Fri, 22 Feb 2019
ताजा समाचार
मोटर साईकलले जंगली जनावरलाई ठक्कर दिदा जनावर सहित २ जना || महोत्तरीमा टिपरको ठक्करले एकको मृत्यु || निर्मला पन्तको हत्या भएको ७ महिना पूरा – उपलब्धि शून्य, || श्रीमतीको बञ्चरोले हत्या गरे पश्चात, काटिएको टाउको लिएर पुलिस थाना || चन्द्रपुर वडा न. ५ द्धारा खेल सामाग्री वितरण || बन्द भएको पुलको काम सुरु || भाषा सास्कृतिको सवालमा सरकार गम्भीर देखिएन आलम || राईस मिलको जग्गा अधिग्रहण गर्ने मुख्यमन्त्रीको वाचा भएन पुरा || काँग्रेसमा विवाद गहिरिदै, केन्द्रिय समिति बैठक स्थगित || डीजे रथ चालकको मृत्यु || ‘बेटी बचाउ,बेटी पढाउ’ कार्यक्रम राष्ट्रिय बनोस् || .बर्थिङ सेन्टर स्थापना || कृषिलाई अझ प्रभावकारी बनाउन बिउ व्यवसायीलाइ नगर प्रमुख || महायज्ञ सुरु , पहिलो दिन विशाल कलश यात्रा || नेपाली काग्रेसका सभापती देउवालाई जीतपुरबासीले स्वागत || गौशाला उद्योग वाणिज्य संघको नेतृत्वमा रामराजाप्रसाद साहका प्यानल विजयी || चोरी गरिएको मोटरसाईकल सहित ३ जनालाई महोत्तरी प्रहरीले गरे सार्वजानिक || २३ दिन देखि युवक वेपत्ता || कोईरालामाथि कड्किए देउवा || ‘सनी लियोनी’ बिहारको जुनियर इञ्जिनियर पदको परीक्षामा टप ! || दुई बालिका एकै दिन बलात्कृत || लागुऔषधसहित तीन महिला पक्राउ || लाइसेन्सको नाममा ५ लाख ठग्ने पक्राउ || महिला हिंशा न्युनिकरण तालिम सुरु || प्रदेश २ मा ६ सय १ मानवअधिकार हननका घटना || बलिकाको बलात्कारपछि हत्या गर्ने ‘हाम्ली डन’ पक्राउ || १६ औं बार्षिक साधारण सभा सम्पन्न || निल गाई मारेको आरोपमा महोत्तरीमा १ जना पक्राउ || बलात्कार अभियोगमा १ पक्राउ || सीमावर्ती क्षेत्रमा उच्च सतर्कता || बलात्कारपछि बालिकाको हत्या, ४ पक्राउ || करेन्ट लागेर विद्युत् कर्मचारीको मृत्यु || आज प्रजातन्त्र दिवस : मुख्यमन्त्री राउतद्धारा शुभकामना सन्देश जारी || कारको ठक्करबाट पैदलयात्रीको मृत्यु || कृषिमा कर्णालीलाई आत्मनिर्भर बनाइने || सिरहामा खाद्यान्न उद्योगहरु अनुगमन नहुदा सर्वसाधारण स्वास्थ्यमा सास्ती || सिरहामा जनताको पसिनाले तिरेको राजस्व चौपट || ‘संघीय र प्रदेश सरकार असफल भयो’ || महतो र यादव हटाइए || ३ हजार घुस सहित पक्राउ ||
पहिला प्रदेशको चुुनाव

चैत्र १६, २०७३


चन्द्रकिसोर



नेपालको संविधान अब एउटा बस्तुगत यथार्थ हो । संविधानसभाद्वारा ल्याईएको चालु संविधानको अर्को विकल्प देखिदैन । संविधानसभाबाट जनताद्वारा जनताका लागि जनताको संविधान ल्याईएको भन्ने मान्यता हुुन्छ ।

नेपालको विकसित राजनीतिक सामाजिक परिस्थितिलाई यति भनेर मात्र चुप लाग्न सकिदैन् । यस संविधानलाई साझा धरोहर बनाउने पक्रियाको बारेमा पनि राजनीतिक शक्तीहरुले खुल्ला हृदयले विमर्श चलाउन सकेका छैनन् । त्यसले गर्दा  यो संविधान आफैं जिउने र मर्ने डिलमा ठडिएको छ । 

पहिलो पक्ष, यो संविधानलाई जे जसरी भएपनि संविधानसभाबाट ल्याईएको हुनाले यसलाई राष्ट्रिय प्रस्थानविन्दु मान्नुपर्ने हुन्छ । हो यसलाई गतिशील र प्राणवन्त बनाउन यसप्रति देखिएका वृहत्तर असन्तुष्टीलाई पनि संवोधन गर्न संसोधनबाट अगाडी बढ्नुपर्छ ।

नेपाली राजनीतिका प्रत्येक मध्यमार्गी पक्षको नैतिक कर्तव्य हो कि संविधानसभाबाट ल्याईएको संविधानको अस्तित्वलाई स्वीकार गर्नु ।

यसो किन भनिदैछ भने संविधानसभाबाट ल्याईएको संविधान प्रति जे जति असन्तुष्टी र असहमति भएपनि, जे जस्तो तरिकाबाट संविधान ल्याईने प्रपञ्च गरिएपनि यो संविधान संविधानसभाबाटै ल्याईएको हो । यो संविधानले मृत्युवरण गर्यो भने त्यसपश्चातको लोकतान्त्रिक विधि के हुने त्यो आगतको गर्भमा छ । यहा“ यो पनि प्रष्ट्याउनु आवश्यक छ कि चालु संविधानको मृत्युलाई संविधानसभा पहिलोको मृत्युस“ग तुलना गर्न सकिदैन् ।

त्यतिखेरको शुन्य परिस्थितिमा जे जस्तो तरिकाले चुनावी सरकार आयो त्यसको बहुआयामिक असर सबै लोकतान्त्रिक राजनीतिक शक्तिले भोगेकै छन् । वर्तमान संविधानको मृत्यु भयो भने त्यसले नेपालका प्रत्येक मध्यमार्गी लोकतान्त्रिक शक्तिलाई चेपुवामा पार्छन र अनुदार आन्तरिक र बाह्य मनशुवाहरु हौसिन्छ । अहिले नै संविधान कार्यान्वयनको संक्रमणबाट गुज्रीराख्दा राज्यका अंगहरु लोकतान्त्रिक हुन नसक्दा विभिन्न रुप र रंगमा अनुदारता प्रक्षेपित भईरहेको छ ।

त्यसैले यो संविधान कार्यान्वयन हुन सकेन भने धेरै उपलब्धी धरापमा पर्ने देखिन्छ । संविधानले संस्थागत गरेका गणतन्त्र, लोकतन्त्र, सामाजिक न्याय जस्ता अधिकांश विषय लोकतान्त्रिक मध्यमार्गी सबैका लागि समान सहमति र गर्वका विषयबस्तु हुन् । 

पछिल्लो एक वर्षको अनुभवले के देखायो भने संविधानसभाको गणित मात्रले संविधान जारी हुन सक्छ तर लागु हुन सक्दैन । संविधान भनेको संविधानसभाको अंकगणित होईन् । यो सरकार बनाउने र गिराउने संसदको ४९ र ५१ को खेल पनि होईन् ।

संविधान जसका लागि बनाईएको छ, ति सरोकारराख्ने सबै वर्ग, पक्ष र भूगोलले त्यसलाई स्वीकार नगरेसम्म संविधान लागु हुन सक्दैन । त्यसैगरि संविधानसभाबाट संविधान ल्याईदा असहमतिलाई आन्दोलनमा रुपान्तरित गरेका पक्षले पनि के बुझ्दै गएका छन् भने संविधान जलाईएपनि संविधान भित्रका केहि तपशीलका विषयबस्तुहरु मात्र सुधार्नुपर्ने छन् ।

संविधानसभाबाट ल्याईएको उपलब्धीलाई समग्रतामा लत्याउने स्थिति छैन् । यहिनेर अवतरणको उचित अवसरको ढोका खुल्न सक्छ । संविधान संसोधनको कुनै विकल्प छैन् । संविधान संसोधनका निमित्त उचित तत्परता र संवेदनशीलता नदेखाईकन फगत संविधान दिवस मनाउन  तिर संविधानका रचनाकार पक्षहरु उद्दत भए भने त्यसले यी रचनाकारहरु नै संविधानलाई जहरको सुई दि“दैछन् भनेर बुझ्नुपर्ने हुन्छ ।

सरकारमा रहेका वा नरहेका ति दलहरु जो संविधानका मुल रचनाकार पक्ष हुन्, उनीहरुले सार्वजनिक खपतका लागि जे जस्ता महावाणी प्रकट गरेपनि, आहान र आक्षेप प्रतिध्वनित गरेपनि मुलतः संविधान संसोधन प्रति उदासिन देखिनु भनेको प्रकारान्तरमा सबै मध्यमार्गीका निमित्त प्रत्युत्पादक हुनेछ । यसैले संविधान संसोधन गर्नेपर्छ ।  

यतिखेर दुईवटा दायित्व छ, एउटा संविधानलाई स्वीकार गर्ने पक्षहरुको आयतन बढाउने, दोस्रो स्वीकार गर्न पुगेका राजनीतिक शक्तिहरुमाझको ऐक्यबद्धताले संविधान भित्रका अन्तरविरोधहरुलाई निफन्ने ।  छोटो अनुभवले के प्रमाणित गर्दै गएको छ भने कि संविधानका रचनाकार पक्षले तत्कालिन ‘ईगो’ का कारणले जे जस्तो तरिकाले संविधान ल्याएपनि त्यसभित्र अनेकौं रिक्तताहरु छन्, अनेकौं यथार्थहरुलाई असम्मान गरिएको छ, कैयौं विरोधाभासका गा“ठोहरु त्यहा“ लुकेका छन् ।

यी सबैलाई संविधान मान्ने सबै राजनीतिक शक्तिहरुले उच्चतम विवेकको प्रयोग गरी एक्यबद्ध रुपमा प्रकट भए संविधानलाई सहज प्रवाहमान बनाउन सकिन्छ । यसका निमित्त संविधान मान्ने र संविधानमा संसोधन चाहने दुईटै पक्षहरुले तत्कालिन राजनीतिक जोडघटाउ भन्दा माथि उठेर संविधान संसोधनको यथार्थ पक्षलाई हेर्न आवश्यक छ । 

‘नेपालको संविधान २०७२’ ले आफ्नो प्रस्तावना मै भनेको छ, संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्थाको माध्यमद्वारा दिगो शान्ति, सुशासन, विकास र समृद्धिको आकांक्षा पुरा गर्न संविधानसभाबाट यो संविधान जारी गरिएको छ । भनेपछि यो संविधानमार्फत गणतन्त्र र संघियता लोकतान्त्रिक पद्धतिबाट संस्थागत हुने र जनताको समृद्धि हुने संकल्प लिईएको छ ।

तर जसरी स्थानीय तहको संख्या तथा सीमाना निर्धारण आयोगको कामकारबाही अघि बढिरहेको छ र त्यसले जुन अवधारणा ल्याएको छ । त्यो सारमा प्रदेशको विरुद्धमा ल्याईएको प्रपञ्चको रुपमा देखापर्न थालेको छ । निश्चित रुपमा लोकतान्त्रिक राज्य प्रणालीमा नागरिकलाई बलियो बनाउन राज्य स्वयं उसको समक्ष पुगेको अनुभूति हुनुपर्दछ ।

त्यसैले त तीन तहको संरचनाको व्यवस्था गरिएको छ । 
संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको मुल संरचना संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरि तीन तहको स्वीकारिएको छ । स्थानीय तहका बारेमा जेजति अधिकार र कार्यक्षेत्र बा“डफा“ड गरिएको छ । त्यसले प्रदेशलाई केवल आलंकारिक मात्र बनाउन खोजिएको छ ।

आयोगको काम कारबाही र अवधारणा पनि प्रदेशलाई ओझेल पारेर स्थानीय तहलाई शक्तिशाली बनाउन खोजिएको देखिन्छ । नेपालको केन्द्रिकृत राज्य संरचनालाई परिवर्तित गर्न मधेश विद्रोह मार्फत हस्तक्षेप गरेर संघियताको जुन अवधारणा स्वीकार गराईयो त्यसलाई अहिले पनि राजनीतिका मुख्य खेलाडीहरु आत्मवरण गर्न सकेका छैनन् ।

त्यसैको प्रतिच्छाया“ संविधानमा स्थानीय तहको अधिकारहरुको सूची तथा तीनै तहको अधिकारको साझा सूचीमा प्रतिविम्बित भएको छ ।

अहिले आयोगले जे जसरी गा“उपालिका र नगरपालिकाको संख्या निर्धारण गर्न खोजेको छ त्यसले राष्ट्रियसभा सदस्य निर्वाचित गर्न र प्रकारान्तरमा राष्ट्रपति चयन गर्न मधेसको प्रतिनीधित्वलाई कुण्ठित गर्नेछ । यो सबै मधेशको प्रतिनीधित्व र पहु“चलाई नियोजित गर्ने औजारको रुपमा आएका अवधारणा हुन् । पुर्ननिर्र्धारणका बारेमा जे जसरी तथ्य र सत्यहरु बाहिरीदै गएका छन्, त्यसले मधेसमा थप उकुसमुकुस बढाउ“दै गएको छ ।

अन्य मुलुकको ‘कपी पेष्ट’ गरेर नेपालमा संरचनाहरु खडा गर्ने, यहा“को स्थानीयता, सामाजिक चेतना, व्यवहारिकता, अभ्यासको पृष्ठभूमि, जवाफदेहिताको मात्रा जस्ता पक्षहरुलाई ‘इग्नोर’ गर्नु जस्तो हो । केन्द्र र स्थानीय तह मात्रै हु“दाको अवस्थामा आयोगले ल्याको अवधारणा प्रयोग हुन सक्थ्यो होला, तर यहा“ त बीचमा प्रदेश छ ।

प्रदेश निर्माणको खा“चो नेपालको राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक आवश्यकताले परेको हो । प्रदेशलाई प्रभावकारी नबनाईकन सामथ्र्य र पहिचानका पक्षहरुको सन्तुलन हुनै सक्दैन । केन्द्रको एकलका“टेपनलाई जतिसुकै शक्तिशाली स्थानीय तहले लगाम लगाउन सक्दैन् । स्थानीय तहलाई शक्तिशाली बनाउने ललिपप देखाएर मुलतः राज्यको केन्द्रिकृत शक्ति सञ्चयका अभ्यासलाई निरन्तरता दिने मनोविज्ञानले काम गरेको छ ।

समाधान छ तर त्यसका लागि सबै पक्षले विवेक पुर्याउनैपर्छ । पहिला प्रादेशिक सिमांकनको झमेलालाई संसोधन मार्फत सुल्झाउनुपर्यो । संघियता भनेकै सहमति र समझदारी हो, सबैले संविधानबाट आफैंजस्तो खोजेको र रोजेको पाउन सक्दैनन् ।

तर सबैले हाम्रो पनि खोजाई र रोजाईको अशं त्यहा“ छ भन्ने फराकिलो बुझाई हुनैपर्छ । यसरी नै संविधानलाई स्थायित्व प्रदान गर्न सकिन्छ र मृत्युु हुुनबाट जोगाउन सकिन्छ । सम्पूर्ण नेपालबासीको भरोशा र अपनत्व ग्रहण गराउन सकिन्छ । प्रदेशको सिमांकन छिनोफानो भएपछि यसले स्थानीय तहको पूर्नसंरचना कार्यलाई गति दिन सक्छ ।

२०७४ माघ ७ भित्र तीन निर्वाचन सम्पन्न गरिसक्ने भन्ने कुरा संविधानमै उल्लेख गरिसकिएको छ । त्यसका लागि  प्रदेशको चुनाव सम्पन्न गर्न प्राथमिकता दिनुुपर्छ । यसका लागि मधेसका शक्तिहरुलाई पनि सहयोगी र स्वीकार्य बनाउन सकिन्छ ।

स्थानीय तहको संख्या निर्धारण संघियतामैत्री हुनुपर्छ, अहिले संविधानले प्रदेशलाई उछिन्नेगरि स्थानीय तहको अधिकारसूची तथा प्रदेश र केन्द्रसगको साझा सूची जे जसरी राखेको छ त्यसमा परिमार्जनको आवश्यकता छ । प्रदेशको सिमांकनका लागि संसोधन गर्ने बेलामा स्थानीय तहको अधिकारलाई प्रदेशमैत्री बनाउने हिसाबले संसोधन गर्नुपर्छ ।

अनिमात्र यसले आर्थिक समानता, समृद्धि र सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्न, समानुपातिक समावेशी र सहभागितामुुलक सिद्धान्तका आधारमा समतामुुलक समाजको निर्माण गर्न सक्छ । यति गर्न सकियो भने मात्र तोकिएको समयमा निर्वाचनहरु क्रमवार हुन सक्छ ।  

मधेसका संघर्षरत दलहरुले उठाईराखेका माग र त्यसको संवोधनका लागि सरकार र संसदबाट हुनसक्ने प्रयत्नको औचित्य यथावत छ । यसका निमित्त संघर्षरत मधेसीदल जति जवाफदेहि हुनु जरुरी छ, त्यति नै अहिले प्रतिपक्ष कित्तामा उभिन पुुगेका एमाले विवेकशील हुन ।

सरकारमा रहेका मुख्य दल माओवादी केन्द्र र नेपाली का“ग्रेसले मधेसलाई इन्गेज गर्न आफूूभित्र प्रष्ट मार्गचित्र बोक्न त्यतिकै जरुरी छ । यति गरेपछि मात्र सबै पक्षले संविधानलाई अबको एउटा बस्तुुगत यथार्थ मानेको प्रमाणित हुन्छ र नेपाली राजनीतिमा खुला र उदार मध्यमार्गको आयतन फराकिलो हुन्छ । 

 

जिल्ला महोत्तरी औरही नगरपालिका-४ रेडक्रस टोल नजिकै जंगली जनावर...

महोत्तरी । जिल्ला महोत्तरी औरही नगरपालिका-९ स्थित ईनर्वा टोल नजिक...

कञ्चनपुर । कञ्चनपुरको भीमदत्तनगरपाकिला –२ कि १३ वर्षीया किसोरी निर्मला...

बीबीसी । बुधबार भारतको मध्यप्रदेशको मुरैना जिल्लामा एक व्यक्तिले श्रीमतीको...

गौर: रौतहटको चन्द्रनिगाहपुरमा हुने अनर्तराष्ट्रिय कराँते प्रतियोगितामा सहभागिहुने आयोजक टिमका...

गौर : निर्माणाधीन पुलको कामनै बन्द गरेर हिंडेको पप्पु कन्स्ट्रक्सनले...

रौतहटमा विभिन्न कार्यक्रम गरी विश्व मात्रृ भाषा दिवस मनाइएका छन...

गौरको ऐतिहासिक मैदानको रुपमा रहेको गौर राईस मिलको जग्गा...

काठमाण्डु । नेपाली काँग्रेस भित्रको गुटबन्दी सतहमा आएको छ ।...

मलंगवा । विवाहमा चर्को आवाज गर्ने डी जे रथ सर्लाहीको...

राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले छोरी शिक्षाको लागी प्रदेश २ सरकारले...

गुलरिया नगरपालिका–१२ मा बर्थिङ सेन्टर स्थापना भएको छ । सो...

वीरगन्ज महानगरपालिका नगर प्रमुख विजय कुमार सरावगीले कृषि...

मलंगवा । सर्लाहीको कौडेना गाउँपालिका-३ फुलपरासीमा हुन लागेको श्री...

रन्जन यादव : प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली काग्रेसका सभापती...

महोत्तरीको गौशाला उद्योग वाणिज्य संघको नेतृत्वमा रामराजाप्रसाद साहका प्यानल विजयी...

गौशाला । मोटरसाईकल चोरी गरेको आरोपमा पक्राउ परेका ३...

जनकपुरधाम । धनुषा जिल्लाको विदेह नगरपालिका वडा नम्बर ३ कर्माही...

नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले वीपी र जीपी बाहेकका कोईरालाहरुको...

नाममा के छ र ? धेरैले भन्ने गरेको र सुनिएको...

सिरहा जिल्लाको धनगढीमाई नगरपालिका र गोलबजार नगरपालिकामा छुट्टाछुट्टै दुई बालिका...

जनकपुरधाम । जनकपुर–जलेश्वर सडख मण्डबाट प्रहरीले चेकजाँचको क्रममा लागुऔषधसहित तीन...

सवारी चालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) बनाइदिने नाममा ५ लाख ठगी...

जनकपुरधाम । धनुषाको गणेशमान चारनाथ नगरपालिकामा महिला हिंसा न्युनिकरणमा सरोकारवालाहरुको...

अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केन्द्र (इन्सेक) प्रदेश २ ले नेपाल...

धनुषाको मिथिला नगरपालिका ३ हरिहरपुर टोलकी एक ११ वर्षिया...

साना किसान कृषि सहकारी संस्था लिमिटेड दिगम्बरपुरको १६ औं...

महोत्तरी । निल गाई मारेको आरोपमा महोत्तरीमा १ जना पक्राउ...

जनकपुरधाम । प्रहरीले बलात्कार अभियोगमा एकजना भारतीय नागरिकलाइ पक्राउ गरेको...

सुरक्षाफौजले गत हप्ता पुलवामामा भएको आत्मघाती आक्रमणको प्रमुख योजनाकार मानिएका...

धनुषा जिल्लाको मिथिला नगरपालिका वडा नम्बर ३ हरिहरपुरमा गत...

बैतडी : करेन्ट लागेर बैतडीमा आज बिहान एक विद्युत् कर्मचारीको...

जनकपुरधाम : प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले ६९ औं...

चितवन : भरतपुर महानगरपालिका–२३ मा सोमबार राति कारको ठक्करबाट एकको...

सुर्खेत : कर्णाली प्रदेश सरकार भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी...

लहान । सिरहाको लहानमा होटल तथा खाद्यन उद्योगहरुको खाद्यन प्रविधि...

सिरहाको भाग्यवानि गाउँपलिकामा प्रतिनिधि सभ, प्रदेश सभाको संसद र मन्त्री...

जनकपुरधाम । संघीय र प्रदेश २ सरकार असफल भएको नेपाली...

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा) भित्रको विवाद उग्ररुप लिन थालेको छ ।...

राजविराज ।मालपोत कार्यालय सप्तरीमा दुई जना कर्मचारीलाई घुस सहित अख्तियार...