Sun, 23 Sep 2018
ताजा समाचार
पोष्ट फेसबुकमा शेयर गर्दा कर्मचारीको जागिर गयो || घाँटी रेटिएको अवस्थामा एक युवक फेला || नायब सुब्बाको दुर्घटनामा निधन || भिठ्ठामोड–जलेश्वर–जनकपुर सडक निर्माणमा ढिलाइ || प्लास्टिक घरभित्र तरकारी खेती || पत्रकार राहत कोष स्थापना || लिभरपुल इङ्लिस प्रिमियर लिग फुटबलको शीर्ष स्थानमा || नेपाल प्रहरीको छवि धुमिल बन्दै || वडा अध्यक्षव्दारा ज्ञापन || खोलामा डुबेर एक जनाको मृत्यु || बारापर्सामा पेट्रोलियम पदार्थको अभाव || नगरस्तरमा बालबालिकाकोलागी अनिवार्य बजेट विनियोजन गरिने : || मुख्यमन्त्री राउतद्वारा राहत प्रदान || अमेरिकामा एक नेपालीसहित तीनको हत्या || मोहर्रममा हिन्दू समुदायको पनि उत्साह || नेकपामा मातृकालाई लोप्पा, महासेठ पक्ष सशक्त || यथास्थितिमा संविधान स्वीकार्य छैन् : मुख्यमन्त्री राउत || मोटरसाइकल ठोक्किदा एकको मृत्यु, एक घाइते || मैथिली फिल्म "दहेजक पिरा"को पोस्टर सार्वजानिक || मातृका र रघुबीरको सम्पती छानविन गर : नेता झा || वीरगञ्ज महानगरपालिकाका २ कर्मचारी सहित ३ तीन पक्राउ || मोहर्रम पर्व मनाइँदै || सहमतिपछि यातायात सञ्चालन || संविधान कार्यान्वयन गर्न निकै चुनौती : नेता महतो || घुस लिएको अभियोगमा दुई जना पक्राउ || महोत्तरी जमुनियाँमा प्रहरी पोष्ट स्थापना || लामो दुरीमा गाडी नचल्दा यात्रुहरु अलपत्र , सामान ढुवानी पनि || मल बन्दरगाहमै थन्कियो || खेलकूदले देशलाई चिनाएको छ: मन्त्री विश्वकर्मा || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || डिजिटल प्रणालीको शुभारम्भ || विष्टको निधनप्रति काँग्रेसद्वारा दुःख व्यक्त || महान्यायाधिवक्तविरुद्ध खनिए ट्रम्प || माछापालन योजना || मदिरा नष्ट || एक बन्दीको मृत्यु || मुसहर बस्तीमा संविधान दिवस, संविधान सबैको साझा छहारी होस् || मौका परीक्षाको नतिजा सार्वजनिक || सीके राउतका १०० बढी कार्यकर्ता पक्राउ || डा.सीके राउतका समर्थकहरुले निकाले हजारौको संख्यामा रयाली ||
जनसंख्या वृद्धि समस्या किन भइरहेको छ ?

असाड २७, २०७५

  •                                    सञ्जय मित्र

 तीव्ररुपले  जनसंख्या  वृद्धि  भइरहेका  देशहरु  प्रायः  शिक्षाको  क्षेत्रमा  पछाडि परेका देशहरु नै हुन् । विकासले भर्खर गति लिइरहेका देशहरु हुन्  ।  जनसंख्याको  धेरै  ठूलो  भाग  गरिबीको  रेखामुनि  नै  रहेका  छन्  ।  गरिबी,  अशिक्षा,  अविकास,  बेरोजगारी  जस्ता  ठूला  समस्याहरु  रहेका  छन्  ।  गरिबीले  अशिक्षा  र  अशिक्षाले  गरिबीलाई  एकापसमा  सहयोग  गरेको देखिएको छ । शिक्षा साधारण रहेको छ । व्यावसायिक शिक्षाले गति लिन सकेको छैन । व्यावसायिक शिक्षाको आवश्यकता रहेको छ ।

दक्षिण एसियामा जनसंख्यामा वृद्धि ठूलो समस्या भइरहेको  छ  ।  धेरैले  बीस  वर्षपहिले  देखेको  गाउँ  अहिले  आएर  आकारमा  करिब  दोब्बर  भइसकेको  कुरा  सबैले  स्वीकार  गर्न  सक्छन्  ।  गाउँमात्र  बढेको  होइन,  सहरको  पनि  वृद्धि  भएको  छ  ।  सहरीकरणमा  वृद्धि  भएको  छ  ।  गाउँमा  पनि  सहरको  सुविधामा  वृद्धि भएको छ । जनसंख्या वृद्धिको अनेक प्रभावहरु देखिन थालिएको छ ।जनसंख्या  वृद्धि  देशको  एउटा  समस्या  भएको  छ  ।  देशको  मात्र  होइन,  लगभग  दक्षिण  एसियाको  नै  समस्याको  रुपमा  जनसंख्या  वृद्धि  रहेको  छ  ।  भारत  र  चीन  दुई  ठूला  देशहरु  विश्वका  सबैभन्दा  ठूला जनसंख्या भएका देशहरु हुन् । बीचमा नेपाल छ । भारत र चीनसँग सिमाना जोडिएका प्रायः सबै देशहरुमा तीव्र गतिमा जनसंख्या वृद्धि भइरहेको छ ।तीव्ररुपले  जनसंख्या  वृद्धि  भइरहेका  देशहरु  प्रायः  शिक्षाको  क्षेत्रमा  पछाडि  परेका  देशहरु  नै  हुन् । विकासले भर्खर गति लिइरहेका देशहरु हुन् । जनसंख्याको  धेरै  ठूलो  भाग  गरिबीको  रेखामुनि  नै  रहेका छन् । गरिबी, अशिक्षा, अविकास, बेरोजगारी जस्ता ठूला समस्याहरु रहेका छन् । गरिबीले अशिक्षा र  अशिक्षाले  गरिबीलाई  एकापसमा  सहयोग  गरेको  देखिएको छ । शिक्षा साधारण रहेको छ । व्यावसायिक शिक्षाले  गति  लिन  सकेको  छैन  ।  व्यावसायिक  शिक्षाको आवश्यकता रहेको छ ।कतिपय  देशमा  जनसंख्या  कम  भइरहेको  छ  ।  विकासको गतिमा निकै अगाडि बढेका र अल्पविकसित देशका  नागरिकहरुका  लागि  सधैँ  सपना  बन्ने  गरेका  देशहरुमा जनसंख्या वृद्धि गराउनु परेको छ । कतिपय देशहरुले  पनि  विभिन्न  अल्पविकसित  देशहरुबाट  वर्षेनी केही मानिसलाई आफ्नो देशमा लगेर त्यहाँको नागरिक बनाइरहेका छन् । त्यहाँको जनसंख्ष्या हरेक वर्ष  कम  भइरहेको  छ  ।  विकसित  देशमा  के  सम्म  पाइएको  छ  भने  त्यहाँको  बासिन्दाको  आयु  लामो  रहेको छ । विकसित देशहरुमा ज्येष्ठ नागरिकहरुको संख्या चाहिँ बढेको छ । स्वास्थ्य चेतना, खानपानमा सचेतना, पर्याप्त आर्थिक आय, सबैजना सधैँ व्यस्त रहन्छन् । बालबालिकाको संख्या हाम्रोजस्तो पछाडि परेका देशहरुको तुलनामा निकै कम हुन्छ । जन्मदर निकै  कम  रहेको  छ  ।  बालबालिकाको  संख्या  पनि  निकै कम रहेको छ ।विदेश  पुगेका  कतिपय  नेपाली  साथीहरुले  के  भन्ने गरेका छन् भने शिक्षित युवाहरुलाई बालबच्चा जन्माउन निकै कम रुचि हुन्छ । एक युवा र एक युवती मिलेर विवाह गर्दछन् तर सन्तान जन्माउन चाहँदैनन् । अथवा एक युवा र एक युवती मिलेर बन्ने एक जोडीले मुस्किलले  एक  सन्तान  जन्माउँछन्  ।  वास्तवमा  यो  दुई  परिवार  मिलेर  एक  सन्तान  जन्माएको  हुन्छ  ।  यसरी प्रायः दुई परिवार मिलेर एक सन्तान जन्माउने चलनले  गर्दा  जनसंख्या  वृद्धि  नकारात्मक  बढेको  छ । नकारात्मक वृद्धिले जनसंख्यालाई बचाइ राख्नु कतिपय  देशको  समस्या  भएको  छ  ।  यसरी  विभिन्न  विकसित देशमा जनसंख्या कम हुँदै जानु समस्याको रुपमा रहेको छ ।जनसंख्याको अत्यधिक वृद्धि हुनु नकारात्मक हो भने जनसंख्याको वृद्धि आवश्यक अनुपातमा नहुनु पनि समस्याको रुपमा रहेको छ । जनसंख्याको सकारात्मक र  नकारात्मक  दुवै  किसिमको  वृद्धि  विश्वको  लागि  समस्या भइरहेको छ । विकसित देशमा जनसंख्या कम हुँदै  जानु  र  विकासशील  देशहरुमा  जनसंख्या  वृद्धि  ज्यादै  हुनु  गरी  जनसंख्याको  दुई  किसिमको  समस्या  रहेका  छन्  ।  केही  देशहरुमा  जनसंख्या  सन्तुलनमा  रहेको छ । जनसंख्याको वृद्धिलाई सन्तुलनमा राख्न सक्ने देशहरुले अहिले निकै विकास गरिरहेका छन् । जनसंख्यालाई  सन्तुलनमा  राख्नु  अहिले  धेरै  देशको  समस्या भएको छ ।अल्पविकसित   वा   विकासशील   देशहरुमा   जनसंख्याको  वृद्धिलाई  नियन्त्रित  गर्नु  परेको  छ  ।  जनसंख्याको वृद्धिको निरन्तर वृद्धिलाई नियन्त्रण गर्नु विभिन्न देशहरुले अनेक उपायहरु गरिरहेका छन् । जनसंख्या वृद्धिलाई रोक्न कतिपय देशले जनसंख्या शिक्षा विषय नै लागू गरेका छन् । जनसंख्या वृद्धिका असरबारे बालबालिकादेखि विश्वविद्यालयसम्मका विद्यार्थीलाई  जनसंख्या  वृद्धिले  भइरहेको  हानिको  विषयमा   शिक्षा   दिएर   प्रत्यक्ष   वा   परोक्षरुपमा   बढी  बालबच्चा  जन्माउने  अभिभावकलाई  देश  विकासको गति कमजोर बनाएको आरोपी बताउने गरिएको छ । यसले प्रत्यक्षतः जनसंख्या बढाउनुलाई अपराध मान्ने गरेको हुन सक्छ । शिक्षित बेरोजगारी बढेर गएको देखिएको छ । विभिन्न देशहरुले आफ्नो  देशको  जनसंख्यालाई  नियन्त्रण  गर्ने  अन्य  प्रभावकारी कदमहरु पनि चालेका छन् । केही दशक पहिले  यतिसम्म  पनि  सुनिन्थ्यो  कि  केही  देशहरुले  कानुन बनाएर नै तोकिएको भन्दा बढी बालबच्चा जन्माउनेलाई  केही  सुविधाबाट  वञ्चित  गरेर  बढी  बालबच्चा  नजन्माउने  उपाय  गरेको  थियो  ।  यसै  गरी  कम  बच्चा  वा  एउटा  बच्चा  जन्माउनेलाई  केही  सुविधा  बढी  दिएर  र  बुढ्यौलीलाई  सुरक्षित  पार्ने  ग्यारेन्टी  गरिएको  पनि  सुनिएको  थियो  ।  जनसंख्यालाई  यसरी  बलजफ्ती  राज्यले  नियन्त्रण  गर्न खोज्ने देशहरुमा पनि केही दशकपछि जनसंख्या नियन्त्रण भएको देखिएको छ । यसै गरी जनसंख्या वृद्धिलाई   रोक्न   एकैचोटि   निरोधात्मक   कदम   चाल्नुभन्दा  जनसंख्या  शिक्षामा  बढी  बल  गर्ने  देशहरुले पनि सफलता पाएको देखिएको छ ।हाम्रो  देशको  सन्दर्भमा  जनसंख्या  वृद्धि  गम्भीर  समस्याको  रुपमा  रहेको  छ  ।  देशमा  माओवादी  द्वन्द्व  उत्कर्षमा  रहेको  समयमा  गरिएको  जनगणनाले  जनसंख्या  केही  कम  भएको  देखाएको  थियो  ।  त्यसभन्दा अघि र त्यसभन्दा पछि पनि जनसंख्याको वृद्धि  उल्लेख्य  रुपमा  भएको  देखिएको  छ  ।  कुनै  परिवारमा धेरै बालबच्चा हुँदा सबैको शिक्षादीक्षामा प्रभाव  पर्ने  गरेको  छ  ।  शिक्षा  प्रभावित  हुँदा  गरिबी  बढ्छ, फेरि गरिबीले अशिक्षा बढाउँछ । यसरी गरिबी र अशिक्षाबीच अन्योन्याश्रित सम्बन्ध रहेको छ । प्रदेश  दुई  भूगोलको  दृष्टिले  यस  देशको  झन्डै  सबैभन्दा  सानो  प्रदेश  हो  तर  जनसंख्याको  दृष्टिले  दोस्रो  ठूलो  प्रदेश  हो  ।  सबैले  बुझेका  छन्,  जनसंख्या  प्रदेश  दुईको  ठूलो  समस्या  हो  ।  यहाँको जनसंख्याको अनुपातमा यहाँ रोजगारीको अवस्था  ज्यादै  दयनीय  रहेको  छ  ।  रोजगारीको  अवस्था दयनीय रहँदा अधिकांश युवाको चाहना परदेशमा कामको खोजी हुने गरेको छ । परदेशमा गएर निकै निकृष्ट श्रम पनि गर्नु पर्दछ । परदेशको कामले  श्रमिकको  केही  परिवारमा  सन्तुष्टि  त  छ  तर  अधिकांश  परिवार  भने  सधैँ  चिन्तामा  हुन्छ  ।  बढ्दो  जनसंख्याले  के  समस्या  देखिएको  छ  भने  हरेक पुस्ताको काम आफ्नो लागि घर बनाउनु र सन्तानको लागि घरेडी सुरक्षित पार्नु । सामान्यतया दुई वा तीनजना छोरा हुँदा बाबुले आफ्नो लागि घर  बनाउन  नपाउँदै  सबै  छोराको  लागि  सोच्नु  परिरहेको  छ  ।  तीन  दाजुभाइका  पनि  त्यसै  गरी  तीन  तीन  सन्तान  हुन्छन्  ।  सबैले  फेरि  त्यहीँ  तीन  सन्तानका  लागि  घर  घरेडीको  समस्यामा  अल्झनु परेको छ । यसरी हामी जनसंख्या वृद्धिले बढीमात्रामा   दाल,   भात   र   डुकुमै   आफूलाई   अल्झाउनु परेको छ । प्रदेश  सरकारले  अत्यधिक  जनसंख्या  वृद्धि  भइरहेको   जिल्ला,   अत्यधिक   जनसंख्या   वृद्धि   भइरहेको जाति र अन्य क्षेत्र किटान गरेर जनसंख्या वृद्धिलाई कम गर्ने उपायको खोजी गर्नु परेको छ । जनसंख्या  वृद्धिले  जनसंख्या  विस्फोटको  रुप  लिन  नपाओस् । जनसंख्या प्रदेशको समस्या नबनोस् बरु विकासको सहायक र हरेक नागरिक प्रदेशको लागि उत्तिकै महत्वपूर्ण बन्न सकोस् भन्ने किसिमको नीति बनाउनु आवश्यक भइसकेको छ । कम्तीमा प्रत्येक युवालाई देशमै स्वरोजगार बन्न सक्ने गरी विभिन्न किसिमका तालिमहरुको व्यवस्था गर्न सकियो भने जनसंख्या अभिशाप होइन वरदानको रुपमा साबित हुन सक्छ ।

 

जनकपुरधाम । असोज ३ गते संविधान दिवसको दिन कालो दिवसको...

जनकपुरधाम । धनुषामा एक युवक घाँटी रेटिएको अवस्थामा फेला परेका...

पशुपतिनगर, इलाम : इलामको चुलाचुली गाउँपालिकामा कार्यरत नायब सुब्बा जगत...

बर्दिवास : महोत्तरीको सदरमुकाम जलेश्वरलाई भारतीय सीमा र धनुषाको जनकपुरसँग...

बलेवा : कुलतमा लागेका युवाका लागि सुधार गृहका रुपमा स्थापना...

इलाम : नेपाल पत्रकार महासङ्घ इलाम शाखाले पत्रकारका लागि आपत्कालीन...

काठमाडु । साउथ ह्याम्पटनलाई हराउँदै लिभरपुल इङ्लिस प्रिमियर लिग फुटबलको...

काठमाडु । अपराध अनुसन्धानमा अब्बल मानिँदै आएको नेपाल प्रहरी पछिल्लो...

जनकपुरधाम । कमला नगरपालिकाका वडाअध्यक्षहरुले नगरप्रमुख रामउदगार गोइतलाई शनिवार ९...

भद्रपुर : खोलामा डुबेर मेचीनगर–८ सालघारीका ३६ वर्षीय शिवु...

जीतपुर : मुलुकी ऐनमा सवारी चालक सम्बन्धि गरिएको ब्यवस्थाको परिवर्तनको...

बर्दिबास : बालबालिकाले भयत्रासमुक्त वातावरणमा सुरक्षित र...

राजविराज : प्रदेश नं. २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले...

वाशिङ्टन, डिसी : अमेरिकाको मेरिल्याण्ड राज्यमा भएको गोली काण्डमा...

नेपालगञ्ज, बाँके : मुस्लिम समुदायको पर्व मोहर्रममा नेपालगञ्जमा हिन्दू...

काठमाण्डु । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा)ले टुंगो लगाएको प्रदेश ईञ्चार्ज ...

राजविराज । संविधान संशोधनको विषयमा वहस चलिरहेको बेला प्रदेश २...

सिरहा । जिरोमाइल देखि बरियारपट्टि जाने सडकखण्ड...

जनकपुरधाम । धिरेन्द्र मल्टिमेडिया प्रालिको प्रस्तुति रहेको चलचित्र...

जनकपुरधाम । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा)का वरिष्ठ नेता रामचन्द्र झाले सरकारमा...

वीरगञ्ज । सेवाग्राहीसित घुस लिएको आरोपमा अख्तियारको टोलीले वीरगन्ज महानगरपालिकाका...

नेपालगञ्ज : इस्लाम धर्मावलम्बीको मोहर्रम पर्व बाँकेमा पनि धुमधामका...

बुटवल : मुलुकी संहितामा सवारी चालकका लागि ल्याइएको प्रावधानको...

कञ्चनपुर । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका अध्यक्ष मण्डलका नेता राजेन्द्र...

पर्सा : विद्यालयको अनुमतिपत्र दिन रु एक लाख घुस...

बर्दिवास । महोत्तरी जिल्लाको भङ्गहा नगरपालिका–६ जमुनियाँ चोकमा आज...

जनकपुरधाम । चालकहरुको बन्दले जनकपुरधाम लगायत तराईका ...

वीरगञ्ज : नेपाल आयात गर्न लागिएको मल सिर्सियास्थित सुख्खा...

कास्की : सङ्घीय सरकारका युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर विश्वकर्माले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदले संविधान कार्यान्वयन गर्न मौलिक अधिकारसम्बन्धी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले...

काठमाडौँ : नेपाली काङ्ग्रेसले अछामका पार्टी क्रियाशील सदस्य टेकबहादुर...

वासिंटन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले महान्यायाधिवक्ता जेफ सेसन्सप्रति तिखो...

सिरहा । माछा उत्पादन बढाई नगरक्षेत्रलाई समृद्ध बनाउने योजना सिरहाको...

लहान : सिरहा प्रहरीले जिल्लाको विभिन्न स्थानबाट डेढ हजारभन्दा...

गौशाला : महोत्तरी जिल्लाको जलेश्वर कारागारका एक बन्दीको गए राति...

बर्दिवास : महोत्तरी बर्दिवास–१४ स्थित एकीकृत नमूना मुसहर बस्तीका...

भक्तपुर : राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले कक्षा १२ को ग्रेड वृद्धि...

जनकपुरधाम । धनुषाबाट प्रहरीले सीके राउतका समर्थक १०० भन्दा बढीलाई...

जनकपुरधाम । संविधान जारी भएको दिनको विरोधमा ‘स्वतन्त्र मधेस गठबन्धन’ले...