Thu, 15 Nov 2018
ताजा समाचार
प्रदेशको नामाकरणका लागि कार्यदलले कार्य थाले || बन्ने भो रामजानकी स्टेडियम || मुख्यमन्त्रीद्वारा खानेपानी ओभरहेड टैंकको उद्वघाटन || बिभेदकारी नीतिले कुस्ती ओझेलमा || नवनिर्वाचित पदाधिकारीहरुको सथप ग्रहण || दुर्घटना बीमा गर्न पत्रकारलाई आग्रह || शहीद परिवार भेट्न प्रचण्ड र बादल गाउँमा || रत्नजित र दिपेश क्वार्टरफाइनलमा || दीपिका-रणवीरको बिहे इटालीको सात शताब्दी पुरानो दरबारमा || १३ वर्षीय बालकको बक्सिङ रिङमै मृत्यु, थाइल्यान्डमा खैलाबैला || विश्व बैङ्कसँग १८ अर्बको सम्झौता || कांग्रेसभित्र गुटैगुट || भैरहवा मालपोत अनलाइनमा || कृषि विश्वविद्यालयमा आगजनी || नेपाल प्रहरीलाई ‘डिजिटल गर्भनेन्स अवार्ड’ || सूर्यदेवको आराधना गरी छठपर्व मनाइँदै, यस्तो छ व्रतविधि || बरियारपट्टीको सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || छठ पर्वमा चढाइने केरा जनकपुरधामको बार्ह बिघा || छठ पर्वमा चढाइने उखु जनकपुरधामको बार्ह बिघ्घा नजिकै || छठको तयारी अन्तिम चरणमा || विपन्न परिवारलाई वडाअध्यक्षको सहयोग || सरकार संघीय शिक्षा ल्याउने तयारीमा || शिक्षामा फड्को मार्दै प्रदेश || गरीब तथा विपन्नलाई छठ पूजाका लागि सामाग्री वितरण || छठ प्रारम्भ, आज खरना || भोजको निहुँमा युवतीमाथि सामूहिक बलात्कार || केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहबीच विदा प्रतिष्पर्धा || साँसद रौनियार योजना तर्जुमामा || प्रदेश २ ले खेलमैत्री नीति बनाईने || लागूऔषधसहित एक पक्राउ || नालामा मासु बेच्दा छठ व्रतालुलाई सकस || सुरू भयाे काठमाडौं–जनकपुर पर्यटकीय बस सेवा || गलत सूचना दिने पक्राउ || छठका लागि बाँसको सामग्री बनाउन व्यस्त मरिक समुदाय || विष्फोटक पदार्थ नष्ट || राजपुत क्षेत्रिय समाज नेपालको नवनिर्मित भवनको समुदघाटन सम्पन्न || तिहारमा रु ५० लाखको फूलमालाको कारोबार || रेडियो नेपालका पूर्व सम्पादक मास्केको निधन || सामुदायिक विद्यालयलाई सहयोग || पाँच घर जलेर नष्ट ||
प्रदेश २ : बालौं शिक्षाको दीयो

बैशाख २८, २०७५

  •                                  धर्मेन्द्र झा

 शिक्षा मानवको नेसर्गिक अधिकार हो, विश्वका कुनै पनि व्यक्तिलाई स्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्ने अधिकार छ । विश्वका प्रत्येक देशका सरकारले यस मुद्दालाई कुनै  न  कुनै  दृष्टिले  प्राथमिकतामा  राखेका  हुन्छन्  र  राख्नु  पनि  पर्छ  ।  कुनै  सरकारले  शिक्षाको  मुद्दालाई  महत्व दिइएको पाइएकन भने त्यो सरकार जनताप्रति जिम्मेबार छैन भनेर बुझ्नुपर्छ । शिक्षा यस्तो पक्ष हो जसका आधारमा समाज र देश बन्ने या विग्रने कुरा निर्धारित हुन्छ । जनताको यो अधिकार सुनिश्चित गर्न राज्य सक्रिय हुनुको विकल्प छैन । नेपालमा विगतका सरकारले  जहिल्यै  पनि  शिक्षालाई  प्राथमिकतामा  राखेर नीति तय गर्ने गरेको सार्वजनिक गर्ने गरिए पनि अपेक्षित उपलब्धी प्राप्त हुन सकेको पाइएको छैन । यो दुखद विषय हो ।   राज्यको  असन्तुलित  नीतिका  कारण  देशमा  शिक्षाका सन्दर्भमा समाजमा भेदभावपूर्ण अवस्थाको सिर्जना   हुन   पुगेको   यथार्थलाई   अस्वीकार   गर्न   सकिँदैन  ।  पछिल्लो  दिनमा  नेपालमा  शिक्षा  यस्तो  माध्यम बन्यो जसले आमजनतालाई दुई वर्गमा कित्ता काट गर्यो । नेपाली शिक्षा पद्धतिले दुइ थरि वर्गका नागरिक  विकसित  गर्यो  भन्दा  असत्य  ठहर्दैन  ।  पहिलो हुने खाने वर्ग जसले महँगा निजी विद्यालयमा अध्ययन गर्ने अवसर पाए र तुलनात्मकरुपमा स्तरीय शिक्षा  प्राप्त  गर्न  सके  ।  दोस्रो,  आर्थिक  अवस्था  कमजोर  भएका  वर्ग  जसले  महँगा  विद्यालयमा  अध्ययन  गर्ने  अवसर  पाएनन्  र  वाध्यकारीरुपमा  सामुदायिक सरकारी विद्यालयमा अध्ययन गर्नु परेको छ  ।  यस्तोमा  पछिल्लो  वर्गकाले  क्रमशः  प्रतिस्पर्धा  गर्न  सक्ने  क्षमता  गुमाउँदै  जाने  अवस्थाको  सिर्जना  भयो वा भइरहेको छ । देशमा उपलब्ध सम्पूर्ण अवसर माथि  चर्चा  गरिएको  पहिलो  वर्गकै  वरिपरि  केन्द्रित  भएको छ वा भइरहेको छ । यस्तोमा देशमा स्पष्टतः दुई वर्गको विकास भइरहेको छ भन्दा अन्यथा ठहर्दैन, जो समग्र देशका लागि अत्यन्त घातक छ । यसको अन्त्य गरिनु आवश्यक छ । दुखका साथ भन्नुपर्छ यो अवस्थाबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित हुन पुग्यो हालको प्रदेश २ मा अवस्थित जिल्लाहरु  ।  विगतमा  सम्भवतः  राज्यले  विभेदकारी  नीति  अबलम्बन  गर्यो  जसका  कारण  यो  प्रदेश  शैक्षिक उपलब्धिका दृष्टिले निकै उपेक्षित रहनु परेको यथार्थ  कसैबाट  लुकेको  छैन  ।  विगतमा  कुनै  बेला  देशमा शिक्षाको दीयो प्रज्वलित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको यस प्रदेशमा कुन वेला यो दीयो निभ्ने स्थितिमा पुग्यो त्यसको पत्तै भएन । पछिल्ला दिनको मूल्यांकन गर्ने हो भने मधेशमा न त प्रभावकारी ढंगले शैक्षिक नीति नै कार्यान्वयन्को प्रयत्न भयो न त कुनै मूल्यांकनको संयन्त्र नै क्रियाशील भयो । अब निश्चय पनि प्रदेश सरकार यसतर्फ संवेदनशील हुनु आवश्यक छ र यथोचित शैक्षिक नीतिको तर्जुमा गर्नु जरुरी छ । अबको  शिक्षा  नीतिले  यस  विषयमा  सम्बोधन  गर्नु  अपेक्षित छ । यसअघिका  दिनमा  केन्द्र  सरकारले  शिक्षाका  क्षेत्रमा  कुनै  कार्य  नै  नगरेको  होइन  तर  ती  कार्य  पर्याप्त  हुन  सकेनन्  ।  मधेशका  सन्दर्भमा  हेर्ने  हो  भने  यहाँ  विद्यालयीय  शिक्षासँग  सम्बन्धित  चारवटा  समस्या  मुख्य  छन्  ।  पहिलो,  विद्यार्थी  भर्ना  नै  नहुने  र  विद्यालय  नजाने  ।  दोस्रो,  भर्ना  भएका  विद्यार्थीले  बीचमै  अध्ययन  छोड्ने  र  विद्यालयबाट  बाहिरिने  ।  तेस्रो, विद्यालयमा स्तरीय अध्ययन् अध्यापन नहुने । र  चौंथो,  विद्यालय  नै  नहुने  तिनीहरु  झोलामा  मात्र  सीमित हुने । जहाँसम्म विद्यार्थीलाई विद्यालयमा भर्ना गराउने  कुरा  छ,  सरकारले  अभियान  नै  सञ्चालन  गरेको छ । यस वर्ष पनि सरकारले २०७४ को चैत १५ देखि २०७५ को वैशाखसम्म विद्यार्थी भर्ना तथा पाठ्यपुस्तक वितरणसम्त्रन्धी कार्यतालिका बनाएको छ । नेपाल सरकारले यो कार्यक्रम २०६१ सालदेखि नै कार्यान्वयन् गर्दै आएको छ । यस कार्यक्रमको लक्षित समूह  चार  वर्षदेखि  १२  वर्ष  उमेरका  बालबालिका  हुन् । यस कार्यतालिका र कार्यक्रमको मूल्यांकनको प्रयास  गरिएका  खण्डमा  मधेशमा  यस  उमेरका  थुप्रै  बालबालिका विद्यालयबाहिर रहन बाध्य छन् । प्रश्न उठ्छ किन ? यसको समुचित उत्तर कसैसँग पनि छैन । भावी दिनमा प्रदेश सरकारले यस्ता प्रश्नको उत्तर दिने अवस्थामा आफूलाई उपस्थित गराउन सक्नुपर्छ । माथि     उल्लेख     गरिएको     पक्षहरुबाहेक     अर्को पक्ष पनि छ । त्यो हो विद्यालय जानबाट वञ्चित रहेकाहरु  ।  अहिले  पनि  देशमा  विद्यालय  जानबाट  वञ्चित रहेकाहरुको संख्या निकै ठूलो छ । शैक्षिक तथ्यांक २०७४ अनुसार नेपालभरि प्राथमिक तहमा ८८  हजार  दुई  सय  सातजना  बालबालिका  अझै  पनि विद्यालयबाहिर छन् भने आधारभूत तहका तीन लाख  १३  हजार  दुई  सय  ८९  विद्यार्थी  विद्यालय  बाहिर छन् । शिक्षाको युग भनिने आजको समयमा यति  धेरै  संख्यामा  बालबालिकाहरु  विद्यालयबाहिर  रहनुले  देशको  शैक्षिक  अवस्थाको  भयावह  चित्र  प्रस्तुत् गर्दछ । यसमा पनि प्रदेश २ को अवस्था अझ कहालिलाग्दो छ । यस प्रदेशमा मात्र दुई लाख बढी विद्यार्थी  विद्यालयबाहिर  रहेको  तथ्य  सार्वजनिक  भएको  छ  ।  प्राथमिक  तह  (कक्षा  १  देखि  ५)  मा  खोटागं,  मोरंग,  सप्तरी,  दोलखा,  सिन्धुली,  धादिगं,  महोत्तरी, धनुषा, वारा, पर्सा, सर्लाही, रौतहट, मनागं, पर्वत, जुम्ला, हुम्ला, प्युठान, बझागं, रोल्पा, सुर्खेत, दैलेख,  वर्दिया  र  दार्चुला  जिल्लाहरुमा  औसत  खुद  भर्ना दर ९७ दशमलव २ प्रतिशतभन्दा कम छ । यस्तै सर्लाही,  रौतहट,  धनुषा,  पर्सा,  वारा,  कपिलवस्तु,  मोरगं,  सुनसरी,  रुपन्देही,  सप्तरी,  सिरहा,  महोत्तरी  र  बाँके यस्ता जिल्ला हुन् जहाँ आधारभूत तह (कक्षा १ देखि ८) मा सबैभन्दा बढी विद्यार्थी विद्यालयबाहिर रहेका छन् । शैक्षिक तथ्यांक २०७४ अनुसारको उक्त, विवरणको विश्लेषण गरेका खण्डमा यसमा प्रदेश २ का सबै जिल्ला परेको पाउन सकिन्छ । यस तथ्यांकमा सुधार अपेक्षित छ र यो सुधार प्रदेश सरकार एक्लैबाट सम्भव छैन । यो अवस्थाको सिर्जना हुनुमा निश्चय पनि  देशको  शिक्षा  नीति  दोषी  रहेको  कुरामा  शंका  छैन  ।  यसैले  यो  समस्याको  समाधानमा  स्थानीय  तह,  प्रदेश  सरकार  र  केन्द्रीय  सरकार  तथा  नागरिक  समाज  संयुक्तरुपमा  सक्रिय  हुनु  अपरिहार्य  छ  ।  विगतमा  देशको  शिक्षा  नीतिले  आवश्यकताअनुसार  सम्बद्ध  क्षेत्र  र  जिल्लालाई  सम्बोधन  गर्न  सकेन,  यो सत्य हो । अबका दिनमा यसमा सुधारको नीति अख्तियार  गर्नुपर्छ  ।  विद्यमान  अवस्थामा  सुधार  नगरिए असन्तुलित शिक्षा पद्धतिले असमान नागरिक निर्माण  गर्ने  सम्भावनालाई  नकार्न  सकिँदैन  ।  यो  अवस्था  सिर्जना  हुनुको  मूल  कारण  शिक्षा  नीति  र  कार्यक्रमको  कमजोर  कार्यान्वयन्  हो  ।  तत्कालका  प्रचारमूखी  अभियानहरुले  अपेक्षित  उपलब्धि  प्राप्त  नहुने कुरातर्फ सचेत रही सरकार आवश्यक नीति र कार्यक्रम कार्यान्वयन्मा गम्भीर हुनु जरुरी छ ।यस  अवस्थामा  सुधार  ल्याउनु  निश्चय  पनि  प्रदेश  सरकारको  मुख्य  चुनौती  हो  ।  यसलाई  प्रदेश  संस्थापनले  अवसर  मानेर  स्वीकार  गर्न  सक्नुपर्छ  र  आवश्यक  कार्य  गर्न  तत्पर  हुनुपर्छ  ।  प्रदेश  २  मानव  विकास सूचकांंकमा प्छि परेको छ । यो सूचकांकमा सुधार  ल्याउने  अन्य  धेरै  कुरा  आवश्यक  पर्लान  तर  शिक्षा सबैभन्दा मुख्य हो भन्ने हेक्का सरकारलाई हुनु जरुरी छ ।

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को नामाकरण र स्थायी राजधानी तोक्न...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को रामजानकी स्टेडियम अन्ततःजनकपुरधाममा ...

वीरगंज। मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले वीरगंज–२ छपकैयास्थित नवर्निमित ...

जनकपुरधाम । धनुुषाका क्षीरेश्वरनाथ...

काठमाडौँ : नेपाल पत्रकार महासङ्घले श्रमजीवी तथा स्वतन्त्र पत्रकारका...

बेनी : पारिवारिक भ्रमणको सिलसिलामा म्याग्दीमा रहनु भएका नेकपाका अध्यक्ष...

काठमाडौं । पूर्वविजेता राष्ट्रिय च्याम्पियन नेपाली सेनाका रत्नजित तामाङ...

बलिउड अभिनेता रणवीर सिंह र अभिनेत्री दीपिका पादुकोण यहि बुधबार...

बैंकक । थाइल्यान्डमा भएको बक्सिङ खेलमा १३ वर्षीय बालकको...

काठमाडौं । पुल सुधार तथा मर्मतसम्भार एवं खाद्य तथा...

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका कार्यकर्ताले गुट–उपगुट अन्त्यको आवाज उठाइरहँदा...

भैरहवा : मालपोत कार्यालय भैरहवाले आजदेखि अनलाइनबाट सेवाग्राहीलाई सेवा प्रदान...

चितवन : कृषि तथा वनविज्ञान विश्वविद्यालय रामपुरमा विद्यार्थीहरुले आगजनी...

काठमाडौँ : सूचना प्रविधिको उत्कृष्ट प्रयोग गरी कार्य गरेबापत...

जनकपुरधाम : छठ पर्वको मुख्य दिन आज साँझ अस्ताउँदो...

सिरहा । बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव भएपछि...

छठ पर्वमा चढाइने केरा जनकपुरधामको बार्ह बिघा ...

छठ पर्वमा चढाइने उखु जनकपुरधामको बार्ह बिघ्घा नजिकै...

अनिल कुशवाहा , महेन्द्रनगर (धनुषा) । ...

जीतपुर । दलित, गरिब तथा बिपन्न बर्गहरुलाई छठ मनाउनकोे लागि...

कुलदिप दास ( प्रेम ) , जनकपुरधाम : जनकपुरधाम...

जनकपुरधाम । छठ पर्व आईतवारबाट विधिवत प्रारम्भ भएको छ ।छठको...

लहान । सिरहा जिल्लाको लक्ष्मीपुर पतारी गाउँ पालिका–२ की एक...

वीरगञ्ज । देशभरी नै लोकप्रिय बन्न थालेको छठ पर्वको अवसरमा...

वीरगञ्ज । पर्सा जिल्ला निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ बाट प्रतिनिधि...

जीतपुर (सिमरा) ।बाराको जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका बासीहरु ...

जनकपुरधाम : दीपज्योती टुर्स एण्ड ट्राभल प्रालिले पहिलोपटक काठमाडौंबाट पर्यटकीय...

बाजुरा : १०० नं मा फोन गरेर गलत सूचना...

इनरुवा : छठ पर्व शुरु भएसँगै सुनसरीका मरिक समुदायलाई अहिले...

सिरहा । सिरहाको औरही गाउँपालिकाका सशस्त्र वेश क्याम्पमा वाडा नम्बर...

राजपुत क्षेत्रिय समाज नेपालको नवनिर्मित भवनको समुदघाटन सम्पन्न ...

जनकपुर : यस वर्ष तिहारमा जनकपुरमा रु ५० लाख...

काठमाडौँ : रेडियो नेपालका पूर्व समाचार सम्पादक तथा प्रसारक...

लेखनाथ : कास्कीको पोखरा महानगरपालिका–३१ बेगनासस्थित आनन्दज्योति माविमा विद्यार्थीसँगै...

कृष्णनगर : कपिलवस्तुको शिवराज नगरपालिका–१० इस्लामनगरस्थित तिहारका लागि बालेको...