न  समान  सम्वेदनशीलताका  साथ  खडा  हुन्छ  ।  त्यसोभए के कुनै राजनेताले धार्मिक वा जातीय कार्यमा सामेल हुनुहँंदैन ? यस्तो होइन, देशको चिन्तनको दृष्टिले जातीय पूर्वाग्रहबाट मुक्त हुनसके अति राम्रो हो, तर  धार्मिक  कार्यमा  सामेल  हुनु  न  हुनु  उसको  निजि  चाहनामा  भर  पर्दछ  ।  तर  सार्वजनिकरुपमा  आफ्नो  स्वतन्त्र  छवि  बचाउन सक्नु नैतिकताको दृष्टिले उचित हुने देखिन्छ । तर विविध निहूँंमा खुलेआम प्रयोग  हुँंदैआएको  जातीय  सापेक्षताको  पक्षमा  अब  त  राजनैतिक  तर्कहरुपनि  विकसित  हुँंदैगएका  छन्  ।  पहिचानको  राजनीति   (आइडेन्टीटी   पोलिटिक्स)को     रुपमा     जातीयमुक्तिको     भ्रम     छरिरहेका  वर्गचेत  भन्दा  भिन्न  निरपेक्ष  जातीयआन्दोलनहरुले   उत्पीडितहरुको   सामूहिक     मुक्तिसंघर्षलाई     कमजोर     नै    तुल्याउने    देखिन्छ    ।    जातीय    आयोजनहरुमा   भागलिने   राजनैतिक   र  सामाजिक  व्यक्तित्वहरुलाई  यसले  नैतिक बल पु¥याउँंदछ, जुन प्रकारान्तरले उत्पीडकलाई  नै  सहयोग  पु¥याउंँदछ  ।  वस्तुतः वर्ग संघर्षभन्दा भिन्न पहिचानको आन्दोलनको नाममा रङ्गिएका स्यालहरु आफ्नो  राजनीति  चोखो  गराउँंदछन्  र  श्रमिक  वर्गको  एकतामा  बाधा  पु¥याएर  सुखेन  वैधको  भूमिका  निर्वाह  गर्दछन्  (रामायणमा  सुखेन  वैद्यलाई  लंकाको  यस्तो    सह्ृदयी    चिकित्सककोरुपमा    चित्रित गरिएको छ जस्ले आफ्नो देश र संस्कृतिको शत्रुलाई उपचार गरेर जीवित गर्दछ,  जसकारण  लंकाको  अस्तित्व  नै  समाप्त हुनजान्छ) । अतः श्रमिकवर्ग र आम जनसमुदायबीच  भाईचारको  स्थापनाको  निम्ती   जातिविरोधी   आन्दोलनहरु   र   अभियानहरुको आवश्यकता छ ।तर  महत्वपूर्ण  प्रश्न  छ  ,  वर्तमानमा  जातीय  अवधारणा  चौतर्फी  आलोच्य  भएपनि तथा नैतिक औचित्य गुमाईसकेको भएपनि   सामाजिक   संरचनामा   यस्को   प्रभाव  यति  जब्बर  किन  छ  ?  यसको  जबाब  खोज्न  हामीले  जातिव्यवस्थाको  म्याकेनिज्म  वैज्ञानिकस्तरमा  बुझ्न  जरुरी  छ । जात (कास्ट) विशेषतः हिन्दु धर्मभीडू समाजको  विशिष्टता  हो,  तर  समयको  प्रवाहमा  यस  क्षेत्रमा  बौद्ध,  सिख,  जैन  र  मुसलमान र केही अंशमा हिन्दूबाट कन्भर्ट इसाईहरुमा समेत यसको प्रभाव देखिन्छ । जातको  विकासको  अर्थ–सामाजिकरुपमा  अध्ययन गर्दा के पाइन्छ भने शुरु देखिनै प्रत्येक शासकवर्गले  समाजमा  उत्पन्न  अधिशेष  (सरप्लस, समाजमा आर्थिक बचत) हडप्न जातिव्यवस्थालाई  औजारकोरुपमा  प्रयोग  गरेको पाइन्छ । आजभोलीपनि निर्वाचनको बेला राष्ट्रियस्तरका मीडियाहरुले समेत जसरी जातीय  समीकरणको  आधारमा  राजनैतिक  पार्टीहरुको  बलियो  र  कमजोर  स्थितिको  आकलन   गरेर   मतदाताको   माइन्डसेट   निर्धारित गर्नेगर्दछन् ; र राजनैतिक दलहरुले जातिहरु भित्रको प्रभावशाली व्यक्तिहरुलाई आफूतिर   ल्याएर   भोटब्याङक   निर्माण   गर्नेगर्दछन् , त्यसले यसै सत्यलाई उजागर गर्दछ ।आमचिन्तनमा      जाति      एउटा      निरपेक्ष    धारणा    रहेपनि    यथार्थमा    यो   एउटा   गतिशील   संस्था   हो   जुन   उत्पादनको    साधन    र    उत्पादनमाथी    वर्चस्वको  निम्तीको  एतिहासिक  संघर्षमा  आवश्यकतानुसार  स्वरुप  परिवर्तित  हुँंदै  आएको  छ  ।  यथा  ;  कुनैबेला  कर्ममा  आधारित   जातहरु   जन्ममा   आधारित   व्यवस्थामा परिणत भए । यतिमात्र होइन सत्ताको  संरचनामा  हैसियत  प्राप्त  गरेसंगै  सामाजिक  सोपानहरुमा  परिवर्तन  समेत  हुँंदैगयो  ।  कुनैबेला  सत्तासोपानमा  राजा,  गुरु,  सेनापतिपछि  स्थान  पाउने  रथकार  अर्थात्र डकर्मी (बढई), कामी (लोहारहरु)पछि  गएर  शुद्र  अर्थात्  निम्नश्रेणीमा  झरे  भने   समाजमा   अक्षरको   विकासपछि   जन्मेका   कायस्थहरु   शास्त्रमा   पञ्चम्   वर्ण भनिएपनि आफ्नो क्षमता र राज्यको आवश्यकता अनुरुप निम्न श्रेणीबाट शुरु गरेर  शासनको  माथिल्लो  श्रेणी  र  मनुको  वर्णाश्रम व्यवस्थामा दोस्रो क्षत्रीयसम्मको यात्रापनि   गरे   ।   इतिहासको   अध्ययनले  के  देखाउँंदछ  भने  बेला–बेलामा       राजनीतिक       र     सामाजिक     हैसियतको     आधारमा          जातिहरुको          समायोजन   र   स्तरीकरणको   काम   राज्यले   गर्ने   गरेको   छ  ।  दशौँं–एघारौँं  शताब्दीमा  भारतको   राजस्थान   प्रान्तको   माउन्टआबूमा    एउटा    यस्तै    आयोजनमा   बाहिरिया   (ब्रात्य)   शक   (खस?)  हरुलाई  हिन्दूधर्ममा  समावेश  गरिएको  थियो  ।  नेपालको  इतिहासमा  लिच्छवीकालमा,     मल्लकालमा     र     राणाकालमा     पारम्परिक     हिन्दूइतर     समुदायलाई हिन्दू जातिसमुदायमा हैसियत अनुसार   समायोजन   अथवा   स्तरीकरण   गरिएको हो । जाति   शब्दको   प्रयोग   प्राचीनतम्   पौराणिक  ग्रन्थमा  पाइएपनि  यो  आजको  जातभन्दा  पृथक  अर्थमा  प्रयोग  गरिएको  छ  ।  जस्तै  न्यायसूत्रमा  भनिएको  छ  —।।।समान  प्रसवात्मिका  जातिः’  अर्थात्  समानरुपमा  जन्मेकाहरु  जाति  हुन्  ।  यस  अर्थमा  पृथ्वीका  सबै  मानिसहरु  एक  जाति  हुन्,  किनभने  सबै  मानिसहरु  एकै  प्रकारले  आमाको  गर्भबाट  जन्मन्छन्  ।  सम्भवतः यसै उदार भावलाई प्रतिबिम्बित गर्न  ।।।वसुधैव  कुटुम्बकम्’  अर्थात  सम्पूर्ण  विश्व  नै  एउटा  परिवार  हो  जस्तो  वैदिक  महावाक्य रचिएको होला । तर शासकको स्वार्थले यसलाई उदार रहन दिएन । हामीले वर्तमानमा   भोगिरहेको   जाति   व्यवस्था   अनुमानतः   इसाको   प्रथम   शताब्दीतिर   रचिएको  मनुस्मृतिमा  आधारित  वर्णाश्रम  व्यवस्थाबाट विकसित सामाजिक व्यवस्था हो   ।   त्यसैले   वर्तमान   जात   (कास्ट)गत्सामाजिकव्यवस्था जात र वर्णव्यवस्था दुबैको   सामाजिक   असमानता   व्यक्त   गर्दछ । यथा ः वर्तमानका जात (कास्ट)हरु व्राह्मण,  क्षत्रीय,  वैश्य  र  शूद्र्रगत  समुदायमा  विभक्त  छन्  ।  वस्तुतः  यसले  प्रारम्भदेखिकै  वर्गसंघर्षलाई प्रतिविम्बित गर्दछ । अधिकांश पहिचानवादी    विचारकहरुले    जातगत    संरचनालाई     ब्राह्मणवादको     उपज     मानेका छन् । तर यो अर्धसत्य मात्र हो । जातगत  व्यवस्था  सामन्तवादी  शासन  र  ब्राह्मणवादको संयुक्त उपज हो । किनभने समाजमा  व्राह्मणवादको  अभ्युदयभन्दा  पूर्वदेखि नै समाजमा जातगत् संरचनाको अस्तित्व  देखिन्छ  ।  जातगत्  व्यवस्थामा  यहाँंको आर्थिक–सामाजिक र राजनीतिक संघर्षहरु   अर्थात्   समग्रमा   वर्गसंघर्ष   अभिव्यक्त हुँंदैआएको पहिले नै भनियो । ब्राह्मणले  जाति  व्यवस्थालाई  अथवा  यसमा    रहेका    विभेदलाई    वैधिकृत    गर्ने  र  तत्कालीन  शासनानुकूल  बनाउने  काम  मात्र  गरे  ।  उनले  शुद्धता,  प्रदूषण  र  पितृसत्तामा  आधारित  जातिव्यवस्थालाई  बैध  बनाउन  शासकवर्गलाई  वर्चस्वशील  विचारधारा  प्रदान  गरे  ।  प्रारम्भमा  जाति  समुहहरु   विवाहकोमामिलामा   स्वतन्त्र   रहेपनि इसाको पाँंचौदेखि बाह्रौँंशताब्दीको अवधिमा  जातिसमूहहरुमा  अन्तर्विवाही  व्यवस्था  कठोररुपमा  गरिएको  देखिन्छ  ।  यसै कालखण्डमा जातिसमूहहरुमा जातगत अनुशासन कडा पारियो । शूरुमा जातिबाट निष्कासनको   अर्थ   थियो   पेशा   वा   जीविकोपार्जनबाट  बहिष्किृत  हुनु,  अतः  जातगत अनुशासनहरु कानून सरह नै मान्य थिए  ।  तत्कालीन  शासनलेपनि  यसलाई  कानूनसंगत  नै  मानेको  थियो  ।  भारतमा  इसापूर्वका मौर्य आदि र इसापछिका गुप्त, शक, सल्ननत, मुगल तथा हामी नेपालमा लिच्छवी,  मल्ल,  शाह  सबै  शासकवर्गले  यसलाई अपनाएर मलजल गरे । आधुनिक समयमापनि   राजामहेन्द्रको   पञ्चायती   शासन  यस्तै  संकीर्ण  चिन्तनको  उपज  थियो ।जातगत्     व्यवस्थामा     विद्यमान     असमानताले  समाजको  ठूलो  श्रमजीवि  हिस्सालाई  शूद्रमा  धकेल्दछ  भने  शासक  नजिकका    जातिहरुलाई    ब्राह्मण    र    क्षत्रीयसमूहमा  राख्दछ  ।  तर  समाजको  अर्थराजनीतिक    सम्बन्ध    र    अवस्था    हेरफेरको  कारण  पारम्परिकरुपमा  ब्राह्मण  र  क्षत्रीय  समुदायमा  समेत  आर्थिकरुपमा  पिछडिएका तथा आर्थिकरुपमा उत्पीडनमा परेकाहरु छन् । जाति    व्यवस्थामा    निरन्तरता    र    परिवर्तनशीलता विद्यमान रहेकोपनि पहिले नै  भनियो  ।  यसैको  परिणाम  हो  कि  कुनै  समयमा  शूद्रमा  गनिने  जातिहरु  आज  धनी  किसानहरुको  मध्यजातिमा  स्थापित  छन्  र  राजनैतिक–सामाजिकरुपमा  यी  जातिहरुको  उभार  समय–समयमा  सामुन्ने  आउने  गर्दछ  ।  तर  यथार्थ  के  छ  भने  यी  किसानजातिहरुको  ठूलो  हिस्सा  रसातलको  जीवन  भोग्दैछ  भने  सानो हिस्सा मौजमस्तीमा डूबेको छ । अहिले दुईनम्बर  प्रदेशको  राजनीतिमा  यसको  सटिक  उदाहरण हेर्न सकिन्छ । जहाँं हिजोसम्म शूद्रमा गनिएका जातिहरु आन्दोलनको बलमा सत्तामा त पुगेका छन्, उनिहरुले जातीय गर्व र जातीय एकताको नारा त दिन्छन् तर शासनको स्तरमा उही पुरानै असमान जातगत शासन संरचनालाई प्रश्रय  दिईरहेका  छन्  र  आफ्नै  जातिहरुका  बहुसंख्यक    श्रमजीविहरुमाथी    शासन    गरिरहेका  छन्  ।  उनिहरु  ब्राह्मणवादको  विरोधमा     उग्र     नारा     उचालेपनि     नीतिगतरुपमा  नयाँं  शासकवर्गमा  परिणत  हुँंदैछन् । हिन्दू      वर्णाश्रममा      आधारित      जातीय   संरचनाको   एउटा   विशिष्टता   के  हो  भने  एतिहासिक  क्रममा  यसले  सामाजिक  सोपानको  अन्तिम  सोपानमा  विशालमात्रामा श्रमजीविहरुलाई थुपारेको छ, जसलाई हामी दलितको रुपमा चिन्छौँं । यसको अर्को नकारात्मक परिणति के हो भने दलितको बहुसंख्यक हिस्सा सर्वहारा वा  मजदूरवर्गमा  सामेल  छन्  ।  विविध  जातहरुमा       विभाजित       दलितहरु       समायोजितरुपमा     देशका     सबैभन्दा     बहुसंख्यक श्रमिक जातिसमुदाय हुन् जुन सबैभन्दा  ठूलो  जातिसमूहपनि  हो  ।,  तर  विविध जातमा विभाजित भएको हुनाले दलितसमुदाय       अल्पसंख्यकसमुदाय       गनिएको  हो  ।  दलितसमुदाय  अन्तिम  अर्थमा  उत्पीडन  र  भेदभावमा  परेको  श्रमिकसमुदाय नै हो ।

लहान ; सिरहाको छुट्टाछुटै स्थानमा भएको घटनामा एक बालकसहित...

जनकपुरधाम । धनुुषाको जनकनन्दनी...

काठमाण्डु ।राष्ट्रिय जनता पार्टी ...

नवलपरासी : पश्चिम नवलपरासीमा शनिबार नारायणी नदीबाट दाउरा निकाल्ने क्रममा...

बर्दिबास । बजारमा आँपको मूल्य घट्दा उपभोक्ताहरु खुशी भए पनि...

काठमाडौँ : सर्वोच्च अदालतले अघिल्लो सरकारले गरेका राजनीतिक नियुक्ति...

काठमाडौँ : नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का नेता सोमप्रसाद...

काठमाडौँ : बहुपक्षीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बंगालको...

भक्तपुर : प्रदेश नं. ३ का प्रदेश प्रमुख अनुराधा...

महेन्द्रनगर, धनुषा : प्रदेश नं २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु...

सुरुङ्गा, झापा : नेपाली कांग्रेसका पूर्व महामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौलाले सरकार...

लन्डन, असार २९ । पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री नवाज शरिफ भावुक मुद्रामा...

काठमाडौं, असार २९ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल (टिचिङ) महाराजगञ्जका...

सुर्खेत : प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण आयोजना सुर्खेतले जिल्लाका कृषकलाई...

राजविराज : सप्तरीको महदेवा गाउँपालिका–१ मा आज बिहान आगलागी हुँदा...

मेलम्ची : सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिका–४ सल्लेडाँडामा बिहीबार...

चन्द्रपुर । रौतहट जिल्लाको चन्द्रपुर ...

जनकपुरधाम ।महिला हिंसा रोक्न प्रदेश नम्बर २...

वीरगञ्ज । मदिरामा लगाईने अन्तशुल्कको नक्कली स्टीकरको कारोबारमा संलग्नहरुलाई ...

फलेवास, पर्वत : राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष गणेशप्रसाद तिमिल्सिनाले संविधानमा उल्लेख...

काबुल : आफगानिस्तानका दुई प्रान्तमा भएका हिंसात्मक घटनामा परी...

संयुक्त राष्ट्रसंघ : संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुथ्रेसले गएका केही...

चितवन : नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले गोरखाको...

डोल्पा : ठूलीभेरी नगरपालिकाको बजेट रु २८ करोड ९१ लख...

काठमाडौँ : प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सबै नेपालीको एकीकृत...

काठमाडौँ : नेपालस्थित जापानी राजदूत मासामिची साइगोले उपप्रधानमन्त्री एवं...

नुवाकोट : यहाँको विदुर नगरपालिका–५ स्थित खाल्टोमा जमेको पानीमा...

काठमाडौँ : बारा जिल्लास्थित फेटा गाउँपालिकाको कार्यालयका लेखापाल सौरभकुमार...

काठमाडाैं - संसदीय सुनुवाई विशेष समितिको बिहीबार बसेको बैठकले कार्यविधि...

ललितपुर : नेपालको प्रमुख बाली धानमा विभिन्न किसिमका रोगका संक्रमणले...

राजविराज : सप्तरीको छुट्टाछुट्टै घटनामा परी दुई जनाको मृत्यु...

भक्तपुर : अविरल वर्षाका कारण हनुमन्ते खोलामा आएको बाढीले...

बग्दाद : टर्कीको अर्धसैनिक समूहको आक्रमणमा परी सिरियाको एक...

लण्डन : बेलायतले अफगानिस्तानमा थप ४४० जना सैनिक पठाउने...

इस्लामावाद : यही जुलाई २५ मा हुनलागेको आमनिर्वाचनको लागि...

काठमाडौँ : संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले सवै...

बुटवल : प्रदेश नं ५ का प्रमुख उमाकान्त झाबाट...