Fri, 21 Sep 2018
ताजा समाचार
मोटरसाइकल ठोक्किदा एकको मृत्यु, एक घाइते || मैथिली फिल्म "दहेजक पिरा"को पोस्टर सार्वजानिक || मातृका र रघुबीरको सम्पती छानविन गर : नेता झा || वीरगञ्ज महानगरपालिकाका २ कर्मचारी सहित ३ तीन पक्राउ || मोहर्रम पर्व मनाइँदै || सहमतिपछि यातायात सञ्चालन || संविधान कार्यान्वयन गर्न निकै चुनौती : नेता महतो || घुस लिएको अभियोगमा दुई जना पक्राउ || महोत्तरी जमुनियाँमा प्रहरी पोष्ट स्थापना || लामो दुरीमा गाडी नचल्दा यात्रुहरु अलपत्र , सामान ढुवानी पनि || मल बन्दरगाहमै थन्कियो || खेलकूदले देशलाई चिनाएको छ: मन्त्री विश्वकर्मा || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || डिजिटल प्रणालीको शुभारम्भ || विष्टको निधनप्रति काँग्रेसद्वारा दुःख व्यक्त || महान्यायाधिवक्तविरुद्ध खनिए ट्रम्प || माछापालन योजना || मदिरा नष्ट || एक बन्दीको मृत्यु || मुसहर बस्तीमा संविधान दिवस, संविधान सबैको साझा छहारी होस् || मौका परीक्षाको नतिजा सार्वजनिक || सीके राउतका १०० बढी कार्यकर्ता पक्राउ || डा.सीके राउतका समर्थकहरुले निकाले हजारौको संख्यामा रयाली || निर्वाचन कार्यक्रम सार्वजनिक || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || समृद्धिको राष्ट्रिय दायित्वमा सहयोगी हुन प्रधानमन्त्रीको आह्वान || विधार्थी फोरमको जिल्ला अधिवेशन संपन्न || लागुऔषधसहित एक पक्राउ || एसिड आक्रमणको आरोपमा एक युबक पक्राउ || मलेशियामा विषाक्त मदिरा सेवनबाट ६ को मृत्यु || मोटरसाइकल दुर्घटनामा एकको मृत्यु || फोरमले संविधान दिवस नमनाउने || आज संविधान दिवस मनाइँदै, काठमाडौंको टुंडिखेलमा विशेष समारोह || सम्बन्ध विच्छेदका लागि अदालतमा धाउने पुरुषहरुको संख्या बढ्यो || उपराष्ट्रपति पुन बुधबार चीन जाँदै || मुन–किमबीच दुई घन्टा लामो वार्ता || एएफसी यू १६ फुटबल आजदेखि काठमाडौंमा, नेपालले फिलिपिन्सको सामना गर्ने || १५ बर्ष देखि फरार प्रतिबादी पक्राउ || काठ बेचेको भन्दै स्थानीयले रेन्जपोष्ट कार्यालय घेराउ || प्रहरी चौकी बिश्रामपुर घेराउ ||
महिला किसानले बेहोर्नु परेका समस्या

चैत्र २८, २०७४

  •                         सञ्जय मित्र

महिला कृषकको समस्यालाई समाधान गर्नेतिर ध्यान दिने हो भने पुरुषहरु विदेश जाने वा कामको खोजीमा वा नोकरीको क्रममा घरभन्दा टाढा गएर खेती गर्ने अवस्था नभएको घरपरिवारका महिलाले अझ लगनशील भएर खेती गर्ने मौका पाउँथे । प्रोत्साहन पाउँथे । जसले गर्दा कृषिको वर्तमान प्रणालीमा पनि सुधारको सम्भावना रहन्थ्यो ।

नेपाल कृषि प्रधान देश हो । यहाँका अधिकांश नागरिकको  कुनै  न  कुनै  रुपमा  कृषिसित  सम्बन्ध  रहेको  छ  ।  तथ्यांकहरुले  पनि  नेपाली  अधिकांश  नेपाली  कृषि  वा  कृषिजन्य  अन्य  काममा  आश्रित  रहेका  छन्  ।  यसैले  गर्दा  नै  नेपाललाई  कृषि  प्रधान  देश भनिएको हो ।नेपालका लाखौँ मानिस विदेशमा काम गरिरहेका छन् । हजारौँ नेपाली जनशक्ति हरेक महिना विदेशमा कामको खोजीमा गइरहेका छन् । कामको खोजीमा विदेश  पस्नेमा  पुरुषको  संख्या  अत्यधिक  रहेको  छ । विदेश जाने कुरामा समावेशिता देखिँदैन । तेतीस प्रतिशत महिलाहरु विदेश जानै पर्दछ भन्ने छैन । तर पनि  महिलाहरु  विदेश  गइरहेका  छन्  ।  औपचारिक  र  अनौपचारिक  दुवै  माध्यमले  नेपाली  महिलाहरु  विदेशमा  कामको  खोजीमा  गइरहेका  छन्  ।  हरेक  वर्ष विदेश जाने नेपाली महिलाको संख्या बढिरहेको छ  ।  नेपाली  महिलाहरुको  संख्या  विदेशमा  निकै  जोखिमपूर्ण  कामदेखि  निकै  सम्मानित  कामसम्म  गरिरहेको यथार्थ हो । धेरै नेपाली पुरुषहरु विदेशमा काम  गर्न  गएको  गाउँमा  महिलाले  पनि  पुरुषमात्रले  गर्ने कामहरु गर्न थालेका छन् । महिलाले निकै कठिन कामहरु गर्न थालेका छन् । उद्योग तथा खानी, शिक्षण तथा  व्यवसाय,  सञ्चार  तथा  स्वास्थ्य,  समाजसेवा  तथा  राजनीति  र  कृषि  लगायतको  सम्पूर्ण  काममा  महिलाको  सहभागिता  बढेको  छ  ।  कतिपय  ठाउँमा  त महिलाले शव पनि बोक्न थालेको समाचार बेला बेलामा  आउन  थालेको  छ  ।  यसले  गर्दा  एकातिर  महिलाको  कामको  जिम्मेवारी  बढेको  देखिन्छ  भने  अर्कोतिर महिलाले सबै किसिमको जिम्मेवारी वहन गर्ने क्षमता राख्दछ भन्ने प्रमाणित गरेको छ ।आजभोलि  महिलाले  के  गर्न  सक्दैनन्  भन्ने  प्रश्न गर्न थालिएको छ । महिलाले ती सबै काम गर्न सक्छन्  जे  पुरुषले  गर्न  सक्छन्  ।  हो  महिला  हुनुका  केही  विशिष्टताहरु  छन्  जसरी  पुरुष  हुनुका  केही  विशिष्टताहरु  छन्  ।  लैंगिक  विभिन्नता  वा  लैंगिक  विभेद प्राकृतिक कुरो हो । प्रकृतिले महिला र पुरुषमा मात्र केही विशेषता वा विशिष्टता राखेको छैन अपितु हरेक  महिला  महिलामा  वा  हरेक  पुरुष  पुरुषमा  पनि  केही फरकपन अर्थात विशिष्टा देखाएको छ । यसैको आधारमा गरिने विभेदबाहेक हरेक काममा महिलाको सहभागिता निरन्तर बढेको देखिएको छ । दुई दशक पहिले  सेना  र  प्रहरीमा  बिरलै  देखिने  महिलाको  उपस्थिति अब निकै सम्मानजनक किसिमले बढेको पाइएको छ । महिलाको उपस्थिति संख्यात्मक मात्र नभएर गुणात्मक किसिमले पनि उच्च मूल्यांकन योग्य रहेको विश्लेषण गरिन थालिएको छ ।घरायसी    काममा    महिलाको    सहभागिता    पहिलेदेखि नै एकाधिकार जस्तो रहेको थियो । अहिले पनि  हाम्रो  समाजमा  महिलाको  घरायसी  काममा  खासै  कुनै  किसिमको  परिवर्तन  आउन  सकेको  छैन  ।  घरायसी  कामको  सम्पूर्ण  जिम्मेवारी  सम्हालेर  नै  महिलाले  अगाडिको  काम  गरिरहेका  छन्  ।  नेपाली  समाजमा  पुरुषले  खासै  घरको  काम  गर्र्दैनन्  र महिलाले पनि सकेसम्म पुरुषको सहयोग घरायसी काममा  लिन  नपरोस्  भन्ने  चाहेका  हुन्छन्  ।  यति  भएर पनि महिलाले पहिलेको तुलनामा घरबाहिरको काममा आफूले काम गरेर घर परिवारको अवस्थामा सुधार ल्याउन चाहन्छन् । घरको आर्थिक अवस्थामा सुधार  ल्याउन  अहोरात्र  खटेर  आफ्नो  अस्तित्वको  पनि उच्च मूल्यांकन गर्न चाहिरहेका छन् ।  यस प्रकार महिलाले  आफ्नो  परिचयको  स्थापना  मात्र  गरेका  छैनन्,  देशको  अर्थतन्त्रमा  आफ्नो  अस्तित्व  पनि  दर्शाइरहेका छन् । घर र बाहिरको काम गरेर महिलाले देशको  अमूल्य  सेवा  गरिरहेका  छन्  ।  यस  कार्यको  उच्च मूल्यांकन गरिनु आवश्यक छ ।देशको  अधिकांश  नागरिक  कृषि  वा  कृषिसँग  सम्बन्धित   पेसामा   सम्बन्धित   रहेको   अवस्थामा   नेपाली महिलाको कृषिमा योगदान नहुने कुरै भएन । बरु  नेपाली  महिलाको  कृषिमा  के  कति  योगदान  छ  भन्ने  कुराको  मूल्यांकन  गर्नुपर्ने  बेला  आइसकेको  छ । नेपाली महिलाले कृषिसँग सम्बन्धित करिब सबै कार्य गर्न थालेका छन् । पहिले पुरुष मात्रको एकलौटी अधिकार  जस्तो  संस्कार  भइसकेको  खेत  जोत्ने,  ब्याडमा  बीउ  छर्ने,  ब्याडको  बेर्ना  झिक्ने,  खेतमा  काटेको  धानको  ठूलो  बिटो  उठाएर  खलिहानसम्म  ल्याउने,  धानको  दाइँ  गर्ने,  धानलाई  घरसम्म  ल्याएर  थन्क्याउने,  घरमा  खानको  लागि  धानबाट  चामल  बनाउन कुटानी मिलसम्म पु¥याउने लगायत सबै काम अब महिलाले गर्न थालेका छन् । पुरुष यदि विदेश गएका  छन्  भने  सम्भवतः  सम्पूर्ण  काम  महिलाले  गरिरहेको   अवस्थामा   महिला   कृषकका   केही   समस्याहरु  रहेका  छन्  ।  महिला  कृषकका  समस्या  भनेका  व्यावसायिक  महिला  कृषकका  समस्यालाई  बुझाउँछ । कहिलेकाहँीँ कृषिमा सहयोग गर्ने महिला होइन  कि  साँच्चिकै  कृषिलाई  व्यवसाय  नै  बनाएका  केही महिलाहरुले अनेक समस्या भोगिरहेका छन् ।हरेकले  आफ्नो  काम  निर्वाध  गर्न  चाहन्छन्  तर  समस्या  वा  बाधाहरुले  गर्दा  अपेक्षा  अनुसारको  प्रतिफल पाउन सकेको देखिन्न । नेपाली व्यावसायिक महिला किसानको उपलब्धि भनेकै आफ्नो हैसियत दर्शाउनु होइन, हैसियतभन्दा माथि उठेर व्यवसायलाई अगाडि  बढाउने  काम  गरिरहेका  नेपाली  महिला  कृषकहरुको  समूहहरुका  अगुवाहरुलाई  एक  ठाउँमा  राखेर  समस्याबारे  प्रश्न  गर्दा  अनगिन्ती  समस्याहरु  देखाउँछन्   तर   महिलाहरुले   देखाएका   प्रमुख   समस्याहरुलाई सार्वजनिक गरिनु पनि न्यायोचित हुने देखेको छु । महिला  किसानहरुले  बताएको  पहिलो  समस्या  हो – सिंचाईँको समस्या । सिँचाइको समस्याले गर्दा उचित उत्पादन नसकेको बताउँछन् । जब उत्पादन नै सन्तोषजनक नै हुँदैन तब महिला किसानले सन्तोष लिने ठाउँ कसरी हुन्छ ? महिला किसानले आफूले कृषि   उत्पादनसित   व्यावसायिक   रुपमा   जोडिँदा   भोग्नु परेका एक दर्जन समस्याहरुलाई सूत्रबद्ध गर्दा दोस्रो  प्रमुख  समस्याको  रुपमा  बीउबिजनको  समस्या  देखाएका छन् । समयमा बीउ नपाउनु, बीउ स्तरीय नहुनु र बीउमा अन्य किसिमको ठगी पनि हुने हुँदा बीउको कारणले पनि कृषि व्यवसायमा केही कमजोरी भएको देखिएको छ । यसै गरी महिला किसानलाई तालिमको अभाव  रहेको  छ  ।  मुख्य  गरी  सरकारी  तालिमहरुमा  महिला  किसानको  सहभागिता  नहुने  गरेको  गुनासो  महिला  किसानहरुको  रहेको  छ  ।  महिला  किसानले  उब्जाएको  तरकारी  र  अन्य  बालीको  उचित  मूल्य  दिइन्न रे । कुनै थोक बेपारी महिलाले उत्पादन गरेको भन्ने यथार्थ जानकारी पाएपछि सामान्यभन्दा कम मूल्य तोक्ने  गरेको  आरोप  पनि  रहेको  छ  ।  कृषिमा  संलग्न  हुने औजारदेखि अन्य सम्पूर्ण क्रियाकलाप नै पुरुषमैत्री रहेको छ । महिलामैत्री कृषि सामग्रीको अभाव रहेको बताइन्छ  ।  यसले  गर्दा  साधन  स्रोतको  अभाव  पनि  देखिन्छ  ।  महिला  कृषकको  नाउँमा  ऋण दिन निकै आनाकानी हुन्छ । समग्र ऋण प्रवाहलाई हेर्ने हो भने महिलाको नाउँमा   एकाध   ठाउँमा   ऋण   दिनुबाहेक   प्रायः   दिइन्न   ।   महिलाको उत्पादनको बजार व्यवस्थापन     सजिलो     छैन     ।     महिला     कृषकको   उचित   मूल्यांकन  हुन  नसकेको पनि मानिन्छ । महिला र  पुरुषको  ज्यालामा  विभेद रहेको छ भने धेरै ठाउँमा कृषिको  दृष्टिले  पनि  महिला  र  पुरुषमा  विभेद  गरिएको  देखिन्छ  ।  महिलाले  गरेको  कृषिमा  रोग  तथा  कीरा  लागेमा  महिलाले  प्राविधिकलाई  जति  बोलाउँदा  पनि  रोग  कीरा  नियन्त्रणको  लागि  प्राविधिकले   सामान्यतया   सुन्ने   नगरेको   आरोप   महिलाहरुको रहेको छ । अन्य समस्याहरु पनि होलान् तर  नेपाली  महिला  कृषकहरुले  आफ्ना  प्रमुख  एक  दर्जन समस्यामा यिनीहरुलाई औल्याएको देखिएको छ । महिला  कृषकको  समस्यालाई  समाधान  गर्नेतिर  ध्यान दिने हो भने पुरुषहरु विदेश जाने वा कामको खोजीमा   वा   नोकरीको   क्रममा   घरभन्दा   टाढा   गएर  खेती  गर्ने  अवस्था  नभएको  घरपरिवारका  महिलाले  अझ  लगनशील  भएर  खेती  गर्ने  मौका  पाउँथे  ।  प्रोत्साहन  पाउँथे  ।  जसले  गर्दा  कृषिको  वर्तमान  प्रणालीमा  पनि  सुधारको   सम्भावना   रहन्थ्यो   ।   यसर्थ कृषिमा संलग्न महिलाको कामको उचित मूल्यांकन हुनु अति आवश्यक देखिएको छ ।

 

सिरहा । जिरोमाइल देखि बरियारपट्टि जाने सडकखण्ड...

जनकपुरधाम । धिरेन्द्र मल्टिमेडिया प्रालिको प्रस्तुति रहेको चलचित्र...

जनकपुरधाम । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा)का वरिष्ठ नेता रामचन्द्र झाले सरकारमा...

वीरगञ्ज । सेवाग्राहीसित घुस लिएको आरोपमा अख्तियारको टोलीले वीरगन्ज महानगरपालिकाका...

नेपालगञ्ज : इस्लाम धर्मावलम्बीको मोहर्रम पर्व बाँकेमा पनि धुमधामका...

बुटवल : मुलुकी संहितामा सवारी चालकका लागि ल्याइएको प्रावधानको...

कञ्चनपुर । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका अध्यक्ष मण्डलका नेता राजेन्द्र...

पर्सा : विद्यालयको अनुमतिपत्र दिन रु एक लाख घुस...

बर्दिवास । महोत्तरी जिल्लाको भङ्गहा नगरपालिका–६ जमुनियाँ चोकमा आज...

जनकपुरधाम । चालकहरुको बन्दले जनकपुरधाम लगायत तराईका ...

वीरगञ्ज : नेपाल आयात गर्न लागिएको मल सिर्सियास्थित सुख्खा...

कास्की : सङ्घीय सरकारका युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर विश्वकर्माले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदले संविधान कार्यान्वयन गर्न मौलिक अधिकारसम्बन्धी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले...

काठमाडौँ : नेपाली काङ्ग्रेसले अछामका पार्टी क्रियाशील सदस्य टेकबहादुर...

वासिंटन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले महान्यायाधिवक्ता जेफ सेसन्सप्रति तिखो...

सिरहा । माछा उत्पादन बढाई नगरक्षेत्रलाई समृद्ध बनाउने योजना सिरहाको...

लहान : सिरहा प्रहरीले जिल्लाको विभिन्न स्थानबाट डेढ हजारभन्दा...

गौशाला : महोत्तरी जिल्लाको जलेश्वर कारागारका एक बन्दीको गए राति...

बर्दिवास : महोत्तरी बर्दिवास–१४ स्थित एकीकृत नमूना मुसहर बस्तीका...

भक्तपुर : राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले कक्षा १२ को ग्रेड वृद्धि...

जनकपुरधाम । धनुषाबाट प्रहरीले सीके राउतका समर्थक १०० भन्दा बढीलाई...

जनकपुरधाम । संविधान जारी भएको दिनको विरोधमा ‘स्वतन्त्र मधेस गठबन्धन’ले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभाअन्तर्गतका १० वटा विषयगत समितिका सभापति चयनका...

काठमाडौँ : नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासङ्घले पेट्रोलियम पदार्थको...

काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले समृद्धि राष्ट्रिय सङ्कल्प...

रौतहट । समाजवादी विधार्थी फोरम नेपाल जिल्ला कार्य समिति रौतहटको...

वीरञ्ज : भारतबाट लुकाइछिपाइ नेपालतर्फ ल्याइरहेको अवस्थामा सशस्त्र प्रहरी...

चन्द्रपुर । दुई किसोरी लाई एसिड आक्रमणको आरोपमा प्रहरीले एक...

काठमाडौं : मलेसियामा विषाक्त मदिरा सेवनबाट मृत्यु हुने नेपालीको...

बागलुङ : बागलुङ नगरपालिका–२ रुद्रेपिपल भन्ने स्थानमा गएराति ग...

राजविराज । संघीय समाजवादी फोरम नेपालका अध्यक्ष समेत रहेका उप–प्रधान...

काठमाडौं । नेपालको संविधान जारी भएको तेस्रो वर्ष पूरा भई...

सिन्धुली । नयाँ मुलुकी संहिता जारी भएपछि सिन्धुलीमा सम्बन्ध विच्छेदको...

काठमाडौं । उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुन औपचारिक भ्रमणका लागि बुधबार चीन...

सोल । दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति मुन जाय इन र उत्तर...

काठमाडौं । एएफसी युथ सिक्सटिन महिला फुटबल च्याम्पियनसिपका छनोट खेल...

जीतपुर : ईलाका प्रहरी कार्यालय निजगढले १५ बर्षदेखि चोरि मुदामा...

चन्द्रपुर । जिल्लाको बृन्दावन नगरपालिका १ मा रहेको वृन्दावन...

चन्द्रपुर । रौतहटको बृन्दावन नगरपालिकाका एक युवालाई हतियार थमाएर फसाउन...