Fri, 18 Jan 2019
ताजा समाचार
चैत्र मसान्त भित्रमा पर्सा जिल्लालाई खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा गर्ने || सवारी साधनहरुको मेकानिकल चेक जाँचतथाचालकहरुको स्वास्थ्य परिक्षण || सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || वन सखाप पार्न लागेको प्रदेश मन्त्रीको आरोप || रेल खरिद गर्न सरकारको सैद्धान्ति सहमति || बेलायतकी महारानीका पति फिलिप सवारी दुर्घटनामा घाइते || बार्सिलोना कोपा डेल रे फुटबलको क्वाटरफाइनलमा || स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर भएपछि डा. केसीलाई राति काठमाडौं ल्याइयो || २ करोड लागतमा अश्वमेध यज्ञ || वरियापट्टी गाउँपालिकामा संघर्ष समितिद्धरा धर्ना : कामकाज प्रभावित || सहारा विकास बैंकको सूचीकरण खारेज भएपछि कारोबारमा गिरावट || १८ वर्ष देखी फरार प्रतिवादी पक्राउ || डा.झाको लापर्वाहीले बिरामीको मृत्यु,अस्पतालमा तनाव || काँग्रेसलाई मजबुत बनाउनुको विकल्प छैन : नेता जोशी || एडिबीको काम गुणस्तरहिन भइरहेको गुनासो || जनता आवासले दलितको उठिबास || मेर्चाारा कार्बाही स्वरुप सप्तरीमा प्रहरी हवलदारमाथि गोली प्रहार , || अलपत्र परेका नेपाली कामदार नरेन्द्र स्वदेश फिर्ता || मिनि म्याराथनको उपाधि सुजनले जिते || २१ औं भूकम्पीय सुरक्षा दिवस मनाइँदै || सुन ६२ हजार नजिक || हात्तीबाट पिडित घर परिवारलाई नगरपालीकाले क्षतिपूर्ति दिने || बेटीलाई १ लाखको बीमा सुरु || संघिय सरकार विरुद्ध प्रदेश २ अदालत जाने || थारु समूदायको उत्थानका लागि प्रदेश सरकार प्रतिवद्ध : मुख्यमन्त्री राउत || लागुऔषध गाँजा सहित एक पक्राउ || ६ वर्ष पछि फरार प्रतिवादी पक्राउ || तराई–मधेशमा तिला सङ्क्रान्ति मनाइँदै || बालिका हत्यारालाई जन्मकैद || छ महीनाको अवधिमा रु १९ अर्बभन्दा बढी राजश्व सङ्कलन || सप्तरीमा मोटरसाइकल दुर्घटनामा सशस्त्र प्रहरीका यादवको मृत्यु || माघ १ गते प्रदेश २ मा सार्वजनिक विदा || २२ किलो गाँजा बरामद || भुकम्प जाेखिम व्यवस्थापनका लागि स्थानिय संञ्चारकर्मीहरूकाे लागि तालिम कर्यशाला सम्पन्न || सचिव झा पक्राउपछि रिहा, छानविन समिति गठन || तराई मधेशमा अब समस्या छैन : मन्त्री पोखरेल || सेनाले बलात्कारको प्रयास गरेको भन्दै ५ घण्टा राजमार्ग अवरुद्ध || सेनाबाट बलात्कार प्रयास, ५ घण्टा राजमार्ग अवरुद्ध || मधेशमा बैकल्पिक शक्ति निर्माण गरेर मूल मुद्दालाई जिवन्त राख्नुपर्छः संयोजक || जनकपुर जेसीजको ३६औ शाखा अधिवेशन सम्पन्न ||
स्थानीय निर्वाचन र सीमान्त

जेठ ८, २०७४


राजकिशोर रजक 


पहिलो चरनको निर्वाचन सकेको छ ।मत परिणाम आईरहेको छ । मत परिणाम परम्परागत नै देखिन्छ । दोस्रो चरणको निर्वाचनको मिति जेष्ठ ३१ गते तय भएको छ । मधेशको माग संविधान संसोधनवाट सम्बोधननगरे सम्म शान्तिपूर्ण, स्वतन्त्र र भयरहितनिर्वाचनहुने कुरामाशंका नै छ । मधेश नेपाली राजनीतिको केन्द्रमाभएराज्यको सम्पूर्ण संसाधनमापहुँचपाएका छैन् । 

निर्वाचनलोकतन्त्रको अनिवार्य सर्त हो । जनताले आफ्नो प्रतिनिधिआवधिक रुपमानिर्वाचनमार्फत छनौट गर्छन् । जनता, राजनीतिकदल, जनप्रतिनिधि र सरकारि अधिकारि लोकतान्त्रिकशासनकाप्रमुख सरोकारवालाहुन् । यी सरोकारवालाको विचमालोकतान्त्रिकजवाफदेहिताको सम्बन्धकायम हुन्छ । अधिकार र कर्तब्यको परिभाषा स्पष्ट गरिएका हुन्छन् । 

संसद जसलाई लोकतन्त्रको मंदिर पनि भन्छ त्यहाँ समानता र न्यायको मात्र कुरा हुँदैन् सिमान्तको प्रतिनिधित्व र अधिकारलाई कटौति र निशेध गर्ने कुरा पनि हुन्छ । प्रमुखदलकामहिला संसद दलितमहिलालाई स्थानीयतहमाअनिवार्य सहभागिता गराउने व्यवस्थालाई हकाहाकिखारेज गर्न माग गरेको छ । सवै वडामा दलितमहिला भेटाउन गाह«ो छ रे ।

दलितको कारण महिलाको प्रतिनिधित्वमा असर गर्छ भने कुतर्क कतिको न्याय संगत छ ? के आधारमा संसद जस्तो गरिमामय स्थानमाविनाकुनै अनुसन्धानदलितको प्रतिनिधित्व घटाउने कुरा गरेका छन् ?जनप्रतिनिधिजनताप्रतिजवाफदेहि तथाजिम्मेवारि बोध हुनु पर्छ कि पर्दैन् ? गैर जिम्मेवार अभिव्यत्तिलोकतन्त्रमाहुदैन् दलतन्त्रवा गुटतन्त्रमा होला ।

वर्तमान तन्त्रवाट लोक तङ्ग भैसकेका छन् । तन्त्रमाथिलोकको नियन्त्रण छैन् । तन्त्रमाथि देउवा, ओलि, दहाल, थापा, नेपाल, खनालको पूर्ण नियन्त्रण कायम छ । 
राजनीतिकलोकतन्त्रले जनतालाई राजनीतिक रुपमा स्वतन्त्रता र समानताको अधिकार दिन्छ । एक व्यत्ति एक भोट एक मुल्यको विचारलाई आत्म साथ गर्छ । नेपालको राजनीतिकलोकतन्त्रमाहिमालमा १३ र १७हजार, पहाडमा २२ र ३१ हजार र तराई÷मधेशमा ४० र ६० हजार जनसंख्याको निर्धारण गरेको छ । मतलव एक व्यत्ति एक भोट एक मुल्यको सिद्धान्तलाई नजरअन्दाजगरिएको छ । 
राजनीति समाजको दर्पण हुन्छ । समाजको बनौट सोपानतन्त्रमाआधारित श्रेणिकृत छ जुनजन्मको आधारमानिर्धारण हुन्छ । प्रत्येक एक जातले आफु कुनै एक जातभन्दाश्रेष्ठ छु भने मनोविज्ञान र व्यवहार प्रदर्शन गर्छ । समाजको बनौट अलोकतान्त्रिक, असमानता र अन्यायमाआधारित छ ।

समाजमालोकतन्त्रनभए पछि राजनीतिमालोकतन्त्रहुने कुरै भएन । सामाजिकलोकतन्त्रविनाको राजनीतिकलोकतन्त्रको कुनै औचित्यहुदैन् । समाजिक र आर्थिक रुपमाअसमानभए पछि राजनीतिक रुपमा समानहुनुको खासै अर्थ हुदैन् ।
हम्रो सन्दर्भमा राजनीतिकप्रतिनिधित्वभनेको के हो ?के को र कसको प्रतिनिधित्वगर्ने भनेको हो ?दलप्रतिनिधि र जनप्रतिनिधिमा के फरक छन् ?दललोकतन्त्रको प्रमुख एक्टर हो तर दलमालोकतन्त्रको अभास सम्महुदैन् । दलपनिसिङ्गो रहेन । दलभित्र गुटगत प्रतिनिधित्व निर्णायकहुनथालेका छन् । दलको बनौटमा विविधता, समावेशिता, सह—शासनको रतीपनिगन्धपाउनमुस्किल छ । यसो देखाउनको लागिमधेशि, जनजाति, दलित, महिलाका केहि अनुहार प्राविधिक रुपमा देख्न सकिन्छ । राजनीतिकप्रतिनिधित्वभनेको जनताको चाहना, रुचि र आवश्यकताको प्रतिनिधित्वगर्नु हो । दलितको चाहना छुवाछुत मुत्त समाज, गरिमामयजीवन, समानता र स्वतन्त्रताको अनुभुतिगर्नु हो । दलितको चाहनामुलधार राजनीतिकदल र वर्तमान प्रक्रियावाट सम्भव नै छैन् ।

समाजमाजात छ त्यसैले राजनीतिमापनिजात हुन्छ । समाजमाजुनजातको ब्रचश्वहुन्छ राजनीतिमापनित्यहिजातको वर्चश्वको साथ साथै निकृष्ठता पनिकायम हुन्छ । यस्ता निकृष्ठता बिभिन्न रुपमाहामि देख्न सक्छौ । 

बाबासाहेव डा. भिम राव अम्बेडकरले सिमान्तको स्वयतता (यउउचभककभम बगतयलयmथ० विना राजनीतिकप्रतिनिधित्वको कल्पनापनिगर्न सकिदैन्भने विचार भारतको सन्दर्भमाव्यत्त गरेका थिए । दलित, मधेशि र जनजातिको स्वयतताको निर्माण हुनसकेका छैन् । यसको लागि डा. अम्बेडकरले अछुतको लागिअलगनिर्वाचन मण्डलको माग गरेका थिए ।

दलितको स्वयततानिर्माणमा अलगनिर्वाचन मण्डल नै एक मात्रविकल्पको रुपमा अगाडि सारेको थियो । दलितको अलगनिर्वाचन मण्डलको मागको विरुद्ध महात्मागान्धिभोक हरताल सम्मगर्नु पर्यो । कथित सत्याग्रहको नाममा अछुतको सत्य र न्यायको अधिकारलाई पुना प्याक्टवाट खारेज गर्न सफलभए र अछुतको राजनीतिकप्रतिनिधित्व र अधिकारवाट बञ्चितगराए । 

वर्तमान राजनीतिक प्रणालि भित्रदलित, मधेशि, जनजाति र महिलाको प्रतिनिधित्वको कुरा गर्नु भनेको दिउसै सपना देख्नु जस्तै हो । यस सन्दर्भमाबहुजनविचारक तथा राजनीतिज्ञ कांशीरामले ‘चमचायुग’ पुस्तकमादलितवाबहुजनको राजनीतिकप्रतिनिधित्वलाई चमचाको संज्ञा दिएको छ । यसलाई गहिरिएर विचार गर्दा नेपालको मुलधार राजनीतिक दलवाट प्रतिनिधित्वगर्ने दलित, जनजाति र मधेशि सहि रुपमाआ—आफनो समुदायको प्रतिनिधित्वगरिरहेका छन् ।

कदापिगरिरहेका छैन् । चमचाको रुपमाआफनो समुदायको मुलमुदासँग सम्झौतागरि एउटा चमचायुगनिर्माणमा योगदानदिईरहेको छ । 

लोकतन्त्रमा गणितको भुमिकाप्रमुख हुन्छ । गणितले नै सवथोक निर्धारण हुन्छ । सिमान्तको गणित बहुसँख्यकभएपनि राजनीतिक सत्तावाट किन र कसरि वहिष्कृत भएभन्ने सन्दर्भमा समिक्षागर्नु पर्छ । सिमान्तएकता (यउउचभककभम गलष्तथ)अनिवार्य सर्त हो ।

यदि उत्पीडनको डण्डा एउटै छ भने पिठ किन एक हुन सकेको छैन् ?दलित, मधेशि, जनजाति, महिलाआदि सवै समाजिक÷राजनीतिकव्रचश्वशालि समुदायसँग एक ढिक्का भएर लढ्नुको कुनै विकल्प छैन् । राजनीतिकलोकतन्त्रको लाभ समाजिक सम्भ्रान्तले मात्रपाउन सक्छन् । सामाजिकन्याय र समानताकोलागि सामाजिकलोकतन्त्रपुर्वसर्त हो ।

समाजिकलोकतन्त्रभनेको जातव्यवस्थाको खारेजिप्रमुखपक्षहो । जातव्यवस्था र लोकतन्त्र एक साथजान सक्दैन् । जातव्यवस्था र लोकतन्त्रअन्तरविरोधिविचार हो ।

जातव्यवस्था सोपानतन्त्र रुपीश्रेणि विभाजनहो जहाँजन्मजातकथितश्रेष्ठले बाँकि सवै सवैमाथिशासनथोपार्ने गर्छन् । सिमान्तको सहमतिमा सम्भ्रान्तको बर्चश्व (जभनझयलथ दथ अयलकभलत) कायमभएको छ ।

सिमान्तले वर्चश्व स्वीकार्ने सहमतिखारेज गर्नु पर्छ । सिमान्तआफ्नो राजनीतिकस्वयततानिर्माणमा सम्पूर्ण शक्तिनिर्माण गर्नु पर्छ । 
(लेखक सामजिक अभियन्ता हुन् ।)

वीरगन्ज : पर्सा जिल्लालाई चैत्र मसान्तसम्ममा खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा...

जीतपुर : सवारी दुर्घटना न्युनिकरणकोलागि सवारी साधनहरुको मेकानिकल...

सिरहा : सिरहाको बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ का उधोग पर्यटन, वन तथा वातावरण...

भारतको जयनगरदेखि जनकपुरधाम सम्म पहिलो चरणमा सञ्चालन गर्न नेपाल सरकारले...

लण्डन । बेलायतकी महारानी एलिजाबेथ द्वितीयका पति फिलिप एक...

काठमाडौं । लेभान्तेलाई पाखा लगाँउदै बार्सिलोना स्पेनिस कप अर्थात कोपा...

काठमाडौं : चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग गरेर १६ औं...

वीरगन्ज । अश्वमेध गायत्री महायज्ञको तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ...

सिरहाको वरियापट्टी गाउँकार्यपालिकाको प्राङगनमा संघर्ष समितिले आज देखि कामकाज प्रभावित...

सर्लाही : देव विकास बैंकसँग मर्जरको प्रकृयामा रहेको सहारा...

बारा । १८ वर्ष देखि फरार रहेका चुरी मुद्दाका प्रतिवादी...

गजेन्द्रनारायण सिंह सगरमाथा अस्पतालमा उपचारका क्रममा बुधवार एक जना बिरामीको...

जनकपुरधाम । नेपाली काँग्रेसका केन्द्रिय सदस्य नवीन्द्रराज जोशीले काँग्रेसलाई मजबुत...

एसियाली विकास बैंक (एडिबी)द्धारा संचालित विकास निर्माणका कामहरु गुणस्तरहीन भइरहेको...

सिरहा । जनता अावास कार्यक्रमका कारण नवराजपुर गाउँपालिकाका ५० घर...

सप्तरीमा गएराति एक जना प्रहरी हवल्दार महेन्द्र चतरी यादवमाथि अज्ञात...

सुरेन्द्र महतो , जोहोर, मलेशिया : मलेशियामा...

तनहुँ । तनहुँको बन्दीपुरमा आयोजना गरिएको मिनि म्याराथनको उपाधि बन्दीपुरका...

काठमाडौं । २१ औं भूकम्पीय सुरक्षा दिवस विभिन्न कार्यक्रम गरी...

जनकपुरधाम । सुनको मुल्य बढने क्रम हप्तादिन देखि जारी छ...

सर्लाहीको लालबन्दी नगरपालीकाले जंगली हात्तीले क्षति पुर्याएका घरका पिडित परिवारलाई...

प्रदेश २ को आठ जिल्लामा आजबाट जन्मिने सबै बेटीको १...

जनकपुरधाम । संघिय (केन्द्र)सरकारले संसदमा दर्ता गरेको ‘नेपाल प्रहरी र...

सप्तरी । प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले थारु समुदायको...

जनकपुरधाम । लागुऔषध गाँजा सहित प्रहरीले एकलाई पक्राउ...

जनकपुरधाम । लागु औषध चरेश मुद्दाका फरार अभियुक्त ...

जनकपुरधाम : जनकपुरसहित सम्पूर्ण तराई–मधेशमा आज तिला सङ्क्रान्ति...

धरान : धरान उपमहानगरपालिका–१६ की १३ वर्षीया बालिका अनुषा...

विराटनगर : विराटनगर भन्सार कार्यालयले चालु आर्थिक वर्षको प्रथम...

सप्तरी । सप्तरीमा भएको दुघर्टनामा परी गम्भिर घाइते भएका एक...

जनकपुरधाम : मकर संक्रान्ति तथा माघी पर्व २०७५ को शुभ...

सिरहा । ईलाका प्रहरी कार्यालय लहान सिरहाबाट खटिएको प्रहरी गस्ती...

जनकपुरधाम । दराे घर दिगााे वस्ति नाराका...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण...

जनकपुरधाम । रक्षा मन्त्री ईश्वर पोखरेलले तराई मधेशमा विकासको गति...

सिरहा । सिरहाको मिर्चैया नगरपालिका ७ स्थित अन्दाजी १६...

सप्तरी । तराई मधेस राष्ट्रिय अभियानका संयोजक जयप्रकाशप्रसाद गुप्ताले मधेशमा...

जनकपुरधाम । जनकपुर जेसीजको ३६औ शाखा अधिवेशन तथा वार्षिक साधारण...