Fri, 21 Sep 2018
ताजा समाचार
मैथिली फिल्म "दहेजक पिरा"को पोस्टर सार्वजानिक || मातृका र रघुबीरको सम्पती छानविन गर : नेता झा || वीरगञ्ज महानगरपालिकाका २ कर्मचारी सहित ३ तीन पक्राउ || मोहर्रम पर्व मनाइँदै || सहमतिपछि यातायात सञ्चालन || संविधान कार्यान्वयन गर्न निकै चुनौती : नेता महतो || घुस लिएको अभियोगमा दुई जना पक्राउ || महोत्तरी जमुनियाँमा प्रहरी पोष्ट स्थापना || लामो दुरीमा गाडी नचल्दा यात्रुहरु अलपत्र , सामान ढुवानी पनि || मल बन्दरगाहमै थन्कियो || खेलकूदले देशलाई चिनाएको छ: मन्त्री विश्वकर्मा || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || डिजिटल प्रणालीको शुभारम्भ || विष्टको निधनप्रति काँग्रेसद्वारा दुःख व्यक्त || महान्यायाधिवक्तविरुद्ध खनिए ट्रम्प || माछापालन योजना || मदिरा नष्ट || एक बन्दीको मृत्यु || मुसहर बस्तीमा संविधान दिवस, संविधान सबैको साझा छहारी होस् || मौका परीक्षाको नतिजा सार्वजनिक || सीके राउतका १०० बढी कार्यकर्ता पक्राउ || डा.सीके राउतका समर्थकहरुले निकाले हजारौको संख्यामा रयाली || निर्वाचन कार्यक्रम सार्वजनिक || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || समृद्धिको राष्ट्रिय दायित्वमा सहयोगी हुन प्रधानमन्त्रीको आह्वान || विधार्थी फोरमको जिल्ला अधिवेशन संपन्न || लागुऔषधसहित एक पक्राउ || एसिड आक्रमणको आरोपमा एक युबक पक्राउ || मलेशियामा विषाक्त मदिरा सेवनबाट ६ को मृत्यु || मोटरसाइकल दुर्घटनामा एकको मृत्यु || फोरमले संविधान दिवस नमनाउने || आज संविधान दिवस मनाइँदै, काठमाडौंको टुंडिखेलमा विशेष समारोह || सम्बन्ध विच्छेदका लागि अदालतमा धाउने पुरुषहरुको संख्या बढ्यो || उपराष्ट्रपति पुन बुधबार चीन जाँदै || मुन–किमबीच दुई घन्टा लामो वार्ता || एएफसी यू १६ फुटबल आजदेखि काठमाडौंमा, नेपालले फिलिपिन्सको सामना गर्ने || १५ बर्ष देखि फरार प्रतिबादी पक्राउ || काठ बेचेको भन्दै स्थानीयले रेन्जपोष्ट कार्यालय घेराउ || प्रहरी चौकी बिश्रामपुर घेराउ || ईलाका प्रशासन कार्यालय चन्द्रनिगाहपुरलाई ज्ञापन पत्र ||
मेरो घरको पजरामा बड्का गाछी छ !

पौष २७, २०७३

- हिमांशु चौधरी


मेरो घरको पजरामा बड्का गाछी छ
हमरा मालपोत जायके छै

 
यी वाक्यहरु हुन– मिथिलाञ्चलमा नेपाली र मैथिली भाषीको समृद्ध जीवन शैलीको । यस्ता केंयौं वाक्यहरु प्रचलनमा रहेका छन जसले दुवै भाषाभाषीको समाजिक, सांस्कृतिक र भाषिक सहअस्तित्वको चिनारीलाई स्थायित्व प्रदान गर्दै एक सुत्रमा आवद्ध गर्ने वातावरण निर्माण गरिरहेको छ ।

मिथिालाञ्चलमा नेपाली र मैथिली भाषाभाषीले एक अर्काको संस्कृति र परम्परलाई स्वीकार गर्दै सामञ्जस्य र आपसी सदभावपूर्ण समाजिक जीवन व्यतीत गरी संस्कृतिको अविभाज्य अंङग बनेको परिलक्षित भइरहेको छ ।

संस्कृति जिन्दगीको एउटा तरिका हो जो शताब्दियौं देखि जम्मा भएर समाजमा व्याप्त रहन्छ  भन्ने मान्यता अनूरुप यस भेगमा बसोबास गर्ने दुवै भाषाभाषी एक अर्कासंग यति घनिष्ट छन कि सांस्कृतिक र धार्मिक परम्पराहरुमा मात्र नभएर भाषामा पनि दुवै समुदाय एक अर्कासंग प्रभावित छन ।

यहांका मैथिली भाषीले आपसमा कुरा गर्दा नेपाली शब्दको पनि प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ । मैथिली भाषमा बोल्दा हमरा मालपोत जायके छै” र नेपाली भाषामा बोल्दा “मेरो घरको पजरामा बडका गाछी छ” लाई एउटा उदाहरणका रुपमा लिन सकिन्छ ।

मिथिला र नेपाल उपत्यकाको सांस्कृतिक सम्बन्ध अत्यन्त प्राचीन रहेको छ । मुसलमानी आक्रमणको बेला मिथिलाका अनेक विद्धान परिवार आफनो एवम् आफनो प्राचीन हस्त लिखित ग्रन्थको रक्षाका लागि तथा जीविका निर्वाह हेतु नेपालतर्फ प्रवेश गरेका थिए ।

मल्लराजा जयस्थिीति मल्लले सामाजिक वर्गीकरण र वर्णाश्रम धर्मलाई कायम गर्न मिथिलाका विभिन्न विद्धानहरुसंग सहयोग लिएको पनि पाइन्छ ।

मल्लकालमा राजाहरु स्वयंले मैथिली साहित्य र परम्पराको विकासका लागि ठुलो योग्दान पुरयाएको कुरा मल्ल राजाहरुले लेखेका अनेक मैथिली नाटक र भक्ति गीत संग्रहहरुले प्रमाणित गरेका छन ।
एकीकरण पश्चात् उपत्यका र यस क्षेत्रका बीच सांस्कृतिक र धार्मिक निकटता कायम भयो । उपत्यका र अन्य पहाडी भेगबाट अनेक नेपाली भाषाभाषी मिथिलाका समतल फांटमा कृषिकर्म वा जागिरेका रुपमा बसाई सराईका क्रममा आएर बसोबास गर्न थाले । हाल मिथिला क्षेत्रमा मैथिली भाषाभाषीहरु मात्र नभएर नेपाली भाषाभाषीको पनि आधिक्य रहेको छ ।

प्राचीनकालदेखि नै मिथिलामा वर्णाश्रम धर्म अस्तित्वमा रहेको देखिन्छ । देवी देवताहरुमा शिवशक्ति तथा विष्णुलाई कालान्तरमा राम र सीता आदीलाई पनि देव देवीका रुपमा स्वीकार गरेर पूजा गर्ने परम्परा पाइन्छ । धार्मिक परम्पराको प्रभावले नेपाली भाषाभाषीहरुमा शिवप्रति विशेष श्रद्धा रहेको र प्रत्येक बर्ष बैद्यनाथधाममा जल चढाउने आस्था देखिन्छ ।

संस्कृति विद् डा. राजेन्द्र विमल भेषभूषा र खानपानको सम्बन्धमा पनि मैथिली भाषाभाषीबाट यस क्षेत्रका नेपाली भाषाभाषीहरु प्रभावित रहेको बताउनुहुन्छ ।  

यस भेगका स्थानीय पोशाक धोती र कमिज नेपाली भाषाभाषी समुदायमा लोकप्रिय रहेको र यसका साथै  नेपाली भाषाभाषी महिलाले आफनो पाराम्परिक पोशाक गुन्यू , साडी , चोलो  र पटुका त्यागेर विशेष प्रकारले मिलाएर साडी र चोलो लगाउने चलन रहेको छ । जुन यस भेगका मैथिली भाषाभाषी महिलाले लगाउने गरेको प्रभाव हो ।  

घरमा आएका पाहुनाहरुलाई विभिन्न प्रकारका अचार, तरकारी, र स्वादिष्ट भोजनद्धारा स्वागत गर्नु यस क्षेत्रको मैथिल समाजको विशेषता रहेको छ । मैथिल गृहिणी पाककलामा ज्यादै दक्ष हुने र विभिन्न प्रकारका स्वादिष्ट अचार, चटनी र तरकारीलाई तारेर अतिथिलाई स्वादिष्ट र रुचिकर भोजनद्धारा सतकार गर्न सिपालु हुन्छन ।

यसको प्रभावको फलस्वरुप यहांका नेपाली भाषाभाषी परिवारमा पनि विभिन्न प्रकारका अचार, चटनी र तरकारीलाई तारेर विभिन्न परिकारद्धारा अतिथीलाई स्वागत गर्ने परम्परा रहेको देखिन्छ ।

मैथिल समाजमा विभिन्न प्रकारका ठठ्यौली परम्प्रा पनि छ । भिनाजु र साला, देवर र भाउजु , साली र भिनाजुका बिच ठट्टा र ख्याल गर्ने चलन छ  र यो चलन यहांका नेपाली भाषाभाषीमा पनि रहेको पाइन्छ ।
विवाह तथा चाडपर्वका अवसरमा मैथिली भाषाभाषी महिलामा मेहदीले हात खुट्टा सिंगार्ने चलन लोकप्रिय रहेको छ भने यो चलन नेपाली भाषाभाषीहरुमा पनि उतिकै लोकप्रिय रहेको उपप्राध्यापक लक्ष्मण अर्याल बताउनुहुन्छ ।

उहांका अनुसार, भेषभुषा र खानपानको सम्बन्धमा पनि मैथिली भाषाभाषीबाट यस क्षेत्रका नेपाली भाषाभाषीहरु प्रभावित रहेका छन ।

विभिन्न संस्कार अन्तर्गत चुडाकर्म, यज्ञोपवित, विवाह आदी संस्कारहरुमा दुवै भाषाभाषीहरुमा मातृका पूजा गर्ने चलन समेत रहेको छ । नवरात्रीका अवसरमा आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि नवमी सम्म दुवै समुहमा नवदुर्गाको व्रत घटस्थापना गरेर नियमित पूजा गर्ने र दुर्गा सप्तसतीको पाठ गर्ने चलन पनि देखिन्छ । विजयादशमीका दिन मातापिता तथा मान्यजनबाट जमरा सहितको टिका ग्रहण गर्ने दुवै समुदायमा चलन रहेको पाइन्छ ।

यसका साथै दीपावलीको चाड दुवै भाषाभाषीबीच समान रुपले दिप प्रज्जवलन गरेर मनाउने परम्प्रा रहेको छ । भाइटिकामा दिन दिदीबहिनीहरुले ब्रत लिएर दाजुभाइहरुका निधारमा टिका लगाइदिने परम्परा पनि दुवै समुदायमा पाइन्छ ।

यस अवसरमा एक अर्काको परम्परालाई स्वीकार गर्दै मैथिली भाषाभाषी परिवारमा पनि सेल र नेपाली भाषाभाषी परिवारमा समेत अनरसा जस्ता पकवान बनाउने चलन पनि रहेको छ ।

छठ मनाउने परम्परा विशुद्ध रुपले मैथिल समाजमा प्रचलित परम्परा भएपनि नेपाली भाषाभाषीहरुले यस क्षेत्रमा बसोबास गर्न थालेपछि यस परम्पराबाट प्रभावित भएर छठ मनाउन थालेको पनि देखिन्छ ।
 नेपाली भाषाभाषी विवाहित महिलाहरुमा पोते लगाउने परम्परा ज्यादै लोकप्रिय रहेको छ । यो परम्प्रा हाल मैथिली भाषाभाषी महिलाले पनि स्वीकार गरेको देखिन्छ । जुन यस भेगमा नेपाली भाषी परम्पराको प्रभाव हो , संस्कृत विद् डा. विमल भन्नुहुन्छ ।

यसका अतिरिक्त अन्य अनेकौं यस्ता परम्परा र पर्व छन जुन मैथिली र नेपाली भाषाभाषीहरुमा समान रुपले लोकप्रिय रहेको र दुवै समुदायले संयुक्त रुपमा मनाउने गरेको पनि पाइन्छ ।

उपत्यकाका नेवार कन्याहरुको पुरुष संगको विवाहभन्दा पहिले बेलसंग विवाह गर्ने चलन छ भने यहांका मैथिल ब्राम्हण र कायस्थ कन्याहरुको पनि पुरुष संगको विवाहभन्दा पहिले आंप र महुवाको रुख संग विवाह गर्ने चलन रहेको छ ।

माघी पर्व, तीज, कृष्णाजन्माष्टमी, शिवरात्री, चौरचन, जुडशीतल यस्ता पर्व छन जुन दुवै भाषाभाषीले मनाउने गरेको घनिष्टतालाई पुष्टि गरिरहेको छ ।

 

जनकपुरधाम । धिरेन्द्र मल्टिमेडिया प्रालिको प्रस्तुति रहेको चलचित्र...

जनकपुरधाम । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा)का वरिष्ठ नेता रामचन्द्र झाले सरकारमा...

वीरगञ्ज । सेवाग्राहीसित घुस लिएको आरोपमा अख्तियारको टोलीले वीरगन्ज महानगरपालिकाका...

नेपालगञ्ज : इस्लाम धर्मावलम्बीको मोहर्रम पर्व बाँकेमा पनि धुमधामका...

बुटवल : मुलुकी संहितामा सवारी चालकका लागि ल्याइएको प्रावधानको...

कञ्चनपुर । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका अध्यक्ष मण्डलका नेता राजेन्द्र...

पर्सा : विद्यालयको अनुमतिपत्र दिन रु एक लाख घुस...

बर्दिवास । महोत्तरी जिल्लाको भङ्गहा नगरपालिका–६ जमुनियाँ चोकमा आज...

जनकपुरधाम । चालकहरुको बन्दले जनकपुरधाम लगायत तराईका ...

वीरगञ्ज : नेपाल आयात गर्न लागिएको मल सिर्सियास्थित सुख्खा...

कास्की : सङ्घीय सरकारका युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर विश्वकर्माले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदले संविधान कार्यान्वयन गर्न मौलिक अधिकारसम्बन्धी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले...

काठमाडौँ : नेपाली काङ्ग्रेसले अछामका पार्टी क्रियाशील सदस्य टेकबहादुर...

वासिंटन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले महान्यायाधिवक्ता जेफ सेसन्सप्रति तिखो...

सिरहा । माछा उत्पादन बढाई नगरक्षेत्रलाई समृद्ध बनाउने योजना सिरहाको...

लहान : सिरहा प्रहरीले जिल्लाको विभिन्न स्थानबाट डेढ हजारभन्दा...

गौशाला : महोत्तरी जिल्लाको जलेश्वर कारागारका एक बन्दीको गए राति...

बर्दिवास : महोत्तरी बर्दिवास–१४ स्थित एकीकृत नमूना मुसहर बस्तीका...

भक्तपुर : राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले कक्षा १२ को ग्रेड वृद्धि...

जनकपुरधाम । धनुषाबाट प्रहरीले सीके राउतका समर्थक १०० भन्दा बढीलाई...

जनकपुरधाम । संविधान जारी भएको दिनको विरोधमा ‘स्वतन्त्र मधेस गठबन्धन’ले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभाअन्तर्गतका १० वटा विषयगत समितिका सभापति चयनका...

काठमाडौँ : नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासङ्घले पेट्रोलियम पदार्थको...

काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले समृद्धि राष्ट्रिय सङ्कल्प...

रौतहट । समाजवादी विधार्थी फोरम नेपाल जिल्ला कार्य समिति रौतहटको...

वीरञ्ज : भारतबाट लुकाइछिपाइ नेपालतर्फ ल्याइरहेको अवस्थामा सशस्त्र प्रहरी...

चन्द्रपुर । दुई किसोरी लाई एसिड आक्रमणको आरोपमा प्रहरीले एक...

काठमाडौं : मलेसियामा विषाक्त मदिरा सेवनबाट मृत्यु हुने नेपालीको...

बागलुङ : बागलुङ नगरपालिका–२ रुद्रेपिपल भन्ने स्थानमा गएराति ग...

राजविराज । संघीय समाजवादी फोरम नेपालका अध्यक्ष समेत रहेका उप–प्रधान...

काठमाडौं । नेपालको संविधान जारी भएको तेस्रो वर्ष पूरा भई...

सिन्धुली । नयाँ मुलुकी संहिता जारी भएपछि सिन्धुलीमा सम्बन्ध विच्छेदको...

काठमाडौं । उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुन औपचारिक भ्रमणका लागि बुधबार चीन...

सोल । दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति मुन जाय इन र उत्तर...

काठमाडौं । एएफसी युथ सिक्सटिन महिला फुटबल च्याम्पियनसिपका छनोट खेल...

जीतपुर : ईलाका प्रहरी कार्यालय निजगढले १५ बर्षदेखि चोरि मुदामा...

चन्द्रपुर । जिल्लाको बृन्दावन नगरपालिका १ मा रहेको वृन्दावन...

चन्द्रपुर । रौतहटको बृन्दावन नगरपालिकाका एक युवालाई हतियार थमाएर फसाउन...

चन्द्रपुर । नेपाल तरुणदल नगर समिति चन्द्रपुरले ईलाका प्रशासन...