Fri, 18 Jan 2019
ताजा समाचार
चैत्र मसान्त भित्रमा पर्सा जिल्लालाई खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा गर्ने || सवारी साधनहरुको मेकानिकल चेक जाँचतथाचालकहरुको स्वास्थ्य परिक्षण || सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || वन सखाप पार्न लागेको प्रदेश मन्त्रीको आरोप || रेल खरिद गर्न सरकारको सैद्धान्ति सहमति || बेलायतकी महारानीका पति फिलिप सवारी दुर्घटनामा घाइते || बार्सिलोना कोपा डेल रे फुटबलको क्वाटरफाइनलमा || स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर भएपछि डा. केसीलाई राति काठमाडौं ल्याइयो || २ करोड लागतमा अश्वमेध यज्ञ || वरियापट्टी गाउँपालिकामा संघर्ष समितिद्धरा धर्ना : कामकाज प्रभावित || सहारा विकास बैंकको सूचीकरण खारेज भएपछि कारोबारमा गिरावट || १८ वर्ष देखी फरार प्रतिवादी पक्राउ || डा.झाको लापर्वाहीले बिरामीको मृत्यु,अस्पतालमा तनाव || काँग्रेसलाई मजबुत बनाउनुको विकल्प छैन : नेता जोशी || एडिबीको काम गुणस्तरहिन भइरहेको गुनासो || जनता आवासले दलितको उठिबास || मेर्चाारा कार्बाही स्वरुप सप्तरीमा प्रहरी हवलदारमाथि गोली प्रहार , || अलपत्र परेका नेपाली कामदार नरेन्द्र स्वदेश फिर्ता || मिनि म्याराथनको उपाधि सुजनले जिते || २१ औं भूकम्पीय सुरक्षा दिवस मनाइँदै || सुन ६२ हजार नजिक || हात्तीबाट पिडित घर परिवारलाई नगरपालीकाले क्षतिपूर्ति दिने || बेटीलाई १ लाखको बीमा सुरु || संघिय सरकार विरुद्ध प्रदेश २ अदालत जाने || थारु समूदायको उत्थानका लागि प्रदेश सरकार प्रतिवद्ध : मुख्यमन्त्री राउत || लागुऔषध गाँजा सहित एक पक्राउ || ६ वर्ष पछि फरार प्रतिवादी पक्राउ || तराई–मधेशमा तिला सङ्क्रान्ति मनाइँदै || बालिका हत्यारालाई जन्मकैद || छ महीनाको अवधिमा रु १९ अर्बभन्दा बढी राजश्व सङ्कलन || सप्तरीमा मोटरसाइकल दुर्घटनामा सशस्त्र प्रहरीका यादवको मृत्यु || माघ १ गते प्रदेश २ मा सार्वजनिक विदा || २२ किलो गाँजा बरामद || भुकम्प जाेखिम व्यवस्थापनका लागि स्थानिय संञ्चारकर्मीहरूकाे लागि तालिम कर्यशाला सम्पन्न || सचिव झा पक्राउपछि रिहा, छानविन समिति गठन || तराई मधेशमा अब समस्या छैन : मन्त्री पोखरेल || सेनाले बलात्कारको प्रयास गरेको भन्दै ५ घण्टा राजमार्ग अवरुद्ध || सेनाबाट बलात्कार प्रयास, ५ घण्टा राजमार्ग अवरुद्ध || मधेशमा बैकल्पिक शक्ति निर्माण गरेर मूल मुद्दालाई जिवन्त राख्नुपर्छः संयोजक || जनकपुर जेसीजको ३६औ शाखा अधिवेशन सम्पन्न ||
भूकम्पको दुई वर्षपछि त्यस दिनलाई सम्झँदा

बैशाख १२, २०७५

  •                      सञ्जय मित्र

 प्रकृति आफैँमा रहस्यमय छ । प्रकृतिका कतिपय घटनाहरुको बारेमा मानिसले अझै पनि पत्ता लगाउन सकेका छैनन् । विज्ञानको चमत्कारले धेरै रहस्यलाई रहस्य रहन नदिएर तिनको रहस्यलाई पर्दाफास गरेको छ । विज्ञानले चमत्कार गरेको हो भन्ने कुरामा कसैलाई आशंका छैन । हरेक दिन विज्ञानका नयाँ आविष्कारहरु आइरहेका छन् । कतिपय पुराना कुरालाई विस्थापित गर्दै लगेको छ । धेरै अन्धविश्वास, विश्वास तथा मान्यताहरुलाई विज्ञानले घटाएको छ, हटाएको छ । मानिसको परिश्रमले गर्दा पृथ्वीभन्दा करोडौँ किलोमिटर टाढाको कुरालाई घरमै बसी बसी देख्न सक्ने भएको छ । पृथ्वीको गर्भभित्र रहेको कुरालाई बाहिर निकाल्न सक्ने भएको छ । आँखाले देख्न नसकिने वायुमा पनि अनेकौँ तत्व रहेको कुरालाई देखाएर प्रमाणित गरेको छ । तर अझै पनि प्रकृतिमाथि विज्ञानले पूर्णरुपमा विजय हासिल गर्न सकेको छैन ।गत आइतवार बिहान एक्कासि कुहिरो लाग्यो । मध्य वैशाखमा कुहिरो लाग्दा धेरैलाई अचम्म लाग्यो । कतिपयले अनेक किसिमका शंकाउपशंकाहरु पनि व्यक्त गरे । मध्य वैशाखमा पुसको जस्तो बाक्लो कुहिरो र एक्कासि कँपकँपाउने जाडोले धेरैलाई डर लागेको थियो । त्यसै दिन दिउँसो त्यस दिनसम्मकै सबैभन्दा बढी गर्मी भएको थियो । ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई समेत त्यस दिनको प्रकृतिको रुपले अचम्ममा पारेको थियो । सामाजिक सञ्जालमा पनि त्यस दिनको फोटो र शंकाका अभिव्यक्तिहरुले पर्याप्त ठाउँ पाएको थियो । ग्लोबल वार्मिङको असरको रुपमा स्वीकार गरेर धेरैले चित्त बुझाए तर वास्तवमा यसको रहस्य भने बाहिर आउन सकेन ।आज दुई वर्ष पूरा भयो २०७२ मा आएको भूकम्पको । नेपाल निर्माणको इतिहासमा धेरै महत्वपूर्ण भूमिका रहेको गोरखा जिल्लाको बारपाक केन्द्र विन्दू बनाएर गएको भूकम्पको दिन शनिवार परेको थियो । शनिवार सार्वजनिक विदा भएकोले मानवीय क्षति कम भएको तत्कालीन विश्लेषण थियो । यद्यपि हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो । अरबौँको सम्पत्ति  नाश भयो । त्यस प्राकृतिक विपदाले दीर्घकालीन प्रभाव पा¥यो नेपालमा । यस देशको राजनीतिलाई भूकम्पले खासै ठूलो असर त पारेन तर राजनीति पनि भूकम्पले प्रभावहीन भने रहन सकेन । पुनर्निर्माण प्राधिकरणको गठन भयो । त्यसको सिइओको नियुक्तिदेखि राजीनामासम्म वा सरकार परिवर्तनसँगै हटाउनेसम्मको चलखेल राजनीतिक प्रभावकै रुपमा रहेको थियो । सरकार परिवर्तन र सिइओ परिवर्तन तथा भूकम्पपीडितले पाउने राहत तथा उनीहरुको घर निर्माणको सन्दर्भका नीतिहरु बदलिइरहे । यसले गर्दा दुई वर्ष पूरा हुँदा पनि घरबारविहीन भएकाहरुले अहिलेसम्म घरसम्म पाउन नसकेको गुनासो विभिन्न सञ्चार माध्यममा आइरहेका छन् । वैशाख १२ मा दिउँसो आधा घन्टाको फरकमा दुईचोटि गएको भूकम्पमध्ये पहिलोलाई मूल भूकम्प र पछिल्लोलाई पहिलोकै पराकम्प मानियो । भूकम्पले जसरी यहाँको धरतीलाई हल्लायो, जति संरचनालाई ध्वस्त बनायो, कतिलाई क्षतिग्रस्त बनायो, कति मरे, कति अपांग भए र कतिलाई मानसिक प्रभाव प¥यो भन्ने विषयमा यथार्थ जानकारी सबै नेपालीले पाउन सकेको देखिएको छैन । यद्यपि भूकम्प गएपछि करिब तीन महिनासम्म निरन्तर आएको पराकम्पले सम्पूर्ण नेपालीलाई सतर्क रहिरहन सन्देश दिएको थियो । अझै पनि पराकम्प आउन छोडेको छैन । त्यत्तिवेला नै कतिपय सञ्चार माध्यमहरुले भूकम्पसम्बन्धी जानकारी दिँदा तीन वर्षसम्म पराकम्प गइरहने बताएको थियो । अहिलेसम्म सयौँचोटि पराकम्प गइसकेको छ । सुरुमा दिनहुँ जान्थ्यो । पछि विस्तारै समय बित्दै जाँदा पराकम्पको अवधि भने बढ्दै गयो । पराकम्पले धरती हल्लिने क्षेत्र कम हुँदै गयो । पराकम्पको कम्पन पनि कम हुँदै गयो । गत हप्तामात्र काठमाडौँमा भूकम्पको धक्का महसुस भएको थियो, त्यसलाई पनि पराकम्पनकै संज्ञा दिइएको थियो ।वैशाख १२ गतेलाई सम्झिँदा मात्र पनि अधिकांशको मन अहिले पनि डरले कम्पित हुन्छ । भूकम्प आउँदा मधेसमा पनि जन र धन दुवैको क्षति पुगेको थियो । मधेसमा परेको प्रभावको विषयमा धेरै पक्ष मौन छ । भौतिक क्षति पहाड र उपत्यकामा धेरै भएको कुरो निर्विवाद छ तर तराई मधेसमा पनि भौतिक र मानसिक क्षति भएको छ जसको लेखाजोखातिर खासै कसैको ध्यान गएको देखिएन । अरुको पीडा देखेर मधेसले आफ्नो पीडालाई बिर्सेको थियो । त्यस वेला मधेसको हरेक घर र हरेक व्यक्तिले अन्न, तरकारी, कपडा र रकम सबै किसिमको सहयोग पु¥याएको थियो । अझ कतिपय मानिस पहाडका विभिन्न ठाउँमा गएर श्रमदान पनि गरेका थिए निर्माणमा । हो, आफ्नो पीडालाई बिर्सेर अरुलाई सहयोग गरेको गरेको संस्कारको व्यावहारिक प्रदर्शन मधेस र मधेसीले गरेको त्यो अवसर बिर्सन सकिने चाहिँ पक्कै होइन । संकटमा मधेसीले सेवा गरेको अविस्मरणीय समयको सम्झना आजको दिनले गराउँछ । त्यस भूकम्पलाई धेरै ठाउँमा महाभूकम्प पनि भनिएको पाइन्छ । समग्र देश हल्लिएको थियो र अन्य कैयौँ देशमा पनि नेपालको भूकम्पको धक्का महसुस गरिएको थियो । नेपाल बाहेक अन्य केही देशमा पनि जन र धनको क्षति पुगेको थियो भने मधेसमा यसको प्रभाव नपर्ने कुरै भएन । यथार्थमा मधेसले भौतिक क्षतिको साथमा मानसिक क्षति पनि बेहोरेको थियो । धेरैको मनोविज्ञानमा पनि भूकम्पले प्रभाव पारेको थियो । त्यत्तिवेला विभिन्न संघसंस्थाले मुख्य गरी महिला तथा केटाकेटीमा परेको मनोवैज्ञानिक प्रभावलाई कम गराउन मनोसामाजिक विमर्शतिर ध्यान दिएका थिए । मनोसामाजिक विमर्श सेवा गर्नेहरुले पनि धेरै नै मिहिनेत गर्नुपरेको थियो । कतिपय मानिस सपनामा भूकम्प भूकम्प भनेर बर्बराउँदै डराएर भाग्ने गरेको अवस्था पनि थियो । अहिलेसम्म पनि भूकम्पको मनोवैज्ञानिक प्रभाव पूर्णतया हटिसकेको छैन ।भूकम्पले नेपालको एउटा क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव पारेको छ । त्यो हो – गृह निर्माणमा परेको प्रभाव । भूकम्पपछि नेपाल सरकारले गृह निर्माणको लागि निश्चित मापदण्ड नै लागू गरेको छ देशभरि । अब पक्की घर निर्माण गर्दा पहिलेभन्दा धेरै क्षेत्रमा धेरै किसिमले सतर्क भएर बनाउनु पर्ने नियम बनेको छ । अगाडि वा पछाडि अनिवार्यरुपले खुल्ला जमिन छोड्नुपर्ने मात्र नभई सडक निर्माणको स्वरुपलाई समेत परिवर्तन गरेको छ । अब साँघुरा गल्लीयुक्त चार फिट, पाँच फिट बाटोको नक्सांकन सम्पूर्णतः बन्द भएको छ । पहिले सामान्यता दुवैतिरबाट चार चार फिट वा पाँच पाँच फिट कटौती गरेर बीचमा आठ वा दश फिटको सडक बनाएर जमिनको खण्डीकरण वा जमिनलाई घरेडी बनाउने गरिन्थ्यो, अब यो पूर्णतया रोकिएको छ । बाटो फराकिलो हुने गरी बस्ती बसाउने वा घर निर्माण गर्ने जुन नयाँ कुरो भएको छ, यो पहिले शायद थिएन । अब आफ्नो निजी जमिनमा पनि बाटो निकाल्दा गल्लीको नक्सा बनाउन सम्भव छैन । विकासको दृष्टिकोणले हेर्दा यसलाई भूकम्पको सकारात्मक प्रभाव मान्न सकिन्छ ।हुन त विनाशको सकारात्मक प्रभाव हुँदैन पनि भनिन्छ तर हरेक सकारात्मक वा नकारात्मक क्रियाको प्रतिक्रिया हुन्छ नै । प्रतिक्रिया सकारात्मक वा नकारात्मक दुवै हुन सक्छ । साथै एक सन्दर्भमा देखिएको सकारात्मक प्रतिक्रिया अर्को सन्दर्भमा नकारात्मक पनि हुन सक्छ र एक सन्दर्भमा देखिएको नकारात्मक प्रतिक्रिया अर्को सन्दर्भमा सकारात्मक पनि हुन सक्छ । जति धेरै गहिरो वा ठूलो घाउ हुन्छ, उति धेरै ठूलो त्यसको खत पनि बस्छ । हो, भूकम्प यति धेरै ठूलो थियो कि पाँच वर्षभन्दा माथिका प्रायः सबै नेपालीलाई त्यस दिनको सम्झना नभएर रहँदैन । धेरैले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक घटनाका रुपमा पनि वैशाख १२ को भूकम्पलाई मानेका छन् । पहिले अनुमान लगाउन नसकिने हुनाले भूकम्पबाट सधैँ सतर्क रहनु नै बुद्धिमानी हुन्छ । प्रकृतिको भूकम्प नै यस्तो घटना हो जसको बारेमा पहिले कुनै अनुमान वा सटिक भविष्यवाणी कसैले गर्न सकेको छैन । आँधी, समुद्री तुफान र वर्षाजस्ता प्राकृतिक घटनाको पूर्वानुमान लगाउन सकेका वैज्ञानिकहरु भूकम्पसम्बन्धी पूर्वानुमानको कुने स्पष्ट जानकारी प्राप्त गर्न सकेका छैनन् । यस कारण सतर्कता, सचेतता र निरन्तर पूर्व तयारी अवस्थामा मानव समुदाय रहिरहनु पर्दछ । जानकारी नै नदिएर आउने हुनाले हरदम सचेत रहनु नै यसको क्षतिलाई कम गर्ने उपाय हो । निर्माणलाई सकेसम्म भूकम्प प्रतिरोधी बनाउनु र आफूलाई हरेक क्षण भूकम्प अहिले नै आए यसरी सुरक्षित रहन सक्छु भन्नेतिर ध्यान दिनु आवश्यक छ । भौतिक निर्माण र मानसिक तयारी दुवै अवस्थामा सधैँ तयार भएर बस्दा भूकम्पको नोक्सानीलाई निकै कम गर्न सकिन्छ । २०७२ वैशाख १२ को दिन दिउँसोदेखि लगातार हल्लिएको धरतीले सबैलाई दिएको सन्देश यही हुनुपर्छ । सञ्चार माध्यमहरुले पनि यतातिर निरन्तर सचेतना प्रवाह गर्नुलाई आफ्नो कर्तव्य मान्नु उपयुक्त हुन्छ ।

वीरगन्ज : पर्सा जिल्लालाई चैत्र मसान्तसम्ममा खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा...

जीतपुर : सवारी दुर्घटना न्युनिकरणकोलागि सवारी साधनहरुको मेकानिकल...

सिरहा : सिरहाको बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ का उधोग पर्यटन, वन तथा वातावरण...

भारतको जयनगरदेखि जनकपुरधाम सम्म पहिलो चरणमा सञ्चालन गर्न नेपाल सरकारले...

लण्डन । बेलायतकी महारानी एलिजाबेथ द्वितीयका पति फिलिप एक...

काठमाडौं । लेभान्तेलाई पाखा लगाँउदै बार्सिलोना स्पेनिस कप अर्थात कोपा...

काठमाडौं : चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग गरेर १६ औं...

वीरगन्ज । अश्वमेध गायत्री महायज्ञको तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ...

सिरहाको वरियापट्टी गाउँकार्यपालिकाको प्राङगनमा संघर्ष समितिले आज देखि कामकाज प्रभावित...

सर्लाही : देव विकास बैंकसँग मर्जरको प्रकृयामा रहेको सहारा...

बारा । १८ वर्ष देखि फरार रहेका चुरी मुद्दाका प्रतिवादी...

गजेन्द्रनारायण सिंह सगरमाथा अस्पतालमा उपचारका क्रममा बुधवार एक जना बिरामीको...

जनकपुरधाम । नेपाली काँग्रेसका केन्द्रिय सदस्य नवीन्द्रराज जोशीले काँग्रेसलाई मजबुत...

एसियाली विकास बैंक (एडिबी)द्धारा संचालित विकास निर्माणका कामहरु गुणस्तरहीन भइरहेको...

सिरहा । जनता अावास कार्यक्रमका कारण नवराजपुर गाउँपालिकाका ५० घर...

सप्तरीमा गएराति एक जना प्रहरी हवल्दार महेन्द्र चतरी यादवमाथि अज्ञात...

सुरेन्द्र महतो , जोहोर, मलेशिया : मलेशियामा...

तनहुँ । तनहुँको बन्दीपुरमा आयोजना गरिएको मिनि म्याराथनको उपाधि बन्दीपुरका...

काठमाडौं । २१ औं भूकम्पीय सुरक्षा दिवस विभिन्न कार्यक्रम गरी...

जनकपुरधाम । सुनको मुल्य बढने क्रम हप्तादिन देखि जारी छ...

सर्लाहीको लालबन्दी नगरपालीकाले जंगली हात्तीले क्षति पुर्याएका घरका पिडित परिवारलाई...

प्रदेश २ को आठ जिल्लामा आजबाट जन्मिने सबै बेटीको १...

जनकपुरधाम । संघिय (केन्द्र)सरकारले संसदमा दर्ता गरेको ‘नेपाल प्रहरी र...

सप्तरी । प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले थारु समुदायको...

जनकपुरधाम । लागुऔषध गाँजा सहित प्रहरीले एकलाई पक्राउ...

जनकपुरधाम । लागु औषध चरेश मुद्दाका फरार अभियुक्त ...

जनकपुरधाम : जनकपुरसहित सम्पूर्ण तराई–मधेशमा आज तिला सङ्क्रान्ति...

धरान : धरान उपमहानगरपालिका–१६ की १३ वर्षीया बालिका अनुषा...

विराटनगर : विराटनगर भन्सार कार्यालयले चालु आर्थिक वर्षको प्रथम...

सप्तरी । सप्तरीमा भएको दुघर्टनामा परी गम्भिर घाइते भएका एक...

जनकपुरधाम : मकर संक्रान्ति तथा माघी पर्व २०७५ को शुभ...

सिरहा । ईलाका प्रहरी कार्यालय लहान सिरहाबाट खटिएको प्रहरी गस्ती...

जनकपुरधाम । दराे घर दिगााे वस्ति नाराका...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण...

जनकपुरधाम । रक्षा मन्त्री ईश्वर पोखरेलले तराई मधेशमा विकासको गति...

सिरहा । सिरहाको मिर्चैया नगरपालिका ७ स्थित अन्दाजी १६...

सप्तरी । तराई मधेस राष्ट्रिय अभियानका संयोजक जयप्रकाशप्रसाद गुप्ताले मधेशमा...

जनकपुरधाम । जनकपुर जेसीजको ३६औ शाखा अधिवेशन तथा वार्षिक साधारण...