Thu, 20 Sep 2018
ताजा समाचार
लामो दुरीमा गाडी नचल्दा यात्रुहरु अलपत्र , सामान ढुवानी पनि || मल बन्दरगाहमै थन्कियो || खेलकूदले देशलाई चिनाएको छ: मन्त्री विश्वकर्मा || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || डिजिटल प्रणालीको शुभारम्भ || विष्टको निधनप्रति काँग्रेसद्वारा दुःख व्यक्त || महान्यायाधिवक्तविरुद्ध खनिए ट्रम्प || माछापालन योजना || मदिरा नष्ट || एक बन्दीको मृत्यु || मुसहर बस्तीमा संविधान दिवस, संविधान सबैको साझा छहारी होस् || मौका परीक्षाको नतिजा सार्वजनिक || सीके राउतका १०० बढी कार्यकर्ता पक्राउ || डा.सीके राउतका समर्थकहरुले निकाले हजारौको संख्यामा रयाली || निर्वाचन कार्यक्रम सार्वजनिक || पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि फिर्ता लिन माग || समृद्धिको राष्ट्रिय दायित्वमा सहयोगी हुन प्रधानमन्त्रीको आह्वान || विधार्थी फोरमको जिल्ला अधिवेशन संपन्न || लागुऔषधसहित एक पक्राउ || एसिड आक्रमणको आरोपमा एक युबक पक्राउ || मलेशियामा विषाक्त मदिरा सेवनबाट ६ को मृत्यु || मोटरसाइकल दुर्घटनामा एकको मृत्यु || फोरमले संविधान दिवस नमनाउने || आज संविधान दिवस मनाइँदै, काठमाडौंको टुंडिखेलमा विशेष समारोह || सम्बन्ध विच्छेदका लागि अदालतमा धाउने पुरुषहरुको संख्या बढ्यो || उपराष्ट्रपति पुन बुधबार चीन जाँदै || मुन–किमबीच दुई घन्टा लामो वार्ता || एएफसी यू १६ फुटबल आजदेखि काठमाडौंमा, नेपालले फिलिपिन्सको सामना गर्ने || १५ बर्ष देखि फरार प्रतिबादी पक्राउ || काठ बेचेको भन्दै स्थानीयले रेन्जपोष्ट कार्यालय घेराउ || प्रहरी चौकी बिश्रामपुर घेराउ || ईलाका प्रशासन कार्यालय चन्द्रनिगाहपुरलाई ज्ञापन पत्र || कञ्चनपुरमा भारतीय हात्तीको आतंक, अन्नबाली नष्ट || चालकहरु नै बन्दमा उत्रिए, जनकपुरधाम प्रभावित || श्रीलंका एसिया कप क्रिकेटको समूह चरणबाटै बाहिरियो || सिरियाका लागि उडेको रुसी सैन्य बिमान सम्पर्कविहीन || रामबहादुर बम्जनमाथि बलात्कारको आरोप || सायबर सेक्युरिटी सम्बन्धि प्रशिक्षण सम्पन्न || गुणस्तरीय काम गर्नुस : मन्त्री सोनल || बालवालिकालाई शैक्षिक सामाग्री वितरण ||
स्थानीय निर्वाचन र सीमान्त

जेठ ८, २०७४


राजकिशोर रजक 


पहिलो चरनको निर्वाचन सकेको छ ।मत परिणाम आईरहेको छ । मत परिणाम परम्परागत नै देखिन्छ । दोस्रो चरणको निर्वाचनको मिति जेष्ठ ३१ गते तय भएको छ । मधेशको माग संविधान संसोधनवाट सम्बोधननगरे सम्म शान्तिपूर्ण, स्वतन्त्र र भयरहितनिर्वाचनहुने कुरामाशंका नै छ । मधेश नेपाली राजनीतिको केन्द्रमाभएराज्यको सम्पूर्ण संसाधनमापहुँचपाएका छैन् । 

निर्वाचनलोकतन्त्रको अनिवार्य सर्त हो । जनताले आफ्नो प्रतिनिधिआवधिक रुपमानिर्वाचनमार्फत छनौट गर्छन् । जनता, राजनीतिकदल, जनप्रतिनिधि र सरकारि अधिकारि लोकतान्त्रिकशासनकाप्रमुख सरोकारवालाहुन् । यी सरोकारवालाको विचमालोकतान्त्रिकजवाफदेहिताको सम्बन्धकायम हुन्छ । अधिकार र कर्तब्यको परिभाषा स्पष्ट गरिएका हुन्छन् । 

संसद जसलाई लोकतन्त्रको मंदिर पनि भन्छ त्यहाँ समानता र न्यायको मात्र कुरा हुँदैन् सिमान्तको प्रतिनिधित्व र अधिकारलाई कटौति र निशेध गर्ने कुरा पनि हुन्छ । प्रमुखदलकामहिला संसद दलितमहिलालाई स्थानीयतहमाअनिवार्य सहभागिता गराउने व्यवस्थालाई हकाहाकिखारेज गर्न माग गरेको छ । सवै वडामा दलितमहिला भेटाउन गाह«ो छ रे ।

दलितको कारण महिलाको प्रतिनिधित्वमा असर गर्छ भने कुतर्क कतिको न्याय संगत छ ? के आधारमा संसद जस्तो गरिमामय स्थानमाविनाकुनै अनुसन्धानदलितको प्रतिनिधित्व घटाउने कुरा गरेका छन् ?जनप्रतिनिधिजनताप्रतिजवाफदेहि तथाजिम्मेवारि बोध हुनु पर्छ कि पर्दैन् ? गैर जिम्मेवार अभिव्यत्तिलोकतन्त्रमाहुदैन् दलतन्त्रवा गुटतन्त्रमा होला ।

वर्तमान तन्त्रवाट लोक तङ्ग भैसकेका छन् । तन्त्रमाथिलोकको नियन्त्रण छैन् । तन्त्रमाथि देउवा, ओलि, दहाल, थापा, नेपाल, खनालको पूर्ण नियन्त्रण कायम छ । 
राजनीतिकलोकतन्त्रले जनतालाई राजनीतिक रुपमा स्वतन्त्रता र समानताको अधिकार दिन्छ । एक व्यत्ति एक भोट एक मुल्यको विचारलाई आत्म साथ गर्छ । नेपालको राजनीतिकलोकतन्त्रमाहिमालमा १३ र १७हजार, पहाडमा २२ र ३१ हजार र तराई÷मधेशमा ४० र ६० हजार जनसंख्याको निर्धारण गरेको छ । मतलव एक व्यत्ति एक भोट एक मुल्यको सिद्धान्तलाई नजरअन्दाजगरिएको छ । 
राजनीति समाजको दर्पण हुन्छ । समाजको बनौट सोपानतन्त्रमाआधारित श्रेणिकृत छ जुनजन्मको आधारमानिर्धारण हुन्छ । प्रत्येक एक जातले आफु कुनै एक जातभन्दाश्रेष्ठ छु भने मनोविज्ञान र व्यवहार प्रदर्शन गर्छ । समाजको बनौट अलोकतान्त्रिक, असमानता र अन्यायमाआधारित छ ।

समाजमालोकतन्त्रनभए पछि राजनीतिमालोकतन्त्रहुने कुरै भएन । सामाजिकलोकतन्त्रविनाको राजनीतिकलोकतन्त्रको कुनै औचित्यहुदैन् । समाजिक र आर्थिक रुपमाअसमानभए पछि राजनीतिक रुपमा समानहुनुको खासै अर्थ हुदैन् ।
हम्रो सन्दर्भमा राजनीतिकप्रतिनिधित्वभनेको के हो ?के को र कसको प्रतिनिधित्वगर्ने भनेको हो ?दलप्रतिनिधि र जनप्रतिनिधिमा के फरक छन् ?दललोकतन्त्रको प्रमुख एक्टर हो तर दलमालोकतन्त्रको अभास सम्महुदैन् । दलपनिसिङ्गो रहेन । दलभित्र गुटगत प्रतिनिधित्व निर्णायकहुनथालेका छन् । दलको बनौटमा विविधता, समावेशिता, सह—शासनको रतीपनिगन्धपाउनमुस्किल छ । यसो देखाउनको लागिमधेशि, जनजाति, दलित, महिलाका केहि अनुहार प्राविधिक रुपमा देख्न सकिन्छ । राजनीतिकप्रतिनिधित्वभनेको जनताको चाहना, रुचि र आवश्यकताको प्रतिनिधित्वगर्नु हो । दलितको चाहना छुवाछुत मुत्त समाज, गरिमामयजीवन, समानता र स्वतन्त्रताको अनुभुतिगर्नु हो । दलितको चाहनामुलधार राजनीतिकदल र वर्तमान प्रक्रियावाट सम्भव नै छैन् ।

समाजमाजात छ त्यसैले राजनीतिमापनिजात हुन्छ । समाजमाजुनजातको ब्रचश्वहुन्छ राजनीतिमापनित्यहिजातको वर्चश्वको साथ साथै निकृष्ठता पनिकायम हुन्छ । यस्ता निकृष्ठता बिभिन्न रुपमाहामि देख्न सक्छौ । 

बाबासाहेव डा. भिम राव अम्बेडकरले सिमान्तको स्वयतता (यउउचभककभम बगतयलयmथ० विना राजनीतिकप्रतिनिधित्वको कल्पनापनिगर्न सकिदैन्भने विचार भारतको सन्दर्भमाव्यत्त गरेका थिए । दलित, मधेशि र जनजातिको स्वयतताको निर्माण हुनसकेका छैन् । यसको लागि डा. अम्बेडकरले अछुतको लागिअलगनिर्वाचन मण्डलको माग गरेका थिए ।

दलितको स्वयततानिर्माणमा अलगनिर्वाचन मण्डल नै एक मात्रविकल्पको रुपमा अगाडि सारेको थियो । दलितको अलगनिर्वाचन मण्डलको मागको विरुद्ध महात्मागान्धिभोक हरताल सम्मगर्नु पर्यो । कथित सत्याग्रहको नाममा अछुतको सत्य र न्यायको अधिकारलाई पुना प्याक्टवाट खारेज गर्न सफलभए र अछुतको राजनीतिकप्रतिनिधित्व र अधिकारवाट बञ्चितगराए । 

वर्तमान राजनीतिक प्रणालि भित्रदलित, मधेशि, जनजाति र महिलाको प्रतिनिधित्वको कुरा गर्नु भनेको दिउसै सपना देख्नु जस्तै हो । यस सन्दर्भमाबहुजनविचारक तथा राजनीतिज्ञ कांशीरामले ‘चमचायुग’ पुस्तकमादलितवाबहुजनको राजनीतिकप्रतिनिधित्वलाई चमचाको संज्ञा दिएको छ । यसलाई गहिरिएर विचार गर्दा नेपालको मुलधार राजनीतिक दलवाट प्रतिनिधित्वगर्ने दलित, जनजाति र मधेशि सहि रुपमाआ—आफनो समुदायको प्रतिनिधित्वगरिरहेका छन् ।

कदापिगरिरहेका छैन् । चमचाको रुपमाआफनो समुदायको मुलमुदासँग सम्झौतागरि एउटा चमचायुगनिर्माणमा योगदानदिईरहेको छ । 

लोकतन्त्रमा गणितको भुमिकाप्रमुख हुन्छ । गणितले नै सवथोक निर्धारण हुन्छ । सिमान्तको गणित बहुसँख्यकभएपनि राजनीतिक सत्तावाट किन र कसरि वहिष्कृत भएभन्ने सन्दर्भमा समिक्षागर्नु पर्छ । सिमान्तएकता (यउउचभककभम गलष्तथ)अनिवार्य सर्त हो ।

यदि उत्पीडनको डण्डा एउटै छ भने पिठ किन एक हुन सकेको छैन् ?दलित, मधेशि, जनजाति, महिलाआदि सवै समाजिक÷राजनीतिकव्रचश्वशालि समुदायसँग एक ढिक्का भएर लढ्नुको कुनै विकल्प छैन् । राजनीतिकलोकतन्त्रको लाभ समाजिक सम्भ्रान्तले मात्रपाउन सक्छन् । सामाजिकन्याय र समानताकोलागि सामाजिकलोकतन्त्रपुर्वसर्त हो ।

समाजिकलोकतन्त्रभनेको जातव्यवस्थाको खारेजिप्रमुखपक्षहो । जातव्यवस्था र लोकतन्त्र एक साथजान सक्दैन् । जातव्यवस्था र लोकतन्त्रअन्तरविरोधिविचार हो ।

जातव्यवस्था सोपानतन्त्र रुपीश्रेणि विभाजनहो जहाँजन्मजातकथितश्रेष्ठले बाँकि सवै सवैमाथिशासनथोपार्ने गर्छन् । सिमान्तको सहमतिमा सम्भ्रान्तको बर्चश्व (जभनझयलथ दथ अयलकभलत) कायमभएको छ ।

सिमान्तले वर्चश्व स्वीकार्ने सहमतिखारेज गर्नु पर्छ । सिमान्तआफ्नो राजनीतिकस्वयततानिर्माणमा सम्पूर्ण शक्तिनिर्माण गर्नु पर्छ । 
(लेखक सामजिक अभियन्ता हुन् ।)

जनकपुरधाम । चालकहरुको बन्दले जनकपुरधाम लगायत तराईका ...

वीरगञ्ज : नेपाल आयात गर्न लागिएको मल सिर्सियास्थित सुख्खा...

कास्की : सङ्घीय सरकारका युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर विश्वकर्माले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदले संविधान कार्यान्वयन गर्न मौलिक अधिकारसम्बन्धी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले...

काठमाडौँ : नेपाली काङ्ग्रेसले अछामका पार्टी क्रियाशील सदस्य टेकबहादुर...

वासिंटन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले महान्यायाधिवक्ता जेफ सेसन्सप्रति तिखो...

सिरहा । माछा उत्पादन बढाई नगरक्षेत्रलाई समृद्ध बनाउने योजना सिरहाको...

लहान : सिरहा प्रहरीले जिल्लाको विभिन्न स्थानबाट डेढ हजारभन्दा...

गौशाला : महोत्तरी जिल्लाको जलेश्वर कारागारका एक बन्दीको गए राति...

बर्दिवास : महोत्तरी बर्दिवास–१४ स्थित एकीकृत नमूना मुसहर बस्तीका...

भक्तपुर : राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले कक्षा १२ को ग्रेड वृद्धि...

जनकपुरधाम । धनुषाबाट प्रहरीले सीके राउतका समर्थक १०० भन्दा बढीलाई...

जनकपुरधाम । संविधान जारी भएको दिनको विरोधमा ‘स्वतन्त्र मधेस गठबन्धन’ले...

काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभाअन्तर्गतका १० वटा विषयगत समितिका सभापति चयनका...

काठमाडौँ : नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासङ्घले पेट्रोलियम पदार्थको...

काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले समृद्धि राष्ट्रिय सङ्कल्प...

रौतहट । समाजवादी विधार्थी फोरम नेपाल जिल्ला कार्य समिति रौतहटको...

वीरञ्ज : भारतबाट लुकाइछिपाइ नेपालतर्फ ल्याइरहेको अवस्थामा सशस्त्र प्रहरी...

चन्द्रपुर । दुई किसोरी लाई एसिड आक्रमणको आरोपमा प्रहरीले एक...

काठमाडौं : मलेसियामा विषाक्त मदिरा सेवनबाट मृत्यु हुने नेपालीको...

बागलुङ : बागलुङ नगरपालिका–२ रुद्रेपिपल भन्ने स्थानमा गएराति ग...

राजविराज । संघीय समाजवादी फोरम नेपालका अध्यक्ष समेत रहेका उप–प्रधान...

काठमाडौं । नेपालको संविधान जारी भएको तेस्रो वर्ष पूरा भई...

सिन्धुली । नयाँ मुलुकी संहिता जारी भएपछि सिन्धुलीमा सम्बन्ध विच्छेदको...

काठमाडौं । उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुन औपचारिक भ्रमणका लागि बुधबार चीन...

सोल । दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति मुन जाय इन र उत्तर...

काठमाडौं । एएफसी युथ सिक्सटिन महिला फुटबल च्याम्पियनसिपका छनोट खेल...

जीतपुर : ईलाका प्रहरी कार्यालय निजगढले १५ बर्षदेखि चोरि मुदामा...

चन्द्रपुर । जिल्लाको बृन्दावन नगरपालिका १ मा रहेको वृन्दावन...

चन्द्रपुर । रौतहटको बृन्दावन नगरपालिकाका एक युवालाई हतियार थमाएर फसाउन...

चन्द्रपुर । नेपाल तरुणदल नगर समिति चन्द्रपुरले ईलाका प्रशासन...

कञ्चनपुर । कञ्चनपुरको बेदकोट र शुक्लाफाँटा नगरपालिकामा हात्तीले आतंक मच्चाउन...

जनकपुरधाम । चालकहरुको बन्दले जनकपुरधाम लगायत तराई...

काठमाडौं । अफ्गानिस्तानसँग पराजित हुँदै श्रीलंका एसिया कप क्रिकेट प्रतियोगिताको...

काठमाडौं । १४ जना सैनिक बोकेको रुसी सैन्य बिमान सम्पर्कविहीन...

बर्दिबास । राष्ट्रिय बालदिवस २९७५ भदौ २९ ...