Fri, 21 Sep 2018
ताजा समाचार
मोटरसाइकल ठोक्किदा एकको मृत्यु, एक घाइते || मैथिली फिल्म "दहेजक पिरा"को पोस्टर सार्वजानिक || मातृका र रघुबीरको सम्पती छानविन गर : नेता झा || वीरगञ्ज महानगरपालिकाका २ कर्मचारी सहित ३ तीन पक्राउ || मोहर्रम पर्व मनाइँदै || सहमतिपछि यातायात सञ्चालन || संविधान कार्यान्वयन गर्न निकै चुनौती : नेता महतो || घुस लिएको अभियोगमा दुई जना पक्राउ || महोत्तरी जमुनियाँमा प्रहरी पोष्ट स्थापना || लामो दुरीमा गाडी नचल्दा यात्रुहरु अलपत्र , सामान ढुवानी पनि || मल बन्दरगाहमै थन्कियो || खेलकूदले देशलाई चिनाएको छ: मन्त्री विश्वकर्मा || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || डिजिटल प्रणालीको शुभारम्भ || विष्टको निधनप्रति काँग्रेसद्वारा दुःख व्यक्त || महान्यायाधिवक्तविरुद्ध खनिए ट्रम्प || माछापालन योजना || मदिरा नष्ट || एक बन्दीको मृत्यु || मुसहर बस्तीमा संविधान दिवस, संविधान सबैको साझा छहारी होस् || मौका परीक्षाको नतिजा सार्वजनिक || सीके राउतका १०० बढी कार्यकर्ता पक्राउ || डा.सीके राउतका समर्थकहरुले निकाले हजारौको संख्यामा रयाली || निर्वाचन कार्यक्रम सार्वजनिक || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || समृद्धिको राष्ट्रिय दायित्वमा सहयोगी हुन प्रधानमन्त्रीको आह्वान || विधार्थी फोरमको जिल्ला अधिवेशन संपन्न || लागुऔषधसहित एक पक्राउ || एसिड आक्रमणको आरोपमा एक युबक पक्राउ || मलेशियामा विषाक्त मदिरा सेवनबाट ६ को मृत्यु || मोटरसाइकल दुर्घटनामा एकको मृत्यु || फोरमले संविधान दिवस नमनाउने || आज संविधान दिवस मनाइँदै, काठमाडौंको टुंडिखेलमा विशेष समारोह || सम्बन्ध विच्छेदका लागि अदालतमा धाउने पुरुषहरुको संख्या बढ्यो || उपराष्ट्रपति पुन बुधबार चीन जाँदै || मुन–किमबीच दुई घन्टा लामो वार्ता || एएफसी यू १६ फुटबल आजदेखि काठमाडौंमा, नेपालले फिलिपिन्सको सामना गर्ने || १५ बर्ष देखि फरार प्रतिबादी पक्राउ || काठ बेचेको भन्दै स्थानीयले रेन्जपोष्ट कार्यालय घेराउ || प्रहरी चौकी बिश्रामपुर घेराउ ||
ओलीको भारत भ्रमणः आफ्नै डफली, आफ्नै राग

चैत्र २७, २०७४

  •                         रोशन जनकपुरी

 " प्रचण्ड’ बहुमतको सरकारको प्रधानमन्त्री केपी ओलीको तीनदिने भारत भ्रमणलाई सरकारले सफल भ्रमण भनिरहेको छ । सरकारमा परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले त झन् ।।।ऐतिहासिक सफल’ नै भनेका छन् । प्रम ओलीको पार्टी नेकपा –एमाले) सम्बद्ध पत्रिकाहरुले त यस भ्रमणमा भारतीय प्रम नरेन्द्रमोदी सामू प्रम ओलीले हेभीवेट प्रदर्शन गरेको भनेर नाक फुलाई रहेका छन् । अर्कोतर्फ भारतमा सरकार नजिकका भनिनेसहित अन्य भारतीय मीडियाहरुमा समेत प्रकाशित समाचारहरुले प्रम ओलीको भ्रमणलाई रुखो हुँंदैगएको नेपालसंगको सम्बन्धलाई पुनः हार्दिकता बदलिएको र खासमा चीनसंग नजिकिँंदै गएको नेपाललाई पुनः भारतको पोल्टामा तान्न सकिएको रुपमा चित्रित गरेका छन् । भारतीय प्रम मोदी र नेपाली प्रम ओलीको हार्दिकता झल्काउने तस्वीर छाप्दै यस भ्रमणलाई आफ्नो क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धी चीनलाई कूटनैतिक जबाफको रुपमा कतिपय भारतीय मीडियाहरुले व्याख्या गरेका छन् । प्रम ओलीको भारत भ्रमणभन्दा केही दिन पहिले गत हप्ता चिनियाँ परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता ल्यु काङ्गले चीनले नेपालबाट स्वतन्त्र परराष्ट्र नीतिको अपेक्षा राखेको भनेका थिए । उनले आफूहरु नेपालको विकासमा सहभागी हुन चाहेको भन्दै नेपाल–चीन–भारत यस क्षेत्रमा महत्वपूर्ण रहेको र संगै काम गर्न चाहेको धारणापनि व्यक्त गरेका थिए । उल्लेखनीय छ चिनिया परराष्ट्र प्रवक्ताको यो धारणा दुईदिन पहिले भारतीय परराष्ट्र मन्त्रालयको यस भनाईको जवाफमा आएको थियो जसमा ।।।दक्षिण एशियामा बढ्दो चीनिया प्रभाव’लाई मध्येनजर गर्दै भनिएको थियो — उनिहरु माल्दिब्स र नेपालमा जे गरिरहेका छन्, त्यसलाई हामी रोक्न सक्दैनौ, तर हामी उनलाई हाम्रो सम्बेदनशीलता र हाम्रो वैधानिक सीमाबारे भनेका छौँं । यसलाई उनिहरुले नाघेभने यो (दई देशबीच) आपसी विश्वास भंग गरेको जिम्मा बेइजिङ्गकै हुने छ । भारत र चीनबीचको यसै ।।।वैधानिक सीमा’ र ।।।रणनैतिक विश्वास’ (स्ट्रेटेजिक ट्रस्ट)को ।।।सम्बेदनशीलता’को बीच प्रम ओलीको भ्रमण भएको हो । यसलाई भारत र चीनका मीडियाहरुले यसै अर्थमा प्रचारित गरिरहेका छन् । यस्तो प्रम ओलीको भारत भ्रमणको अवसरमा पहिलोपटक भईरहेको हो भन्नेपनि होइन । वस्तुतः क्षेत्रीय मामिलामा भारत र चीनबीच बढदै गएको तनाव तथा नेपाली मामिलामा केही वर्षदेखि चीनिया कूटनीति मुखर हुँंदैगएपछि नेपालको हरेक राजनैतिक गतिबिधि तथा राजनयिकहरुको भ्रमण यसरी नै दुईतर्फी कूटनैतिक स्वार्थका आधारमा दुईतिर (भारत र चीन)का मीडियामा विवेचित हुँंर्दैआएका छन् । चीनिया मीडियाको अलि चीसो प्रतिक्रियाको तुलनामा भारतीय पक्ष केही आक्रामक रहँंदै आएकोपनि यथार्थ हो । नेपाली मीडियाको कुरा गर्ने हो भने देशको पराश्रित अर्थ–राजनैतिक अवस्था अनुसार नै छ नेपाली मीडिया, विभाजित । दलाल तथा नौकरशाही पूँंजीवादी अर्थ–राजनीतिकतन्त्रबाट संचालित देशहरुमा अन्य नीति जस्तै आफ्नो कुनै विशिष्ट कूटनीतिपनि हुँंदैन । हाम्रो अवस्थापनि यस्तै छ । त्यसैले हरेक पटक प्रधानमन्त्रीको विदेश भ्रमणपछि एउटाले यसलाई सफलभन्दछ भने अर्कोेले असफल । यद्यपि राष्ट्रियता, देशभक्ति, क्षेत्रीय प्रभावशालिता र राजनेताको कूटनैतिक निपुणताको चर्चाभने खुबै हुने गर्दछ, सो यहाँंपनि छ । दलाल तथा नौकरशाही पूँंजीवाद अर्थराजनीतिकतन्त्रबाट संचालित हामीजस्तो अविकसित वा विकासशील देशहरु बलिया देशहरुबीचको आर्थिक, सामरिक र कूटनैतिक स्वार्थको थर्की (जूवाको खाल) जस्तै हुन्छन् । नेपाल र भारतको सम्बन्घलाई दुई देशका सरकारी निकायहरुले समानस्तरमा भनिएपनि यथार्थभने यस्तो हाृेइन । अझ भारतीय पक्षले मायालू स्वरमै भएपनि नेपालसंगको सम्बन्धलाई ठूलोदाई र सानोभाईको रुपमा व्याख्या गर्दछ । अर्थात नेपालको अन्य देशहरुसंगको सम्बन्ध दौत्य (दोस्ताना) छन् भने भारतसंगको सम्बन्ध भातृत्वपूर्ण छ । यद्यपि यसलाई कसीमा कस्ने हो भने भारतसंगको सम्बन्ध जनस्तरमा हार्दिक र भातृत्वपूर्ण रहेपनि सरकारीस्तरमा यो सम्बन्ध रकमी दाजूको जस्तो छ, जस्ले सहयोग त गर्दछ, तर त्यसको पाई–पाई हिंसाब राख्दछ र प्रतिफल अलि मोटै चाहन्छ । वस्तुतः भारतको नेपालमा सुरक्षा र व्यापारिक हित पारम्परिक चासो हो भने उत्तरी चीनसंग बढ्दो प्रतिस्पर्धामा तीखोपना बढेसंगै उसको कूटनैतिक चासोपनि महत्वपूर्ण छन् । अर्कोतिर ।।।बेल्ट एन्ड रोड’को सडक अभियानबाट विश्व राजनीतिमा बहुआयामिक वर्चस्व बढाउने दाउमा रहेको चीन दक्षिण एशियामा आफ्नो प्रभाव बढाउनका निम्ती नेपाललाई अतिमहत्वपूर्ण ठान्दछ । चीनले आफ्नो विश्वव्यापी महत्वाकांक्षाको निम्ती ।।।रेल’लाई मूख्य हतियारको रुपमा प्रयोग गर्न चाहन्छ । विगतमा नेपालमा मधेश आन्दोलनका बेला भारतीय सीमामा भएको नाकाबन्दीमा नेपालसम्म चिनियाँं रेलको प्रस्तावपनि यसैको परिणाम हो । तिब्बतको नेपाल–चीनसीमा झीरोङ्ग हुँंदै नेपालमा चीनियाँं रेल पु¥याउनसके चीन, नेपालहुँंदै दक्षिण एशियाका देशहरुमा सहजरुपमा पुग्न सक्दछ भने नेपालले चीन हुँंदै भूटान र बाङ्गलादेशसंग भारतीय भूमि नटेक्दै सम्पर्क गर्न सक्दछ । यसले उसको भारतीय ऐतिहासिक परनिर्भरता घट्न सक्दछ । यस प्रकार के देखिन्छ भने नेपाल, भारत र चीन तीनवटा देशको निम्ती एउटै राजनैतिक परिघटनाको अर्थ आ–आफ्ना राजनैतिक कूटनैतिक स्वार्थका आधारमा फरक–फरक हुने गर्दछन् । नेपालका प्रम ओलीको यस पटकको भारत भ्रमणका बेला भारतीय सहयोगमा रक्सौल–काठमाँंडौरेलसेवा छ वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने सम्झौतालाई भारतीय मीडियाहरुले नेपालमा चीनिया रेल राजनीतिलाई जवाफको रुपमा प्रस्तुत गर्नुका पछाडीको कूटनैतिक आशय यो नै हो । अर्कोतिर नेपालमा भारतको राजनैतिक, आर्थिक व्यापक उपस्थितिलाई चिनिया अधिकारीहरुले कूटनैतिक वर्चस्व भन्ने गर्दछन् । भारतीय सीमामा नाकाबन्दीको बेला नेपालले चीनसंग दशबुँंदे सम्झौता गर्दा चीन सरकार निकटस्थ पत्रिका ग्लोबल टाइम्समा चीनसंग नेपालको नजिकीपन हुँंदा नेपालको प्राकृतिक सम्पदा– पानी, जडीबुटी र खानीहरुको एकलौटी उपयोग गर्न नपाउने चिन्ता भारतको रहेको लेखेको थियो । केही वर्षदेखि नेपालको सम्बन्ध चीनसंग बाक्लिँंदै गएकोमा भारतले नेपालीसेना, सरकार र मूख्य राजनैतिक दलहरुलाई यसो नगर्न विविध प्रकारको दबाब सृजना गर्ने गरेकोपनि पत्रिकामा भनिएको थियो । तर यीसबै भारत र चीन दुबै देशका आ–आफ्ना राष्ट्रिय स्वार्थहरु छन्, जसअनुसार उनिहरुले एक–अर्कासंग दोहोरी खेलीरहेका हुन्छन् । चीन र भारतको दक्षिण एशियामा यिनै कूटनैतिक, आर्थिक र सामरिक वर्चस्वको प्रतिस्पर्धाको बीच न्ेपाली प्रधानमन्त्रीको भ्रमण भएको हो । वर्तमान विश्वमा राजनैतिक र सामरिक आशयहरु आर्थिक उद्देश्यबाट प्रेरित छन् । भारत र चीन बीचको बहुआयामिक प्रतिस्पर्धाहरुलाई देशभक्ति र राष्ट्रियता जुन नाम दिएपनि यो अन्ततः आर्थिक महत्वाकांक्षा नै हो । यस समग्र परिप्रेक्ष्यमा नेपाल सचेत र चतुर हुने हो भने विश्वका उदाउँंदा यी दूई शक्तिशाली देशबीचको कूटनैतिक प्रतिस्पर्धालाई नेपालको विकासमा प्रयोग गर्न सक्दछ । तर यसको निम्ती नेपालले देशभित्र बलियो देशभक्तिको भावना तथा स्वतन्त्र कूटनीति विकास गर्नसक्नु पर्दछ । र यो, देशमा राजनैतिक स्थायीत्वबिना सम्भव छैन । प्रम ओली र उनको पार्टी एमालेले उनलाई जतिसुकै हैभीवेट देखाउन खोजेपनि ओलीको बल प्रचण्ड नेतृत्वको नेकपा (माओवादीकेन्द्र)को समर्थनमा टिकेको हो भन्ने तथ्य सबैलाई थाहा छ । माओवादीकेन्द्रले बहुमत झिकिदिए भने उनले सरकार टिकाउन सानैभएपनि कुनै न कुनै अर्को राजनीतिक पार्टनर खोज्नै पर्दछ । चर्चित पार्टी एकतामा माओवादी केन्द्रका सुप्रीमो प्रचण्डले समान हैसियतमा तल देखि माथीसम्म हिस्सा माँगेपछि र एकीकृत पार्टीको हरेक निर्णयमा अध्यक्षको रुपमा प्रचण्ड र ओली दुबैको हस्ताक्षर हुने प्रस्ताव राखेपछि ओलीको निद्र्वन्द राजनैतिक छवि प्रभावित हुने देखिएकोछ । यति हुँंदाहुँंदैपनि प्रम ओलीलाई भारतीय सरकारले यतिसम्मान दिनुको पछाडी नेपाललाई चीनतिर लस्किन न दिनु नै हो । वस्तुतः भारत, नेपालको अस्थिर राजनीतिक स्वाभावबाट परिचित छ र खुला सिमाना, सरकार, सेना, राजनैतिक दलहरु र जनस्तरमा समेत सांस्कृतिकसम्बन्ध भएको भारत नेपालको हरेक राजनैतिक परिवर्तनमा कुनै न कुनैरुपमा उपस्थित रहेकैछ । प्रम ओलीको भ्रमणपूर्वको भनाईको आधारमा भन्ने हो भने उनको भारत भ्रमण देशभन्दापनि उनको व्यक्तिगत् स्तरमा भारतीय शासकवर्गसंग विकसित कटुता कम गर्न ड्यामेज कन्ट्रोल भने अवश्य गरेको छ । किनभने देशमा गणतन्त्र आगमनपछि नेपाल र भारतबीचको कूटनैतिक सम्बन्ध बिग्रनुको दुई मूख्य कारण थिए — सम्विधानमा उनिहरुको चाहना अनुसार संशोधन र चीनसंग बढ्दो निकटता । यहाँं के बिर्सनु हुँंदैन भने भारतले चाहेको संशोधन  मधेश आन्दोलनका नेतृत्व गरिरहेका मधेशी नेतृत्वका राजनीतिक पार्टीहरुद्वारा सरकारसमक्ष प्रस्तुत बुँंदाहरु हुन् । र यी दुबै बुँंदाहरु अहिलेपनि जहाँंका तहीँं छन् । यस अर्थमा ओलीको भारतभ्रमणले दुई देशबीचको सम्बन्धमा तिक्तताका तत्वहरु सबै सकिएका छन् बुझ्नु गलत हुनेछ । त्यसतै प्रम ओलीलेपनि भारतभ्रमणको कुनै एजेन्डा राखेका थिएनन् । उनकै शब्दमा भन्ने हो भने यस भ्रमणको उद्देश्य ।।।मित्रता र मित्रता’ मात्र थियो । सो उनले आफ्ना समकक्षी नरेन्द्र मोदीसंग गरे । यस अर्थमा उनले आफ्नो भ्रमणलाई सफल भन्छन्भने उनलाई छूट दिनु पर्दछ । जहाँंसम्म रेल, कृषि, जलविद्युत आदि क्षेत्रमा सहयोगको कुरो छ , यो त प्रायः हरेक पटक प्रधानमन्त्रीले केही न केही सहयोग लिएर आउने औपचारिकता नै रहेको देखिन्छ । वस्तुतः भारतले नचाहँंदा नचाहँंदैपनि देशमा बहुमतको वामसरकार गठन भयो र क्षेत्रीय कूटनैतिक प्रतिस्पर्धामा नेपाल पारम्परिकताबाट भिन्न रणनीतिकरुपमा चीनतिर ढल्किनु भारतको चिन्ता थियो भने मधेश आन्दोलनमा कट्टर र संकीर्ण राष्ट्रवादी तथा भारतविरोधी छवि बनाएर संकीर्ण राष्ट्रवादीहरुको मत आकर्षित गरेर निर्वाचनमा सबैभन्दा ठूलो पार्टी बन्न र सत्ताको नेतृत्व गर्न सफल प्रम ओलीलाई सत्ता टिकाउने विवशता थियो । यस भ्रमणले केही अंशमा दुबैको ड्यामेज कन्ट्रोल गरेको छ । भारतको त आफ्नो निश्चिित कूटनैतिक स्वार्थहरु छन्, जस्को आधारमा उसको नेपालसंगको सम्बन्ँध निर्धारित हुने गर्दछ । जहाँंसम्म प्रधानमन्त्री ओलीको कुरा छ, नेपालको अस्थिर राजनीतिक जमीनमा उनले डोरीमाथीको ढलपल यात्रा कति लामो गर्न सक्दछन् भन्ने हेर्नु चाख लाग्दो हुनेछ । एउटा कुरा भने भाग्य, दुर्भाग्य र सौभाग्य जे भएपनि नेपाल, भारत र चीन यी तीनवटै देश भौगोलिक–राजनैतिक यथार्थ हुन् ।

सिरहा । जिरोमाइल देखि बरियारपट्टि जाने सडकखण्ड...

जनकपुरधाम । धिरेन्द्र मल्टिमेडिया प्रालिको प्रस्तुति रहेको चलचित्र...

जनकपुरधाम । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा)का वरिष्ठ नेता रामचन्द्र झाले सरकारमा...

वीरगञ्ज । सेवाग्राहीसित घुस लिएको आरोपमा अख्तियारको टोलीले वीरगन्ज महानगरपालिकाका...

नेपालगञ्ज : इस्लाम धर्मावलम्बीको मोहर्रम पर्व बाँकेमा पनि धुमधामका...

बुटवल : मुलुकी संहितामा सवारी चालकका लागि ल्याइएको प्रावधानको...

कञ्चनपुर । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका अध्यक्ष मण्डलका नेता राजेन्द्र...

पर्सा : विद्यालयको अनुमतिपत्र दिन रु एक लाख घुस...

बर्दिवास । महोत्तरी जिल्लाको भङ्गहा नगरपालिका–६ जमुनियाँ चोकमा आज...

जनकपुरधाम । चालकहरुको बन्दले जनकपुरधाम लगायत तराईका ...

वीरगञ्ज : नेपाल आयात गर्न लागिएको मल सिर्सियास्थित सुख्खा...

कास्की : सङ्घीय सरकारका युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर विश्वकर्माले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदले संविधान कार्यान्वयन गर्न मौलिक अधिकारसम्बन्धी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले...

काठमाडौँ : नेपाली काङ्ग्रेसले अछामका पार्टी क्रियाशील सदस्य टेकबहादुर...

वासिंटन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले महान्यायाधिवक्ता जेफ सेसन्सप्रति तिखो...

सिरहा । माछा उत्पादन बढाई नगरक्षेत्रलाई समृद्ध बनाउने योजना सिरहाको...

लहान : सिरहा प्रहरीले जिल्लाको विभिन्न स्थानबाट डेढ हजारभन्दा...

गौशाला : महोत्तरी जिल्लाको जलेश्वर कारागारका एक बन्दीको गए राति...

बर्दिवास : महोत्तरी बर्दिवास–१४ स्थित एकीकृत नमूना मुसहर बस्तीका...

भक्तपुर : राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले कक्षा १२ को ग्रेड वृद्धि...

जनकपुरधाम । धनुषाबाट प्रहरीले सीके राउतका समर्थक १०० भन्दा बढीलाई...

जनकपुरधाम । संविधान जारी भएको दिनको विरोधमा ‘स्वतन्त्र मधेस गठबन्धन’ले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभाअन्तर्गतका १० वटा विषयगत समितिका सभापति चयनका...

काठमाडौँ : नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासङ्घले पेट्रोलियम पदार्थको...

काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले समृद्धि राष्ट्रिय सङ्कल्प...

रौतहट । समाजवादी विधार्थी फोरम नेपाल जिल्ला कार्य समिति रौतहटको...

वीरञ्ज : भारतबाट लुकाइछिपाइ नेपालतर्फ ल्याइरहेको अवस्थामा सशस्त्र प्रहरी...

चन्द्रपुर । दुई किसोरी लाई एसिड आक्रमणको आरोपमा प्रहरीले एक...

काठमाडौं : मलेसियामा विषाक्त मदिरा सेवनबाट मृत्यु हुने नेपालीको...

बागलुङ : बागलुङ नगरपालिका–२ रुद्रेपिपल भन्ने स्थानमा गएराति ग...

राजविराज । संघीय समाजवादी फोरम नेपालका अध्यक्ष समेत रहेका उप–प्रधान...

काठमाडौं । नेपालको संविधान जारी भएको तेस्रो वर्ष पूरा भई...

सिन्धुली । नयाँ मुलुकी संहिता जारी भएपछि सिन्धुलीमा सम्बन्ध विच्छेदको...

काठमाडौं । उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुन औपचारिक भ्रमणका लागि बुधबार चीन...

सोल । दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति मुन जाय इन र उत्तर...

काठमाडौं । एएफसी युथ सिक्सटिन महिला फुटबल च्याम्पियनसिपका छनोट खेल...

जीतपुर : ईलाका प्रहरी कार्यालय निजगढले १५ बर्षदेखि चोरि मुदामा...

चन्द्रपुर । जिल्लाको बृन्दावन नगरपालिका १ मा रहेको वृन्दावन...

चन्द्रपुर । रौतहटको बृन्दावन नगरपालिकाका एक युवालाई हतियार थमाएर फसाउन...