Tue, 25 Sep 2018
ताजा समाचार
दास परिवारलाई तीन लाख राहत सहयोग || आजदेखि सोह्रश्राद्ध सुरु || सडक निर्माणका लागि धर्ना || राजस्व असुलीमा भारी बृद्धि || 'विद्यार्थीको वृत्ती विकास’ सम्बन्धी पाँचौ कन्भेन्सन || राजपा नेपालको बैठक ११ गते || जनकपुरका अभियानीहरु झाडापखाला प्रभावित क्षेत्रमा || स्थानीय तहको अधिकार खोसिदै || डा भूसालद्धारा मितेरीपुल र बालगृहको स्थलगत निरिक्षण || श्रीमती बनाउँछु भनेर किशोरीलाई बलात्कार गर्ने युवक पक्राउ || एसिड पीडित दासको मृत्यु || बाल विवाह विरुद्द जनचेतना कार्यक्रम सम्पन्न || बालिका बलात्कृत || नदीमा डुबेर बालकको मृत्यु || सरकारको अधिनायकवादी शैलीलाई असफल पार्नुपर्छ : देउवा || महोत्तरीमा भन्सार छलेर ल्याएको १७ लाखको सामान बरामद || शिक्षकको परीक्षाका कारण विद्यालय बन्द || डेरी उद्योगबाट तीस हजार युवालाई रोजगारी || चप्पल उद्योगमा श्रम शोषण || प्रदेशको नामांकन र राजधानीमा विवाद || एसिड प्रहारबाट घाइते युवतीको मृत्यु || माल्दिभ्सको राष्ट्रपतिमा विपक्षी दलका उम्मेदवार सोलिहलाई अग्रता || बार्सिलोना बराबरीमा रोकियो || सुचनाको माँग गर्दै राष्ट्रिय विद्यार्थी संघ रिले अनशनमा || मदिरा पिउन आउने भारतीयका कारण होहल्ला र असुरक्षा || अपांग दाजु भाईलाइ राज्य मन्त्रीले गरे सहयोग || प्रहरीका टाउँको दुखाई , लागुऔषध प्रयोगकर्ता बालकहरु || प्रहरी जवानद्वारा आत्महत्या || घाँटी रेटिएको अवस्थामा एक युवक फेला || नायब सुब्बाको दुर्घटनामा निधन || भिठ्ठामोड–जलेश्वर–जनकपुर सडक निर्माणमा ढिलाइ || प्लास्टिक घरभित्र तरकारी खेती || पत्रकार राहत कोष स्थापना || लिभरपुल इङ्लिस प्रिमियर लिग फुटबलको शीर्ष स्थानमा || नेपाल प्रहरीको छवि धुमिल बन्दै || वडा अध्यक्षव्दारा ज्ञापन || खोलामा डुबेर एक जनाको मृत्यु || बारापर्सामा पेट्रोलियम पदार्थको अभाव || नगरस्तरमा बालबालिकाकोलागी अनिवार्य बजेट विनियोजन गरिने : || मुख्यमन्त्री राउतद्वारा राहत प्रदान ||
भूकम्पको दुई वर्षपछि त्यस दिनलाई सम्झँदा

बैशाख १२, २०७५

  •                      सञ्जय मित्र

 प्रकृति आफैँमा रहस्यमय छ । प्रकृतिका कतिपय घटनाहरुको बारेमा मानिसले अझै पनि पत्ता लगाउन सकेका छैनन् । विज्ञानको चमत्कारले धेरै रहस्यलाई रहस्य रहन नदिएर तिनको रहस्यलाई पर्दाफास गरेको छ । विज्ञानले चमत्कार गरेको हो भन्ने कुरामा कसैलाई आशंका छैन । हरेक दिन विज्ञानका नयाँ आविष्कारहरु आइरहेका छन् । कतिपय पुराना कुरालाई विस्थापित गर्दै लगेको छ । धेरै अन्धविश्वास, विश्वास तथा मान्यताहरुलाई विज्ञानले घटाएको छ, हटाएको छ । मानिसको परिश्रमले गर्दा पृथ्वीभन्दा करोडौँ किलोमिटर टाढाको कुरालाई घरमै बसी बसी देख्न सक्ने भएको छ । पृथ्वीको गर्भभित्र रहेको कुरालाई बाहिर निकाल्न सक्ने भएको छ । आँखाले देख्न नसकिने वायुमा पनि अनेकौँ तत्व रहेको कुरालाई देखाएर प्रमाणित गरेको छ । तर अझै पनि प्रकृतिमाथि विज्ञानले पूर्णरुपमा विजय हासिल गर्न सकेको छैन ।गत आइतवार बिहान एक्कासि कुहिरो लाग्यो । मध्य वैशाखमा कुहिरो लाग्दा धेरैलाई अचम्म लाग्यो । कतिपयले अनेक किसिमका शंकाउपशंकाहरु पनि व्यक्त गरे । मध्य वैशाखमा पुसको जस्तो बाक्लो कुहिरो र एक्कासि कँपकँपाउने जाडोले धेरैलाई डर लागेको थियो । त्यसै दिन दिउँसो त्यस दिनसम्मकै सबैभन्दा बढी गर्मी भएको थियो । ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई समेत त्यस दिनको प्रकृतिको रुपले अचम्ममा पारेको थियो । सामाजिक सञ्जालमा पनि त्यस दिनको फोटो र शंकाका अभिव्यक्तिहरुले पर्याप्त ठाउँ पाएको थियो । ग्लोबल वार्मिङको असरको रुपमा स्वीकार गरेर धेरैले चित्त बुझाए तर वास्तवमा यसको रहस्य भने बाहिर आउन सकेन ।आज दुई वर्ष पूरा भयो २०७२ मा आएको भूकम्पको । नेपाल निर्माणको इतिहासमा धेरै महत्वपूर्ण भूमिका रहेको गोरखा जिल्लाको बारपाक केन्द्र विन्दू बनाएर गएको भूकम्पको दिन शनिवार परेको थियो । शनिवार सार्वजनिक विदा भएकोले मानवीय क्षति कम भएको तत्कालीन विश्लेषण थियो । यद्यपि हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो । अरबौँको सम्पत्ति  नाश भयो । त्यस प्राकृतिक विपदाले दीर्घकालीन प्रभाव पा¥यो नेपालमा । यस देशको राजनीतिलाई भूकम्पले खासै ठूलो असर त पारेन तर राजनीति पनि भूकम्पले प्रभावहीन भने रहन सकेन । पुनर्निर्माण प्राधिकरणको गठन भयो । त्यसको सिइओको नियुक्तिदेखि राजीनामासम्म वा सरकार परिवर्तनसँगै हटाउनेसम्मको चलखेल राजनीतिक प्रभावकै रुपमा रहेको थियो । सरकार परिवर्तन र सिइओ परिवर्तन तथा भूकम्पपीडितले पाउने राहत तथा उनीहरुको घर निर्माणको सन्दर्भका नीतिहरु बदलिइरहे । यसले गर्दा दुई वर्ष पूरा हुँदा पनि घरबारविहीन भएकाहरुले अहिलेसम्म घरसम्म पाउन नसकेको गुनासो विभिन्न सञ्चार माध्यममा आइरहेका छन् । वैशाख १२ मा दिउँसो आधा घन्टाको फरकमा दुईचोटि गएको भूकम्पमध्ये पहिलोलाई मूल भूकम्प र पछिल्लोलाई पहिलोकै पराकम्प मानियो । भूकम्पले जसरी यहाँको धरतीलाई हल्लायो, जति संरचनालाई ध्वस्त बनायो, कतिलाई क्षतिग्रस्त बनायो, कति मरे, कति अपांग भए र कतिलाई मानसिक प्रभाव प¥यो भन्ने विषयमा यथार्थ जानकारी सबै नेपालीले पाउन सकेको देखिएको छैन । यद्यपि भूकम्प गएपछि करिब तीन महिनासम्म निरन्तर आएको पराकम्पले सम्पूर्ण नेपालीलाई सतर्क रहिरहन सन्देश दिएको थियो । अझै पनि पराकम्प आउन छोडेको छैन । त्यत्तिवेला नै कतिपय सञ्चार माध्यमहरुले भूकम्पसम्बन्धी जानकारी दिँदा तीन वर्षसम्म पराकम्प गइरहने बताएको थियो । अहिलेसम्म सयौँचोटि पराकम्प गइसकेको छ । सुरुमा दिनहुँ जान्थ्यो । पछि विस्तारै समय बित्दै जाँदा पराकम्पको अवधि भने बढ्दै गयो । पराकम्पले धरती हल्लिने क्षेत्र कम हुँदै गयो । पराकम्पको कम्पन पनि कम हुँदै गयो । गत हप्तामात्र काठमाडौँमा भूकम्पको धक्का महसुस भएको थियो, त्यसलाई पनि पराकम्पनकै संज्ञा दिइएको थियो ।वैशाख १२ गतेलाई सम्झिँदा मात्र पनि अधिकांशको मन अहिले पनि डरले कम्पित हुन्छ । भूकम्प आउँदा मधेसमा पनि जन र धन दुवैको क्षति पुगेको थियो । मधेसमा परेको प्रभावको विषयमा धेरै पक्ष मौन छ । भौतिक क्षति पहाड र उपत्यकामा धेरै भएको कुरो निर्विवाद छ तर तराई मधेसमा पनि भौतिक र मानसिक क्षति भएको छ जसको लेखाजोखातिर खासै कसैको ध्यान गएको देखिएन । अरुको पीडा देखेर मधेसले आफ्नो पीडालाई बिर्सेको थियो । त्यस वेला मधेसको हरेक घर र हरेक व्यक्तिले अन्न, तरकारी, कपडा र रकम सबै किसिमको सहयोग पु¥याएको थियो । अझ कतिपय मानिस पहाडका विभिन्न ठाउँमा गएर श्रमदान पनि गरेका थिए निर्माणमा । हो, आफ्नो पीडालाई बिर्सेर अरुलाई सहयोग गरेको गरेको संस्कारको व्यावहारिक प्रदर्शन मधेस र मधेसीले गरेको त्यो अवसर बिर्सन सकिने चाहिँ पक्कै होइन । संकटमा मधेसीले सेवा गरेको अविस्मरणीय समयको सम्झना आजको दिनले गराउँछ । त्यस भूकम्पलाई धेरै ठाउँमा महाभूकम्प पनि भनिएको पाइन्छ । समग्र देश हल्लिएको थियो र अन्य कैयौँ देशमा पनि नेपालको भूकम्पको धक्का महसुस गरिएको थियो । नेपाल बाहेक अन्य केही देशमा पनि जन र धनको क्षति पुगेको थियो भने मधेसमा यसको प्रभाव नपर्ने कुरै भएन । यथार्थमा मधेसले भौतिक क्षतिको साथमा मानसिक क्षति पनि बेहोरेको थियो । धेरैको मनोविज्ञानमा पनि भूकम्पले प्रभाव पारेको थियो । त्यत्तिवेला विभिन्न संघसंस्थाले मुख्य गरी महिला तथा केटाकेटीमा परेको मनोवैज्ञानिक प्रभावलाई कम गराउन मनोसामाजिक विमर्शतिर ध्यान दिएका थिए । मनोसामाजिक विमर्श सेवा गर्नेहरुले पनि धेरै नै मिहिनेत गर्नुपरेको थियो । कतिपय मानिस सपनामा भूकम्प भूकम्प भनेर बर्बराउँदै डराएर भाग्ने गरेको अवस्था पनि थियो । अहिलेसम्म पनि भूकम्पको मनोवैज्ञानिक प्रभाव पूर्णतया हटिसकेको छैन ।भूकम्पले नेपालको एउटा क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव पारेको छ । त्यो हो – गृह निर्माणमा परेको प्रभाव । भूकम्पपछि नेपाल सरकारले गृह निर्माणको लागि निश्चित मापदण्ड नै लागू गरेको छ देशभरि । अब पक्की घर निर्माण गर्दा पहिलेभन्दा धेरै क्षेत्रमा धेरै किसिमले सतर्क भएर बनाउनु पर्ने नियम बनेको छ । अगाडि वा पछाडि अनिवार्यरुपले खुल्ला जमिन छोड्नुपर्ने मात्र नभई सडक निर्माणको स्वरुपलाई समेत परिवर्तन गरेको छ । अब साँघुरा गल्लीयुक्त चार फिट, पाँच फिट बाटोको नक्सांकन सम्पूर्णतः बन्द भएको छ । पहिले सामान्यता दुवैतिरबाट चार चार फिट वा पाँच पाँच फिट कटौती गरेर बीचमा आठ वा दश फिटको सडक बनाएर जमिनको खण्डीकरण वा जमिनलाई घरेडी बनाउने गरिन्थ्यो, अब यो पूर्णतया रोकिएको छ । बाटो फराकिलो हुने गरी बस्ती बसाउने वा घर निर्माण गर्ने जुन नयाँ कुरो भएको छ, यो पहिले शायद थिएन । अब आफ्नो निजी जमिनमा पनि बाटो निकाल्दा गल्लीको नक्सा बनाउन सम्भव छैन । विकासको दृष्टिकोणले हेर्दा यसलाई भूकम्पको सकारात्मक प्रभाव मान्न सकिन्छ ।हुन त विनाशको सकारात्मक प्रभाव हुँदैन पनि भनिन्छ तर हरेक सकारात्मक वा नकारात्मक क्रियाको प्रतिक्रिया हुन्छ नै । प्रतिक्रिया सकारात्मक वा नकारात्मक दुवै हुन सक्छ । साथै एक सन्दर्भमा देखिएको सकारात्मक प्रतिक्रिया अर्को सन्दर्भमा नकारात्मक पनि हुन सक्छ र एक सन्दर्भमा देखिएको नकारात्मक प्रतिक्रिया अर्को सन्दर्भमा सकारात्मक पनि हुन सक्छ । जति धेरै गहिरो वा ठूलो घाउ हुन्छ, उति धेरै ठूलो त्यसको खत पनि बस्छ । हो, भूकम्प यति धेरै ठूलो थियो कि पाँच वर्षभन्दा माथिका प्रायः सबै नेपालीलाई त्यस दिनको सम्झना नभएर रहँदैन । धेरैले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक घटनाका रुपमा पनि वैशाख १२ को भूकम्पलाई मानेका छन् । पहिले अनुमान लगाउन नसकिने हुनाले भूकम्पबाट सधैँ सतर्क रहनु नै बुद्धिमानी हुन्छ । प्रकृतिको भूकम्प नै यस्तो घटना हो जसको बारेमा पहिले कुनै अनुमान वा सटिक भविष्यवाणी कसैले गर्न सकेको छैन । आँधी, समुद्री तुफान र वर्षाजस्ता प्राकृतिक घटनाको पूर्वानुमान लगाउन सकेका वैज्ञानिकहरु भूकम्पसम्बन्धी पूर्वानुमानको कुने स्पष्ट जानकारी प्राप्त गर्न सकेका छैनन् । यस कारण सतर्कता, सचेतता र निरन्तर पूर्व तयारी अवस्थामा मानव समुदाय रहिरहनु पर्दछ । जानकारी नै नदिएर आउने हुनाले हरदम सचेत रहनु नै यसको क्षतिलाई कम गर्ने उपाय हो । निर्माणलाई सकेसम्म भूकम्प प्रतिरोधी बनाउनु र आफूलाई हरेक क्षण भूकम्प अहिले नै आए यसरी सुरक्षित रहन सक्छु भन्नेतिर ध्यान दिनु आवश्यक छ । भौतिक निर्माण र मानसिक तयारी दुवै अवस्थामा सधैँ तयार भएर बस्दा भूकम्पको नोक्सानीलाई निकै कम गर्न सकिन्छ । २०७२ वैशाख १२ को दिन दिउँसोदेखि लगातार हल्लिएको धरतीले सबैलाई दिएको सन्देश यही हुनुपर्छ । सञ्चार माध्यमहरुले पनि यतातिर निरन्तर सचेतना प्रवाह गर्नुलाई आफ्नो कर्तव्य मान्नु उपयुक्त हुन्छ ।

चन्द्रनिगाहपुर । तेजाब आक्रमणमा परी मृत्यु भएकी रौतहट...

जनकपुरधाम । प्रत्येक वर्ष आश्विन कृष्ण पक्षदेखि सुरु हुने सोह्रश्राद्ध...

जनकपुरधाम ।सडकमा रहेका खाल्डाखुल्डी र पानी जम्ने समस्याबाट छुटकाराका लागि...

राजेन्द्र यादव , जनकपुरधाम ।आन्तरिक राजस्व कार्यालय जनकपुरले गत आर्थिक...

जनकपुरधाम । जनकपुरको निजि विद्यालय मोनाष्टिक ईगलिंश बोर्डिङ्ग स्कुलद्वारा सोमवारदेखि...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल धनुुषा अध्यक्ष मण्डल र...

जनकपुरधाम । झाडापखाला प्रभावित क्षेत्र महोत्तरीको जलेश्वर नगरपालिका वडा नं....

काठमाण्डु । संघिय सरकारले स्थानीय तहको अधिकार खोस्न थालेको छ...

वीरगंज । वीरगन्ज महानरपालिकाद्धारा भइरहेको निमार्णकार्य तथा बालगृहको प्रमुख प्रशासकिय...

मलंगवा । सर्लाही हरिवनका स्थानियबासीहरुले १७ वर्षिया...

चन्द्रपुर । चन्द्रपुरमा (रौतहट) एसिड आक्रमणबाट गम्भीर बनेकी रौतहट...

चन्द्रपुर । बाल विवाह विरुद्द सचेतना कार्यक्रम अर्तगत परियोजना शुरुवात,अन्तत्र्रिmया...

भद्रपुर : झापाको हल्दिबारी गाउँपालिकामा चार वर्षीया बालिका बलात्कृत...

घोडाघोडी : नुहाउने क्रममा शिवगङ्गा नदीमा डुबेर आज एक बालकको...

काठमाडौं । प्रमुख प्रतिपक्ष दल नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले...

महोत्तरी । जिल्ला भन्सार कार्यालयले भन्सार छलेर ल्याएको साढे १७...

डडेल्धुरा : शिक्षक सेवा आयोगको परीक्षाका कारण जिल्लाका धेरै...

पाल्पा : डेरी उद्योगले नेपालमा ३० हजारभन्दा बढी बेरोजगार युवालाई...

विराटनगर : मोरङको बूढीगङ्गा गाउँपालिका बाँसबारीमा रहेको ‘हाइलाइफ’ चप्पल...

विराटनगर । प्रदेश नम्बर १ को स्थायी राजधानी र नामाकरणको...

काठमाडौं । एसिड प्रहारबाट गम्भीर घाइते भएकी रौतहटको चन्द्रपुर...

माल्दिभ्स । माल्दिभ्सका विपक्षी दलका नेता इब्राहिम मोहम्मद सोलिहले राष्ट्रपति...

स्पेन । स्पेसिन लिग फुटबलको जारी सिजनमा बार्सिलोनाले पहिलो पटक...

मलंगवा । सर्लाहीको सदरमुकाम मलंगवामा राष्ट्रिय विद्यार्थी संघले तीन...

सर्लाही । भारतको विहारमा मदिरापान बिक्रीवितरण र ओसारपसारमा प्रतिबन्ध लगाइएपछि...

गौर । प्रदेश २ का कृषि ,भूमि व्यवस्था तथा सहकारी...

जीतपुर । जीतपुरमा एउटै पसलमालगातार दुई चोटीचोरी भएपछि , प्रहरीको...

स्याङ्जा : जिल्ला कारागार स्याङ्जामा कार्यरत एक प्रहरी जवानले...

जनकपुरधाम । धनुषामा एक युवक घाँटी रेटिएको अवस्थामा फेला परेका...

पशुपतिनगर, इलाम : इलामको चुलाचुली गाउँपालिकामा कार्यरत नायब सुब्बा जगत...

बर्दिवास : महोत्तरीको सदरमुकाम जलेश्वरलाई भारतीय सीमा र धनुषाको जनकपुरसँग...

बलेवा : कुलतमा लागेका युवाका लागि सुधार गृहका रुपमा स्थापना...

इलाम : नेपाल पत्रकार महासङ्घ इलाम शाखाले पत्रकारका लागि आपत्कालीन...

काठमाडु । साउथ ह्याम्पटनलाई हराउँदै लिभरपुल इङ्लिस प्रिमियर लिग फुटबलको...

काठमाडु । अपराध अनुसन्धानमा अब्बल मानिँदै आएको नेपाल प्रहरी पछिल्लो...

जनकपुरधाम । कमला नगरपालिकाका वडाअध्यक्षहरुले नगरप्रमुख रामउदगार गोइतलाई शनिवार ९...

भद्रपुर : खोलामा डुबेर मेचीनगर–८ सालघारीका ३६ वर्षीय शिवु...

जीतपुर : मुलुकी ऐनमा सवारी चालक सम्बन्धि गरिएको ब्यवस्थाको परिवर्तनको...

बर्दिबास : बालबालिकाले भयत्रासमुक्त वातावरणमा सुरक्षित र...

राजविराज : प्रदेश नं. २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले...