Fri, 16 Nov 2018
ताजा समाचार
आधुनिकीकरण व्यवसायीकरणमा जोड || धनुषा प्रहरीले पीडकलाई संरक्षण दिएको आरोप || एसईई उत्कृष्ट शिक्षा २०७५ पुरस्कारबाट सम्मानित || बलेरीे वनबाट काठ चोरी || दुई जनामाथि मुद्दा दर्ता || घरेलु मदिरा बिक्रिमा महिलाको संलग्नता बढ्दो || उद्योगको लागि जग्गा निरीक्षण || आखा अस्पताल जिल्लाको धरोहर ,राज्य मंत्री यादव || सडकको दोहरो मापदण्ड विरुद्ध मुद्दा || मधेशी जनता अझै अधिकारबाट बञ्चित : साँसद ठाकुर || निलम्बन द्विवेदीको नौटंकी : चौधरी || ठाकुरको हत्या || प्रिमियर लिगमा पनि 'भार' प्रयाेग हुने || सार्वजनिक भयो रणवीर र दीपिकाको विवाहको फोटो || लंकामा सांसदहरुबीच कुटाकुट, सभामुखमाथि आक्रमणको प्रयास || सीके राउतलाई सर्वोच्चमा उपस्थित गराइयो || प्रदेशको नामाकरणका लागि कार्यदलले कार्य थाले || बन्ने भो रामजानकी स्टेडियम || मुख्यमन्त्रीद्वारा खानेपानी ओभरहेड टैंकको उद्वघाटन || बिभेदकारी नीतिले कुस्ती ओझेलमा || नवनिर्वाचित पदाधिकारीहरुको सथप ग्रहण || दुर्घटना बीमा गर्न पत्रकारलाई आग्रह || शहीद परिवार भेट्न प्रचण्ड र बादल गाउँमा || रत्नजित र दिपेश क्वार्टरफाइनलमा || दीपिका-रणवीरको बिहे इटालीको सात शताब्दी पुरानो दरबारमा || १३ वर्षीय बालकको बक्सिङ रिङमै मृत्यु, थाइल्यान्डमा खैलाबैला || विश्व बैङ्कसँग १८ अर्बको सम्झौता || कांग्रेसभित्र गुटैगुट || भैरहवा मालपोत अनलाइनमा || कृषि विश्वविद्यालयमा आगजनी || नेपाल प्रहरीलाई ‘डिजिटल गर्भनेन्स अवार्ड’ || सूर्यदेवको आराधना गरी छठपर्व मनाइँदै, यस्तो छ व्रतविधि || बरियारपट्टीको सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || छठ पर्वमा चढाइने केरा जनकपुरधामको बार्ह बिघा || छठ पर्वमा चढाइने उखु जनकपुरधामको बार्ह बिघ्घा नजिकै || छठको तयारी अन्तिम चरणमा || विपन्न परिवारलाई वडाअध्यक्षको सहयोग || सरकार संघीय शिक्षा ल्याउने तयारीमा || शिक्षामा फड्को मार्दै प्रदेश || गरीब तथा विपन्नलाई छठ पूजाका लागि सामाग्री वितरण ||
भूकम्पको दुई वर्षपछि त्यस दिनलाई सम्झँदा

बैशाख १२, २०७५

  •                      सञ्जय मित्र

 प्रकृति आफैँमा रहस्यमय छ । प्रकृतिका कतिपय घटनाहरुको बारेमा मानिसले अझै पनि पत्ता लगाउन सकेका छैनन् । विज्ञानको चमत्कारले धेरै रहस्यलाई रहस्य रहन नदिएर तिनको रहस्यलाई पर्दाफास गरेको छ । विज्ञानले चमत्कार गरेको हो भन्ने कुरामा कसैलाई आशंका छैन । हरेक दिन विज्ञानका नयाँ आविष्कारहरु आइरहेका छन् । कतिपय पुराना कुरालाई विस्थापित गर्दै लगेको छ । धेरै अन्धविश्वास, विश्वास तथा मान्यताहरुलाई विज्ञानले घटाएको छ, हटाएको छ । मानिसको परिश्रमले गर्दा पृथ्वीभन्दा करोडौँ किलोमिटर टाढाको कुरालाई घरमै बसी बसी देख्न सक्ने भएको छ । पृथ्वीको गर्भभित्र रहेको कुरालाई बाहिर निकाल्न सक्ने भएको छ । आँखाले देख्न नसकिने वायुमा पनि अनेकौँ तत्व रहेको कुरालाई देखाएर प्रमाणित गरेको छ । तर अझै पनि प्रकृतिमाथि विज्ञानले पूर्णरुपमा विजय हासिल गर्न सकेको छैन ।गत आइतवार बिहान एक्कासि कुहिरो लाग्यो । मध्य वैशाखमा कुहिरो लाग्दा धेरैलाई अचम्म लाग्यो । कतिपयले अनेक किसिमका शंकाउपशंकाहरु पनि व्यक्त गरे । मध्य वैशाखमा पुसको जस्तो बाक्लो कुहिरो र एक्कासि कँपकँपाउने जाडोले धेरैलाई डर लागेको थियो । त्यसै दिन दिउँसो त्यस दिनसम्मकै सबैभन्दा बढी गर्मी भएको थियो । ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई समेत त्यस दिनको प्रकृतिको रुपले अचम्ममा पारेको थियो । सामाजिक सञ्जालमा पनि त्यस दिनको फोटो र शंकाका अभिव्यक्तिहरुले पर्याप्त ठाउँ पाएको थियो । ग्लोबल वार्मिङको असरको रुपमा स्वीकार गरेर धेरैले चित्त बुझाए तर वास्तवमा यसको रहस्य भने बाहिर आउन सकेन ।आज दुई वर्ष पूरा भयो २०७२ मा आएको भूकम्पको । नेपाल निर्माणको इतिहासमा धेरै महत्वपूर्ण भूमिका रहेको गोरखा जिल्लाको बारपाक केन्द्र विन्दू बनाएर गएको भूकम्पको दिन शनिवार परेको थियो । शनिवार सार्वजनिक विदा भएकोले मानवीय क्षति कम भएको तत्कालीन विश्लेषण थियो । यद्यपि हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो । अरबौँको सम्पत्ति  नाश भयो । त्यस प्राकृतिक विपदाले दीर्घकालीन प्रभाव पा¥यो नेपालमा । यस देशको राजनीतिलाई भूकम्पले खासै ठूलो असर त पारेन तर राजनीति पनि भूकम्पले प्रभावहीन भने रहन सकेन । पुनर्निर्माण प्राधिकरणको गठन भयो । त्यसको सिइओको नियुक्तिदेखि राजीनामासम्म वा सरकार परिवर्तनसँगै हटाउनेसम्मको चलखेल राजनीतिक प्रभावकै रुपमा रहेको थियो । सरकार परिवर्तन र सिइओ परिवर्तन तथा भूकम्पपीडितले पाउने राहत तथा उनीहरुको घर निर्माणको सन्दर्भका नीतिहरु बदलिइरहे । यसले गर्दा दुई वर्ष पूरा हुँदा पनि घरबारविहीन भएकाहरुले अहिलेसम्म घरसम्म पाउन नसकेको गुनासो विभिन्न सञ्चार माध्यममा आइरहेका छन् । वैशाख १२ मा दिउँसो आधा घन्टाको फरकमा दुईचोटि गएको भूकम्पमध्ये पहिलोलाई मूल भूकम्प र पछिल्लोलाई पहिलोकै पराकम्प मानियो । भूकम्पले जसरी यहाँको धरतीलाई हल्लायो, जति संरचनालाई ध्वस्त बनायो, कतिलाई क्षतिग्रस्त बनायो, कति मरे, कति अपांग भए र कतिलाई मानसिक प्रभाव प¥यो भन्ने विषयमा यथार्थ जानकारी सबै नेपालीले पाउन सकेको देखिएको छैन । यद्यपि भूकम्प गएपछि करिब तीन महिनासम्म निरन्तर आएको पराकम्पले सम्पूर्ण नेपालीलाई सतर्क रहिरहन सन्देश दिएको थियो । अझै पनि पराकम्प आउन छोडेको छैन । त्यत्तिवेला नै कतिपय सञ्चार माध्यमहरुले भूकम्पसम्बन्धी जानकारी दिँदा तीन वर्षसम्म पराकम्प गइरहने बताएको थियो । अहिलेसम्म सयौँचोटि पराकम्प गइसकेको छ । सुरुमा दिनहुँ जान्थ्यो । पछि विस्तारै समय बित्दै जाँदा पराकम्पको अवधि भने बढ्दै गयो । पराकम्पले धरती हल्लिने क्षेत्र कम हुँदै गयो । पराकम्पको कम्पन पनि कम हुँदै गयो । गत हप्तामात्र काठमाडौँमा भूकम्पको धक्का महसुस भएको थियो, त्यसलाई पनि पराकम्पनकै संज्ञा दिइएको थियो ।वैशाख १२ गतेलाई सम्झिँदा मात्र पनि अधिकांशको मन अहिले पनि डरले कम्पित हुन्छ । भूकम्प आउँदा मधेसमा पनि जन र धन दुवैको क्षति पुगेको थियो । मधेसमा परेको प्रभावको विषयमा धेरै पक्ष मौन छ । भौतिक क्षति पहाड र उपत्यकामा धेरै भएको कुरो निर्विवाद छ तर तराई मधेसमा पनि भौतिक र मानसिक क्षति भएको छ जसको लेखाजोखातिर खासै कसैको ध्यान गएको देखिएन । अरुको पीडा देखेर मधेसले आफ्नो पीडालाई बिर्सेको थियो । त्यस वेला मधेसको हरेक घर र हरेक व्यक्तिले अन्न, तरकारी, कपडा र रकम सबै किसिमको सहयोग पु¥याएको थियो । अझ कतिपय मानिस पहाडका विभिन्न ठाउँमा गएर श्रमदान पनि गरेका थिए निर्माणमा । हो, आफ्नो पीडालाई बिर्सेर अरुलाई सहयोग गरेको गरेको संस्कारको व्यावहारिक प्रदर्शन मधेस र मधेसीले गरेको त्यो अवसर बिर्सन सकिने चाहिँ पक्कै होइन । संकटमा मधेसीले सेवा गरेको अविस्मरणीय समयको सम्झना आजको दिनले गराउँछ । त्यस भूकम्पलाई धेरै ठाउँमा महाभूकम्प पनि भनिएको पाइन्छ । समग्र देश हल्लिएको थियो र अन्य कैयौँ देशमा पनि नेपालको भूकम्पको धक्का महसुस गरिएको थियो । नेपाल बाहेक अन्य केही देशमा पनि जन र धनको क्षति पुगेको थियो भने मधेसमा यसको प्रभाव नपर्ने कुरै भएन । यथार्थमा मधेसले भौतिक क्षतिको साथमा मानसिक क्षति पनि बेहोरेको थियो । धेरैको मनोविज्ञानमा पनि भूकम्पले प्रभाव पारेको थियो । त्यत्तिवेला विभिन्न संघसंस्थाले मुख्य गरी महिला तथा केटाकेटीमा परेको मनोवैज्ञानिक प्रभावलाई कम गराउन मनोसामाजिक विमर्शतिर ध्यान दिएका थिए । मनोसामाजिक विमर्श सेवा गर्नेहरुले पनि धेरै नै मिहिनेत गर्नुपरेको थियो । कतिपय मानिस सपनामा भूकम्प भूकम्प भनेर बर्बराउँदै डराएर भाग्ने गरेको अवस्था पनि थियो । अहिलेसम्म पनि भूकम्पको मनोवैज्ञानिक प्रभाव पूर्णतया हटिसकेको छैन ।भूकम्पले नेपालको एउटा क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव पारेको छ । त्यो हो – गृह निर्माणमा परेको प्रभाव । भूकम्पपछि नेपाल सरकारले गृह निर्माणको लागि निश्चित मापदण्ड नै लागू गरेको छ देशभरि । अब पक्की घर निर्माण गर्दा पहिलेभन्दा धेरै क्षेत्रमा धेरै किसिमले सतर्क भएर बनाउनु पर्ने नियम बनेको छ । अगाडि वा पछाडि अनिवार्यरुपले खुल्ला जमिन छोड्नुपर्ने मात्र नभई सडक निर्माणको स्वरुपलाई समेत परिवर्तन गरेको छ । अब साँघुरा गल्लीयुक्त चार फिट, पाँच फिट बाटोको नक्सांकन सम्पूर्णतः बन्द भएको छ । पहिले सामान्यता दुवैतिरबाट चार चार फिट वा पाँच पाँच फिट कटौती गरेर बीचमा आठ वा दश फिटको सडक बनाएर जमिनको खण्डीकरण वा जमिनलाई घरेडी बनाउने गरिन्थ्यो, अब यो पूर्णतया रोकिएको छ । बाटो फराकिलो हुने गरी बस्ती बसाउने वा घर निर्माण गर्ने जुन नयाँ कुरो भएको छ, यो पहिले शायद थिएन । अब आफ्नो निजी जमिनमा पनि बाटो निकाल्दा गल्लीको नक्सा बनाउन सम्भव छैन । विकासको दृष्टिकोणले हेर्दा यसलाई भूकम्पको सकारात्मक प्रभाव मान्न सकिन्छ ।हुन त विनाशको सकारात्मक प्रभाव हुँदैन पनि भनिन्छ तर हरेक सकारात्मक वा नकारात्मक क्रियाको प्रतिक्रिया हुन्छ नै । प्रतिक्रिया सकारात्मक वा नकारात्मक दुवै हुन सक्छ । साथै एक सन्दर्भमा देखिएको सकारात्मक प्रतिक्रिया अर्को सन्दर्भमा नकारात्मक पनि हुन सक्छ र एक सन्दर्भमा देखिएको नकारात्मक प्रतिक्रिया अर्को सन्दर्भमा सकारात्मक पनि हुन सक्छ । जति धेरै गहिरो वा ठूलो घाउ हुन्छ, उति धेरै ठूलो त्यसको खत पनि बस्छ । हो, भूकम्प यति धेरै ठूलो थियो कि पाँच वर्षभन्दा माथिका प्रायः सबै नेपालीलाई त्यस दिनको सम्झना नभएर रहँदैन । धेरैले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक घटनाका रुपमा पनि वैशाख १२ को भूकम्पलाई मानेका छन् । पहिले अनुमान लगाउन नसकिने हुनाले भूकम्पबाट सधैँ सतर्क रहनु नै बुद्धिमानी हुन्छ । प्रकृतिको भूकम्प नै यस्तो घटना हो जसको बारेमा पहिले कुनै अनुमान वा सटिक भविष्यवाणी कसैले गर्न सकेको छैन । आँधी, समुद्री तुफान र वर्षाजस्ता प्राकृतिक घटनाको पूर्वानुमान लगाउन सकेका वैज्ञानिकहरु भूकम्पसम्बन्धी पूर्वानुमानको कुने स्पष्ट जानकारी प्राप्त गर्न सकेका छैनन् । यस कारण सतर्कता, सचेतता र निरन्तर पूर्व तयारी अवस्थामा मानव समुदाय रहिरहनु पर्दछ । जानकारी नै नदिएर आउने हुनाले हरदम सचेत रहनु नै यसको क्षतिलाई कम गर्ने उपाय हो । निर्माणलाई सकेसम्म भूकम्प प्रतिरोधी बनाउनु र आफूलाई हरेक क्षण भूकम्प अहिले नै आए यसरी सुरक्षित रहन सक्छु भन्नेतिर ध्यान दिनु आवश्यक छ । भौतिक निर्माण र मानसिक तयारी दुवै अवस्थामा सधैँ तयार भएर बस्दा भूकम्पको नोक्सानीलाई निकै कम गर्न सकिन्छ । २०७२ वैशाख १२ को दिन दिउँसोदेखि लगातार हल्लिएको धरतीले सबैलाई दिएको सन्देश यही हुनुपर्छ । सञ्चार माध्यमहरुले पनि यतातिर निरन्तर सचेतना प्रवाह गर्नुलाई आफ्नो कर्तव्य मान्नु उपयुक्त हुन्छ ।

जनकपुरधाम । माछा सुपरजोन जनकपुर धाम ,धनुषा का कार्यालय प्रमुख...

जनकपुरधाम । धनुषाका प्रहरीले पीडितलाई न्याय दिलाउनुको साट्टो पिडकलाई संरक्षण...

मलंगवा । सर्लाहीको सदरमुकाम मलंगवा नगरपालिका वडा नंंंंं. ६ खुटौनाको...

चन्द्रपुर । रौतहटको बलेरी ईलाका वन कार्यालयको वन क्षेत्रमा एकै...

कुलदिप दास , जनकपुरधाम । धनुषामा बोक्सीको आरोप लगाएको भन्दै...

चन्द्रपुर । रौतहटमा प्रहरीले घरेलु मदिरा उत्पादन र बिक्रि बितरणमा...

चन्द्रपुर । रौतहटको चन्द्रपुर नगरपालिकामा बिशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) स्थापना...

रौतहट : कार्यक्रममा प्रदेश नम्बर २ का कृषि भूमि...

जनकपुरधाम । नगर क्षेत्र भित्र एउटै सडकको दोहरो मापदण्ड...

जलेश्वर । राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा)नेपालका अध्यक्ष मण्डलका संयोजक समेत...

वीरगञ्ज । नेपाली काग्रेस पर्साका सभापति अजय द्धिवेदी सभापति...

जनकपुरधाम । धनुषा जिल्लाको विदेह नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ मुडिवा...

इंग्लिस प्रिमियर लिग फुटबलको अर्को सिजनमा भिडियो असिसटेन्ट रेफ्री ‘भार’...

पछिल्लो २४ घण्टामा भारत तथा विश्वभरका बलिउडका प्रशंसक एउटा तस्बिरको...

काठमाडौं । श्रीलंकामा महिन्दा राजापाक्षेका समर्थक र विरोधी सांसदहरुबीच बिहीबार...

काठमाडौं । राज्यविद्रोहकोे मुद्दामा पक्राउ परेका सीके राउतलाई सर्वोच्च...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को नामाकरण र स्थायी राजधानी तोक्न...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को रामजानकी स्टेडियम अन्ततःजनकपुरधाममा ...

वीरगंज। मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले वीरगंज–२ छपकैयास्थित नवर्निमित ...

जनकपुरधाम । धनुुषाका क्षीरेश्वरनाथ...

काठमाडौँ : नेपाल पत्रकार महासङ्घले श्रमजीवी तथा स्वतन्त्र पत्रकारका...

बेनी : पारिवारिक भ्रमणको सिलसिलामा म्याग्दीमा रहनु भएका नेकपाका अध्यक्ष...

काठमाडौं । पूर्वविजेता राष्ट्रिय च्याम्पियन नेपाली सेनाका रत्नजित तामाङ...

बलिउड अभिनेता रणवीर सिंह र अभिनेत्री दीपिका पादुकोण यहि बुधबार...

बैंकक । थाइल्यान्डमा भएको बक्सिङ खेलमा १३ वर्षीय बालकको...

काठमाडौं । पुल सुधार तथा मर्मतसम्भार एवं खाद्य तथा...

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका कार्यकर्ताले गुट–उपगुट अन्त्यको आवाज उठाइरहँदा...

भैरहवा : मालपोत कार्यालय भैरहवाले आजदेखि अनलाइनबाट सेवाग्राहीलाई सेवा प्रदान...

चितवन : कृषि तथा वनविज्ञान विश्वविद्यालय रामपुरमा विद्यार्थीहरुले आगजनी...

काठमाडौँ : सूचना प्रविधिको उत्कृष्ट प्रयोग गरी कार्य गरेबापत...

जनकपुरधाम : छठ पर्वको मुख्य दिन आज साँझ अस्ताउँदो...

सिरहा । बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव भएपछि...

छठ पर्वमा चढाइने केरा जनकपुरधामको बार्ह बिघा ...

छठ पर्वमा चढाइने उखु जनकपुरधामको बार्ह बिघ्घा नजिकै...

अनिल कुशवाहा , महेन्द्रनगर (धनुषा) । ...

जीतपुर । दलित, गरिब तथा बिपन्न बर्गहरुलाई छठ मनाउनकोे लागि...

कुलदिप दास ( प्रेम ) , जनकपुरधाम : जनकपुरधाम...